Dù đã 82 tuổi, nhưng già Lê Văn Ru, người Chăm H’roi, huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định, vẫn giữ đam mê với tiếng trống Kơ toang. Loại nhạc cụ này đang dần bị mai một theo thời gian nên dù tuổi đã cao, sức khỏe ngày càng yếu dần nhưng già Ru vẫn đau đáu giữ được hồn trống Kơ- toang của người Chăm H’roi.
Học “lỏm” từ già làng
Ngôi nhà cấp bốn của già Lê Văn Ru nằm ở khu phố Hiệp Hội (thị trấn Vân Canh, huyện Vân Canh). Trong căn phòng nhỏ, già Ru trưng bày một số dụng cụ truyền thống của đồng bào Chăm H’roi, cùng với đó là nhiều bức ảnh của ông khi đi tham gia các sự kiện văn hóa.
Đã ở tuổi xưa nay hiếm, dù đôi chân không còn linh hoạt vì bị căn bệnh thần kinh tọa, nhưng niềm đam mê với nhạc cụ truyền thống của già vẫn vẹn nguyên.
 |
| Già Lê Văn Ru (bên trái) tham gia một nghi lễ của đồng bào Chăm Hroi. Ảnh: Nguyễn Tri |
Lúc mới 18 tuổi, cậu bé Ru đã từ mày mò học cách đánh trống Kơ toang. Ban đầu là học “lỏm” từ già làng, các nghệ nhân thông qua các buổi tập văn nghệ, hội diễn, hội thi trống Kơ toang của làng, thị trấn.
Nhận thấy tiếng trống có nhiều điểm hấp dẫn, thú vị, nên sau đó, ông đến tận nhà già làng nhờ chỉ dẫn và chơi trống thành thạo cho đến nay.
Trống Kơ toang còn hay gọi là trống giao duyên, trống gọi bạn, trống đối thoại… Người Chăm H’roi thường dùng Kơ toang hòa âm với chiêng ba.
Thú vị nhất là hình thức song tấu, tức đánh theo lối đối đáp. Khi ấy, cả nhạc cụ và người chơi sẽ cùng toát lên nét phóng khoáng, ngẫu hứng, mạnh mẽ. Hai người chơi đứng đối nhau, vừa nhún nhảy, hai tay vỗ liên hồi vào hai mặt trống “nói chuyện”.
Tiếng trống nhẹ nhàng, khoan thai khi đôi bên yêu mến nhau. Nhưng khi giận dữ, nhịp trống giật cục, tiếng vỗ lạch bạch tỏ rõ thái độ với đối phương. Người Chăm H'roi trò chuyện, cãi vã, hòa giải hay bày tỏ lời yêu bằng tiếng trống Kơ-toang cũng vì lẽ đó.
Chưa có sự quan tâm đúng mức
Già Ru là người thông thạo tất cả các nhạc cụ Chăm Hroi, các làn điệu dân ca và cả những nghi thức xa xưa. Ngoài việc tổ chức những nghi lễ trong làng, ông còn thường xuyên đem văn hóa Chăm Hroi đi biểu diễn ở nhiều nơi.
Vì lo nét văn hóa truyền thống của dân tộc mình mai một, nên ông Ru đã tận tay dạy nghề cho con trai mình, anh Lê Văn Tây. Đến nay, anh Tây đã chơi thành thạo loại nhạc cụ này và là người trẻ hiếm hoi của khu phố Hiệp Hội giữ được nhịp trống Kơ toang.
“Nhà có 6 đứa con nhưng chỉ có một đứa con chơi được, còn những đứa khác cũng tập, cũng đam mê nhưng không biết là không biết” – ông Ru thở dài.
 |
| Dù đã 82 tuổi, nhưng già Lê Văn Ru vẫn giữ đam mê với tiếng trống Kơ toang. Ảnh: Nguyễn Tri |
Dù tuổi đã cao nhưng ông Ru vẫn chưa thôi suy nghĩ làm sao duy trì tiếng trống Kơ toang cho con cháu đời sau. Dù rất tâm huyết với công việc này, nhưng ông cũng phải lắc đầu vì thế hệ trẻ bây giờ không còn thích đánh trống, có những người thích, muốn học thì lại không có năng khiếu.
Ngoài ra, các lớp đào tạo, hướng dẫn cách chơi trống Kơ-toang cho các thế hệ trẻ người Chăm H’roi lâu nay không được tổ chức. Hiện nay, việc truyền nghề chỉ diễn ra nội bộ trong gia đình, theo kiểu cha, mẹ truyền, con theo học.
Chị Chăm Soi Hơ Muốch - cán bộ văn hóa - xã hội UBND thị trấn Vân Canh cho biết, số nghệ nhân chơi thạo trống Kơ toang hiện rất ít.
Để bảo tồn, lưu giữ tiếng trống Kơ toang, chị Muốch mong muốn chính quyền địa phương, ngành Văn hóa tỉnh, huyện quan tâm hỗ trợ mở các lớp đào tạo, truyền dạy cách đánh trống Kơ toang cho thế hệ trẻ có niềm đam mê, nhằm giữ gìn nét văn hóa truyền thống này.
Ông Nguyễn Xuân Việt - Phó Chủ tịch UBND huyện Vân Canh cho biết, tới đây, huyện sẽ kiểm kê các loại hình di sản văn hóa trên địa bàn huyện có chất lượng, hiệu quả; qua đó phân loại và sưu tầm các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể đặc trưng để trưng bày tại Nhà văn hóa truyền thống huyện.
Đồng thời, in 1 bộ sách về kho tàng văn học dân gian, các lễ hội, các trò chơi, trò diễn của các dân tộc; các phong tục, tín ngưỡng, các nghi lễ; các loại hình nghệ thuật biểu diễn như âm nhạc, múa… văn hóa ẩm thực, các đặc sản vùng miền, các nghề truyền thống...
NGUYỄN TRI (LĐO)
