NSƯT-TS Hoàng Duẩn: “Giữ văn hóa làm cội nguồn để phát triển”

Trò chuyện với Báo và phát thanh, truyền hình Gia Lai, NSƯT-TS Hoàng Duẩn (Phó Trưởng khoa Quản lý văn hóa nghệ thuật, Trường Đại học Văn hóa TP Hồ Chí Minh)-Tổng đạo diễn chương trình Lễ hội Tinh hoa Đại ngàn - Biển xanh hội tụ năm 2025, đã chia sẻ nhiều cảm xúc về đất và người Gia Lai, cùng trách nhiệm của người làm nghề với di sản văn hóa dân tộc.

Tìm lại mạch nguồn văn hóa

P.V: Đây là lần thứ hai ông trở lại vùng đất Bình Định (nay là tỉnh Gia Lai) để thực hiện một chương trình nghệ thuật quy mô lớn. Cảm xúc của ông khi tái ngộ mảnh đất và con người nơi đây như thế nào?

NSƯT-TS Hoàng Duẩn: Gia Lai là địa phương đầu tiên sau khi sáp nhập đã mạnh dạn tổ chức một chương trình nghệ thuật lớn để giới thiệu diện mạo mới.

Trở lại lần này, tôi có nhiều cung bậc cảm xúc. Không khí chung của cả nước đang chuẩn bị cho những bước phát triển mới, điều đó cũng tạo cho tôi áp lực: Làm sao để vượt qua thành công của năm trước, đồng thời khai thác hết kho tàng di sản, truyền thống anh hùng và đời sống đương đại phong phú nơi đây.

Áp lực nhưng cũng là động lực. Tôi càng tìm hiểu thì càng yêu văn hóa Gia Lai, yêu cả sự gắn bó lâu đời giữa miền ngược và miền xuôi. Từ sông Côn, từ văn hóa Sa Huỳnh, Champa cho đến những bước chân người Bình Định xưa vượt đèo An Khê lên cao nguyên mở cõi, tất cả đã tạo nên mạch nguồn kết nối lịch sử. Hôm nay, chúng ta tiếp tục kể câu chuyện ấy bằng ngôn ngữ nghệ thuật.

P.V: Điều gì gây ấn tượng với ông về đất và người nơi đây?

NSƯT-TS Hoàng Duẩn: Người Bình Định (nay là tỉnh Gia Lai) vốn nổi tiếng nghĩa khí, dám nghĩ dám làm, thừa hưởng truyền thống Tây Sơn anh hùng. Trong quá trình làm việc, từ lãnh đạo tỉnh đến các bạn trẻ, sinh viên đều toát lên tinh thần ấy.

Điều làm tôi đặc biệt trân trọng là lực lượng nghệ nhân, nghệ sĩ, võ sinh ở Gia Lai. Họ sẵn sàng chịu khó, chịu khổ để luyện tập, để đưa hát bội, bài chòi, bả trạo, võ cổ truyền Bình Định, nghệ thuật diễn tấu cồng chiêng… lên sân khấu lớn. Chính họ là linh hồn, là gốc rễ giúp chương trình có sức sống bền lâu.

P.V: Với vai trò tổng đạo diễn, ông muốn gửi gắm thông điệp gì qua lễ hội lần này?

NSƯT-TS Hoàng Duẩn: Tôi luôn tâm niệm: Phát triển kinh tế phải gắn với gìn giữ môi trường và văn hóa. Văn hóa là cội nguồn, là bản sắc. Nếu chạy theo phát triển mà đánh mất văn hóa, chúng ta sẽ lạc hướng. Vì vậy, mọi tiết mục - từ bài dân ca, hát ra khơi, lý kéo chài đến nhạc trẻ hiện đại - đều đặt trên nền tảng truyền thống. Tôi muốn hòa quyện giữa rừng và biển, giữa cồng chiêng đại ngàn và khúc hát bài chòi miền biển, để thấy rõ sự thống nhất trong đa dạng.

Biến thách thức thành động lực

Hậu trường của một lễ hội quy mô lớn, phía sau ánh đèn sân khấu, từng tiết mục dàn dựng công phu là tâm huyết của những người làm nghề. Tất cả đều đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ và tinh thần trách nhiệm cao.

P.V: Với một lễ hội quy mô lớn, đa sắc màu văn hóa như thế này, hẳn có không ít thách thức đối với ông và ê-kíp?

NSƯT-TS Hoàng Duẩn: Đúng vậy! Thách thức đầu tiên là làm sao có sự mới mẻ so với năm trước. Thứ hai, phải chọn lọc tinh hoa chứ không thể bê nguyên tất cả di sản lên sân khấu, nếu không sẽ loãng. Quan trọng nhất là giữ được tính nguyên bản: Nghệ nhân cồng chiêng phải là người Jrai, Bahnar ở cao nguyên Gia Lai; nghệ sĩ hát bội, bả trạo, bài chòi phải chính là người địa phương.

Thời gian gấp rút, lực lượng đông đảo, lại tập luyện ở nhiều nơi - từ cao nguyên Gia Lai, phố biển Quy Nhơn đến TP Hồ Chí Minh, nên áp lực rất lớn. Nhưng tôi tin rằng “áp lực tạo động lực”. Chính sự đồng lòng của đội ngũ nghệ nhân, nghệ sĩ đã biến khó khăn thành động lực để tạo nên một sự kiện lớn, với những trải nghiệm quý giá.

