Đạo hiếu dưới mái nhà dài
Tiếng chiêng ngân vang trong căn nhà dài của gia đình anh Ksor Hú (buôn Mlah, xã Phú Túc) báo hiệu một nghi lễ thiêng liêng mà hầu như mỗi người Jrai đều thực hiện một lần trong đời: Lễ tạ ơn cha mẹ.
Anh Hú cho biết: Anh tổ chức tạ ơn mẹ là bà Ksor H’Lang. Lễ vật được gia đình chuẩn bị gồm 1 ghè rượu, 1 con bò để dâng lên thần linh; vòng đồng (kông) và quà tặng báo hiếu người mẹ.
“Nghi lễ này là để bày tỏ lòng biết ơn đến mẹ - người sinh thành, vượt qua bao vất vả để nuôi dưỡng mình trưởng thành như hôm nay. Mong mẹ sống thọ, vui vẻ cùng con cháu, xóm làng” - anh Hú chia sẻ.
Lễ tạ ơn diễn ra trong một ngày với nhiều lớp nghi thức: cúng Yàng, con cháu tạ ơn cha mẹ, trao lễ vật và kết thúc bằng bữa ăn mang đậm tính cộng đồng. Trong căn nhà dài truyền thống, bài cúng kéo dài hơn 10 phút bằng tiếng Jrai được thầy cúng Nay Ar cất lên trang trọng.
Thay mặt gia đình, ông Nay Ar trình báo với thần linh việc gia đình anh Hú tổ chức lễ báo hiếu mẹ. Ông cầu xin các thần ban cho bà Ksor H’Lang sức khỏe, trường thọ, con cháu luôn đoàn kết, hiếu thuận…
Sau nghi lễ cúng Yàng, không khí trong căn nhà dài lắng lại khi anh Hú kính cẩn đeo chiếc vòng đồng lên tay mẹ. Theo quan niệm của người Jrai, chiếc vòng sau khi dâng lên và được thần linh chứng giám sẽ mang theo những điều may mắn, bình an dành cho người được trao. Tiếp đó, vợ anh Hú trao tặng mẹ chồng đôi hoa tai cùng bộ váy áo thổ cẩm.
Đã qua hơn 70 mùa rẫy, đôi tay bà Ksor H’Lang run run xúc động khi lần lượt đón nhận tình cảm của con cháu trong lễ tạ ơn. Điều khiến bà vui nhất là chứng kiến con cái trưởng thành và tiếp nối truyền thống văn hóa được duy trì dưới nếp nhà dài suốt bao thế hệ đã qua.
Theo anh Hú, trước kia, dù cuộc sống khó khăn nhưng mẹ anh luôn lao động chăm chỉ để nuôi con. Bà là “linh hồn” dưới mái nhà dài, luôn mang đến niềm vui, hạnh phúc cho cả gia đình.
“Lễ tạ ơn không chỉ thể hiện đạo hiếu của mình mà còn giữ gìn nét đẹp văn hóa truyền thống trong gia đình. Sau này, hai đứa con mình cũng sẽ hiểu được giá trị ấy để tiếp tục gìn giữ” - anh Hú nói.
Giữ mạch nguồn văn hóa
Được gìn giữ qua nhiều thế hệ dưới mái nhà dài, lễ tạ ơn không chỉ đề cao đạo hiếu và các giá trị gia đình mà còn góp phần gìn giữ bản sắc, trở thành một dấu ấn bền vững trong căn tính văn hóa của người Jrai.
Lễ tạ ơn cũng là dịp người Jrai thể hiện bản sắc văn hóa thông qua trang phục, ẩm thực cùng các giá trị truyền thống. Những bộ chiêng cổ, trống cổ, trang phục và trang sức truyền thống đều được chủ nhà mang ra sử dụng trong không gian nghi lễ.
Tinh thần cộng đồng hiện diện rõ nét khi bà con trong buôn làng, dòng họ cùng chung tay giúp việc cho chủ nhà, chế biến các món ăn truyền thống.
Bữa ăn sau nghi lễ cũng thường có nhiều món ăn đặc trưng của người Jrai ở vùng đất “chảo lửa” như cà xóc, wé (món ăn được nấu từ nội tạng bò), thịt trộn lá rừng, thịt nướng chấm muối kiến vàng... Đây còn là dịp cộng đồng quây quần, nhắc nhớ lại các giá trị truyền thống, chia sẻ niềm vui cùng gia chủ.
Theo ông Ngô Đức Mạo - Giám đốc Trung tâm Văn hóa - Thông tin và Thể thao xã Phú Túc, lễ tạ ơn là nghi lễ được gìn giữ trong đời sống văn hóa của cộng đồng người Jrai ở nhiều nơi. Ở các xã thuộc huyện Krông Pa cũ, nghi lễ này vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn.
“Điều kiện kinh tế của mỗi gia đình có thể khác nhau, lễ vật có thể nhiều hay ít nhưng ý nghĩa của nghi lễ thì không thay đổi. Đó không chỉ là lời cảm ơn trong một nghi lễ mà còn bày tỏ lòng biết ơn được gìn giữ và thể hiện trong suốt cuộc đời họ với công lao sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ” - ông Mạo nói.
