Đối với tỉnh Gia Lai, Nghị quyết số 80-NQ/TW không chỉ là định hướng chung, mà còn là “kim chỉ nam” để bảo tồn và phát huy hệ thống di sản bền vững trong giai đoạn mới.
Tỉnh Gia Lai hình thành một không gian văn hóa hiếm có, nơi văn hóa biển - đồng bằng duyên hải giao thoa với văn hóa đại ngàn Tây Nguyên. Đây là vùng đất hội tụ các lớp trầm tích văn hóa lâu đời: Di tích Chăm, di sản Tây Sơn, hệ thống đình chùa, lễ hội dân gian, nghệ thuật hát bội, bài chòi, võ cổ truyền của Bình Định; cùng với không gian cồng chiêng, lễ hội truyền thống, sử thi, luật tục, tri thức bản địa của các cộng đồng Bana, Jrai…
Tinh thần “thống nhất trong đa dạng” mà Nghị quyết số 80-NQ/TW nhấn mạnh chính là cơ sở để tỉnh Gia Lai nhận diện lại toàn bộ hệ thống di sản, không tách rời theo địa giới cũ, mà đặt trong một chỉnh thể văn hóa liên thông, bổ sung và cộng hưởng giá trị.
Trong cấu trúc văn hóa Gia Lai hiện nay, các di sản của Bình Định (cũ) giữ vai trò trụ cột quan trọng. Hệ thống tháp Chăm, thành Hoàng Đế, di tích phong trào Tây Sơn, cùng các loại hình di sản phi vật thể như hát bội, bài chòi, lễ hội dân gian… không chỉ là dấu ấn lịch sử, mà còn là nguồn lực văn hóa có sức lan tỏa mạnh mẽ.
Thực hiện theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW, những di sản này cần được bảo tồn gắn với số hóa, giáo dục di sản, du lịch văn hóa và công nghiệp sáng tạo, để vừa giữ gìn giá trị cốt lõi, vừa tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương.
Song hành với đó, Gia Lai (cũ) mang đến chiều sâu văn hóa bản địa Tây Nguyên. Không gian văn hóa cồng chiêng, lễ hội truyền thống, tri thức dân gian gắn với rừng, nước và canh tác truyền thống là “hồn cốt” của cộng đồng đồng bào dân tộc thiểu số nơi cao nguyên.
Nghị quyết số 80-NQ/TW nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn khẩn cấp các di sản phi vật thể có nguy cơ mai một, coi cộng đồng là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng văn hóa. Đặt trong không gian tỉnh mới, các giá trị này cần được phát huy theo hướng gắn với giáo dục thế hệ trẻ, du lịch sinh thái-văn hóa và kinh tế di sản, tránh xu hướng thương mại hóa giản đơn làm biến dạng di sản.
Để đưa tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW vào cuộc sống, Gia Lai cần lộ trình và giải pháp đồng bộ, phù hợp với thực tiễn địa phương.
Thứ nhất, hoàn thiện quy hoạch tổng thể di sản văn hóa toàn tỉnh, tiếp tục rà soát, kiểm kê toàn bộ di sản vật thể, phi vật thể của tỉnh; xây dựng bản đồ số di sản Gia Lai, làm cơ sở cho quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị.
Thứ hai, đẩy mạnh số hóa và chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản, qua đó thực hiện số hóa di tích, lễ hội, nghệ thuật trình diễn, tri thức dân gian; xây dựng bảo tàng số, thư viện số, không gian trải nghiệm số, phù hợp với định hướng của Nghị quyết số 80-NQ/TW về ứng dụng KHCN trong phát triển văn hóa.
Thứ ba, phát triển kinh tế di sản gắn với du lịch văn hóa. Hình thành các tuyến du lịch liên vùng: Biển - đồng bằng - trung du - cao nguyên; phát triển sản phẩm du lịch dựa trên nhiều loại hình di sản của tỉnh, lấy cộng đồng làm trung tâm, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.
Thứ tư, đầu tư cho con người và môi trường văn hóa cơ sở. Chú trọng đào tạo đội ngũ cán bộ văn hóa, nghệ nhân, hướng dẫn viên di sản; đưa giáo dục di sản vào nhà trường; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ cơ sở. Qua đó, thực hiện theo định hướng mà Nghị quyết số 80-NQ/TW đề ra: Phát triển văn hóa toàn diện, đồng bộ; xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về trí tuệ, đạo đức, nhân cách, lối sống.
Thứ năm, huy động nguồn lực xã hội và phát triển hệ sinh thái văn hóa. Khuyến khích DN tham gia đầu tư công nghiệp văn hóa, sáng tạo nội dung số; thúc đẩy mô hình hợp tác công - tư trong bảo tồn và khai thác di sản; từng bước hình thành thương hiệu văn hóa Gia Lai.
Nghị quyết số 80-NQ/TW đã đặt ra tầm nhìn chiến lược cho phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Với tỉnh Gia Lai, việc nhận diện đầy đủ và phát huy hiệu quả các di sản của địa phương trong một chỉnh thể thống nhất sẽ giúp văn hóa thực sự trở thành động lực phát triển bền vững, góp phần định vị thương hiệu Gia Lai trên bản đồ văn hóa miền Trung - Tây Nguyên và cả nước.