P.V: Ông có thể chia sẻ một vài chi tiết tâm đắc trong chương trình?

NSƯT-TS Hoàng Duẩn: Tổng thể chương trình khai mạc Lễ hội Tinh hoa Đại ngàn - Biển xanh hội tụ năm 2025 được tôi dàn dựng thể hiện thông điệp đất nước đang bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam, tỉnh Gia Lai cũng phát triển nhưng văn hóa vẫn là cội nguồn phải giữ vững được bản sắc. Tất cả các tiết mục đều hướng đến thông điệp ấy, nên tôi rất tâm đắc.

Tuy nhiên, tôi nhớ nhất phần mở màn: Chỉ bằng tạo hình cụm tháp Chăm, tượng nữ thần Apsara và nghệ thuật trình diễn đậm chất dân gian, khán giả đã nhận ra ngay hơi thở văn hóa Sa Huỳnh - Champa, cùng với dấu chân người Kinh mở cõi lên Tây Nguyên.

Âm vang câu hò sông Côn “Ai về nhắn với nậu nguồn/Mít non gửi xuống, cá chuồn gửi lên” khiến ai nghe cũng xúc động. Hay như tiết mục "Việt Nam trong tôi là" do Văn Mai Hương thể hiện, cả khán đài đồng thanh hát theo, cho thấy sức lan tỏa mạnh mẽ của âm nhạc gắn với niềm tự hào quê hương.

Thêm cơ hội quảng bá đất và người Gia Lai

P.V: Theo ông, lễ hội lần này có ý nghĩa như thế nào trong việc quảng bá hình ảnh và xây dựng thương hiệu du lịch của Gia Lai?

NSƯT-TS Hoàng Duẩn: Có thể xem đây là sự kiện văn hóa - nghệ thuật lớn đầu tiên của tỉnh Gia Lai mới. Lãnh đạo địa phương cũng xác định rõ mục tiêu: Không chỉ tổ chức một chương trình nghệ thuật đơn thuần, mà còn thông qua đó để kích cầu du lịch.

Chẳng hạn, khán giả dù không trực tiếp có mặt nhưng khi theo dõi trên truyền hình hay các nền tảng trực tuyến sẽ nhận ra rằng đến Gia Lai, buổi sáng có thể lên núi, buổi chiều xuống biển tắm, tối lại thưởng thức cơm lam, gà nướng hay ly rượu Bàu Đá, cá ngừ đại dương. Họ cũng biết thêm những địa danh nổi tiếng như Kỳ Co, Eo Gió, Hầm Hô, hay lên Bảo tàng Quang Trung, nhà rông trên cao nguyên Gia Lai để xem biểu diễn cồng chiêng.

Nói cách khác, chương trình chính là kênh truyền thông chính thống, trực quan và hấp dẫn để giới thiệu tài nguyên du lịch phong phú của Gia Lai đến đông đảo công chúng, từ đó tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ.

P.V: Ông có vẻ rất tâm huyết với việc “thổi hồn văn hóa” vào các chương trình nghệ thuật. Điều gì đã thôi thúc ông?

NSƯT-TS Hoàng Duẩn: Tôi xuất thân từ Tịnh Khê, Quảng Ngãi - mảnh đất Nghĩa Bình cũ. Người miền Trung chịu nhiều gian khó, nhưng chính sự vất vả ấy rèn luyện nên bản lĩnh. Khi đi qua nhiều vùng miền, tôi càng nhận ra mỗi nơi đều có nét văn hóa riêng biệt, không hơn kém mà chỉ khác nhau.

Làm nghệ thuật hôm nay, tôi không còn nghĩ nhiều đến lợi nhuận. Tôi muốn cống hiến, muốn lan tỏa những giá trị văn hóa đến đông đảo công chúng. Mỗi chương trình không chỉ phục vụ vài trăm khán giả tại chỗ, mà còn hàng triệu người qua truyền hình, qua internet. Đó là trách nhiệm và cũng là niềm hạnh phúc của người làm nghề.

P.V: Nếu dành vài lời nhắn gửi cho khán giả Gia Lai - những người trực tiếp đón nhận chương trình, ông muốn nói gì?

NSƯT-TS Hoàng Duẩn: Trước hết là lòng biết ơn! Khán giả Gia Lai cổ vũ rất văn minh, rất tự hào về văn hóa quê hương. Tôi mong bà con tiếp tục ủng hộ các nghệ sĩ, nghệ nhân, lan tỏa các giá trị tốt đẹp trên mạng xã hội, trong đời sống.

Với các bạn trẻ, tôi hy vọng sẽ có thêm nhiều người nghiên cứu, sáng tạo, tiếp nối con đường gìn giữ di sản. Với doanh nghiệp, tôi mong họ chung tay tài trợ, đồng hành cùng các chương trình văn hóa, vì đây là sự đầu tư cho tương lai bền vững.

P.V: Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện đầy thú vị này. Chúc ông luôn vững tâm nghề và có nhiều chương trình đặc sắc, mang đến cho công chúng những câu chuyện hấp dẫn về lịch sử, văn hóa qua sân khấu!