(GLO)- Trong đời sống văn hóa đương đại, nghệ thuật truyền thống đang đứng trước nhiều thách thức. Trước bối cảnh đó, Gia Lai vẫn có nhiều nghệ sĩ, nghệ nhân vững vàng trên sân khấu, kiên trì sáng tạo.
Tình yêu nghề và sự sáng tạo trong cách tiếp cận ấy được công chúng ghi nhận, yêu thương. Nghệ sĩ Ưu tú Dương Nữ Thùy Dung, Trưởng Đoàn ca kịch bài chòi (Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh) là một trong những gương mặt như thế.
Giữ bản sắc và sức hấp dẫn của bài chòi
Đến với sân khấu dân ca kịch bài chòi năm 15 tuổi, từ đó đến nay, NSƯT Dương Nữ Thùy Dung ghi dấu ấn với hàng loạt vai diễn trong các vở dân ca kịch bài chòi như: Thoại Khanh (vở Thoại Khanh - Châu Tuấn), Ngọc Hân (trích đoạn Đêm Phú Xuân), Lan (vở Hồn Tháp), Tú (vở Chuyện tình làng võ), Châu Đan (vở Cô Thần) hay Kiều Mai (vở Dòng sông kể chuyện)...
* 25 năm gắn bó với nghề, chị đã để lại nhiều dấu ấn qua các vai diễn và hiện nay đang giữ vai trò Trưởng Đoàn ca kịch bài chòi, từ diễn viên chuyển sang làm công tác quản lý liệu chị có gặp nhiều khó khăn?
Nghệ sĩ Ưu tú Dương Nữ Thùy Dung trong vai Khúc Thị Ngọ (vở Ngọc sáng Khúc gia trang). Ảnh: NVCC
- Nhiều khó khăn là đương nhiên chứ! Hai vị trí, công việc khác nhiều mà. Khi còn là diễn viên, mình chủ yếu tập trung vào vai diễn của mình. Nhưng khi đảm nhận vai trò quản lý đoàn thì phải nghĩ rộng hơn: Làm sao xây dựng chương trình, đào tạo lực lượng kế cận, làm sao đưa nghệ thuật dân ca kịch bài chòi đến với nhiều không gian khác nhau.
Bên cạnh đó, việc đào tạo nghệ sĩ trẻ cũng rất quan trọng, bởi nếu không có lớp kế cận thì nghệ thuật truyền thống rất dễ bị đứt gãy. Vì vậy, ngoài biểu diễn, chúng tôi cũng dành nhiều thời gian truyền dạy các làn điệu, kỹ thuật biểu diễn và tinh thần của bài chòi cho các diễn viên trẻ, để họ có thể tiếp tục gìn giữ và phát triển loại hình nghệ thuật này trong tương lai. Khó khăn nhiều nhưng khi mình đã yêu bài chòi và cứ nghĩ đến công chúng thì rồi cũng qua hết.
* Năm 2026, Gia Lai đăng cai Năm Du lịch Quốc gia, Đoàn ca kịch bài chòi chuẩn bị tham gia phục vụ như thế nào?
- Tôi cho rằng đây là cơ hội rất lớn. Khi đăng cai Năm Du lịch Quốc gia với nhiều chuỗi sự kiện trải rộng trên nhiều lĩnh vực, tỉnh ta sẽ thu hút một lượng du khách trong và ngoài nước rất lớn. Đây là dịp để giới thiệu những giá trị văn hóa đặc trưng của vùng đất này, trong đó, hiển nhiên có di sản bài chòi.
Chúng tôi đang chủ động xây dựng một số chương trình biểu diễn phù hợp với các hoạt động văn hóa - du lịch trong năm. Bên cạnh những tiết mục đậm đà màu sắc truyền thống, đoàn cũng nghiên cứu dàn dựng thêm các trích đoạn, tiết mục ngắn, để du khách dễ tiếp cận. Mục tiêu là vừa giữ được bản sắc của bài chòi, vừa tạo sự hấp dẫn, giúp du khách hiểu và cảm nhận được nét đặc sắc của loại hình nghệ thuật này.
Một cảnh diễn của Nghệ sĩ Ưu tú Dương Nữ Thùy Dung trong vở Cô Thần - vở diễn đoạt huy chương vàng tại Liên hoan sân khấu chuyên nghiệp Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc 2023. Ảnh: NVCC
Bài chòi là một phần ký ức văn hóa
Bên cạnh hoạt động quản lý, biểu diễn, NSƯT Dương Nữ Thùy Dung còn tích cực truyền dạy vai diễn cho các diễn viên trẻ tham gia các hội thi sân khấu và đạt nhiều giải thưởng; đồng thời tham gia giảng dạy trong các chương trình sân khấu học đường, góp phần lan tỏa nghệ thuật bài chòi và dân ca kịch đến thế hệ trẻ.
