Không chỉ góp phần gìn giữ ký ức văn hóa, những nghi lễ ấy còn nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc, làm giàu thêm bản sắc trong định hướng phát triển du lịch Gia Lai.
Gìn giữ cho muôn đời sau
Mừng chiến thắng từng là nghi lễ quan trọng của cộng đồng người Bahnar, Jrai, được tổ chức khi buôn làng chiến thắng kẻ thù xâm phạm lãnh thổ. Mới đây, cộng đồng làng Piơm (xã Đak Đoa) đã tham gia phục dựng nghi lễ độc đáo này.
Trong tiếng tù và báo hiệu niềm vui chiến thắng, những chàng trai khỏe mạnh tái hiện tư thế chiến đấu, múa khiên, phóng lao - những hình ảnh biểu trưng cho tinh thần quả cảm và khát vọng bảo vệ buôn làng của cộng đồng cư dân. Hòa cùng niềm vui lớn là thanh âm rộn rã của các bài chiêng “Đâm trâu”, “Mừng chiến thắng”.
Già làng Ayo cho biết: Việc tái hiện nghi lễ giúp thế hệ trẻ hiểu cách ông cha xưa chiến đấu để bảo vệ lãnh thổ, đồng thời nhận thức rõ hơn về truyền thống đấu tranh của dân tộc mình.
Theo già làng, trong đời sống hiện nay, lễ mừng chiến thắng không còn mang ý nghĩa đánh thắng kẻ thù, mà là dịp để cộng đồng cùng chia sẻ niềm vui khi vượt qua thiên tai, dịch bệnh và đạt thành quả trong cuộc sống, lao động.
“Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch khuyến khích cộng đồng làng Piơm phục dựng lễ hội này không chỉ để giữ một nghi lễ thiêng, mà còn giúp lớp trẻ hiểu và trân trọng truyền thống văn hóa, tinh thần chiến đấu bảo vệ buôn làng của cha ông” - già làng Ayo nói.
Mang đặc trưng của một “làng trong phố”, làng Ơp (phường Pleiku) là ngôi làng Jrai chịu nhiều tác động của quá trình đô thị hóa, khiến không ít nghi lễ truyền thống có nguy cơ mai một.
Mới đây, Phòng Văn hóa - Xã hội phường Pleiku đã hỗ trợ để cộng đồng phục dựng lễ ăn hỏi theo phong tục của người Jrai, tái hiện một phần nếp sinh hoạt văn hóa vốn quen thuộc trong đời sống xưa.
Lần đầu tiên được tham dự một lễ ăn hỏi theo phong tục truyền thống của dân tộc mình, chị Rơ Mah H’Mai (làng Ơp) chia sẻ: “Lời dặn dò của già làng khiến đôi trai gái thêm trân trọng hạnh phúc và có trách nhiệm gìn giữ các giá trị gia đình. Khi lập gia đình, tôi cũng mong được tổ chức lễ ăn hỏi theo phong tục như vậy”.
Việc phục dựng các nghi lễ truyền thống không chỉ giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về bản sắc văn hóa dân tộc, mà còn trở thành câu chuyện văn hóa để giới thiệu với du khách khi cộng đồng tham gia làm du lịch.
Phục dựng lễ hội gắn với phát triển du lịch
Thời gian qua, hàng chục lễ hội đặc trưng của người Bahnar, Jrai như lễ cúng lúa mùa, lễ mừng lúa mới, lễ cầu mưa, cúng bến nước, cúng nhà rông mới… đã được ngành Văn hóa hỗ trợ phục dựng trên nguyên tắc tôn trọng giá trị nguyên bản của nghi lễ.
Các hoạt động này đều do cộng đồng làm chủ thể, chính quyền đóng vai trò hỗ trợ, tạo điều kiện.
Gia Lai được xem là vùng đất lễ hội, nơi hệ thống nghi lễ truyền thống gắn chặt với đời sống tâm linh và sinh hoạt cộng đồng. Ông Hà Trọng Hải - Giám đốc Công ty CP Cao Nguyên Việt (phường Diên Hồng) chia sẻ: Du lịch văn hóa là thế mạnh của khu vực phía Tây Gia Lai, đặc biệt hấp dẫn du khách quốc tế.
Việc khôi phục không gian lễ hội tại các làng du lịch cộng đồng, nhất là những ngôi làng nằm giữa trung tâm đô thị như làng Ơp, tạo điều kiện thuận lợi để giới thiệu bản sắc văn hóa địa phương đến du khách.
Việc phục dựng các nghi lễ sẽ làm phong phú thêm sản phẩm du lịch, nhất là trong bối cảnh Gia Lai chuẩn bị đăng cai Năm Du lịch quốc gia 2026.
Nhiều lễ hội truyền thống của người Bahnar, Jrai đã được tổ chức phục dựng từ cấp tỉnh đến cơ sở trên nền tảng nghiên cứu, ghi chép và tư liệu hóa bài bản.
Từ năm 2023 đến nay, hoạt động này được gắn với các sự kiện văn hóa, du lịch của địa phương, như phục dựng lễ mừng lúa mới tại Tuần lễ Hoa dã quỳ - Núi lửa Chư Đang Ya năm 2024, phục dựng lễ mừng chiến thắng của người Bahnar trong Ngày Di sản văn hóa các dân tộc tỉnh Gia Lai năm 2025.
Bà Lê Thị Thu Hương - Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch - cho biết: Hội đồng Nhân dân tỉnh đã ban hành Đề án Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Không gian văn hóa cồng chiêng tỉnh Gia Lai giai đoạn 2026-2030, sẽ tạo nền tảng quan trọng để tiếp tục duy trì, phục dựng các nghi lễ, lễ hội truyền thống.
Đề án nhấn mạnh vai trò của cộng đồng - chủ thể của di sản - hướng đến bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa một cách bền vững, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch của địa phương.