* Hiện nay, nhiều địa phương đang đưa dân ca kịch bài chòi vào các hoạt động du lịch và sinh hoạt cộng đồng. Theo chị, hình thức này có ưu điểm gì?
- Dân ca kịch bài chòi có một lợi thế là tính linh hoạt. Nội dung có thể phản ánh đời sống đương đại, có thể lồng ghép những câu chuyện gần gũi với khán giả hôm nay như văn hóa ứng xử, bảo vệ môi trường, du lịch hay đời sống xã hội. Nhờ vậy, khán giả, đặc biệt là giới trẻ, dễ tiếp cận hơn. Khi họ cảm thấy bài chòi gần gũi với cuộc sống của mình thì họ sẽ quan tâm và yêu thích hơn.
Tất nhiên, dù là dân ca kịch bài chòi hay bài chòi truyền thống thì vẫn phải giữ được tinh thần và giá trị cốt lõi của loại hình nghệ thuật này.
* Có ý kiến cho rằng, bài chòi được UNESCO ghi danh và bài chòi trên sân khấu của các đoàn nghệ thuật là hai hình thức khác nhau. Quan điểm của chị về vấn đề này như thế nào?
- Năm 2017, “Nghệ thuật Bài chòi Trung Bộ Việt Nam” được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Di sản được công nhận là nghệ thuật bài chòi dân gian trong cộng đồng, gắn với các lễ hội, đặc biệt là dịp Tết. Không gian diễn ra thường ở sân đình, bãi đất rộng hay trong các lễ hội làng, mang đậm tính sinh hoạt cộng đồng.
Còn bài chòi mà các đoàn nghệ thuật như chúng tôi biểu diễn hiện nay là bài chòi sân khấu, đã được phát triển thành dân ca kịch bài chòi. Hình thức này có kịch bản, nhân vật, dàn dựng sân khấu, âm nhạc và diễn xuất để kể một câu chuyện trọn vẹn. Dù hình thức thể hiện khác nhau, nhưng cốt lõi vẫn là những làn điệu và tinh thần văn hóa của bài chòi miền Trung.
Chúng tôi xem bài chòi dân gian là cái gốc, còn bài chòi sân khấu là cách để loại hình nghệ thuật này tiếp tục lan tỏa trong đời sống hôm nay. Bài chòi sân khấu cũng có lợi thế khi kết hợp nét mộc mạc truyền thống với tính sân khấu hóa hấp dẫn; các làn điệu được phát triển phong phú hơn, có sự đan xen của lý, hò, vè. Nhờ sự linh hoạt trong cách thể hiện và nội dung gần gũi đời sống, loại hình này cũng dễ tiếp cận công chúng hơn.
Nghệ sĩ Ưu tú Dương Nữ Thùy Dung (bìa phải) và Nghệ sĩ Ưu tú Phương Phú trong một cảnh diễn vở ca kịch bài chòi Trò chơi của quỷ. Ảnh: Ngọc Nhuận
* Các nghị quyết của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, đều nhấn mạnh việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản. Nghệ thuật bài chòi đón nhận thông tin này như thế nào?
- Những chủ trương, nghị quyết của Đảng là định hướng rất quan trọng, nhưng để các giá trị văn hóa thật sự đi vào đời sống thì cần có những người trực tiếp thực hành và lan tỏa. Tôi nghĩ nghệ sĩ chính là cầu nối giữa di sản và công chúng. Với chúng tôi, mỗi buổi biểu diễn dân ca kịch bài chòi không chỉ là một chương trình nghệ thuật, mà còn là cách kể lại câu chuyện văn hóa của quê hương. Khi khán giả hiểu và yêu những làn điệu bài chòi thì di sản đó mới thật sự được gìn giữ.
Nghệ thuật truyền thống chỉ thật sự sống khi có người tiếp tục gìn giữ và sáng tạo. Với cá nhân tôi, mỗi lần đứng trên sân khấu, cất lên một câu hô bài chòi, tôi luôn cảm thấy đó không chỉ là một tiết mục nghệ thuật mà còn là một phần ký ức văn hóa của quê hương. Và tôi hy vọng những giá trị ấy sẽ tiếp tục được truyền lại cho các thế hệ sau.
NSƯT Dương Nữ Thùy Dung (SN 1985, quê ở phường Bình Định), hiện là Trưởng Đoàn ca kịch bài chòi, Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Gia Lai.
Năm 2023, chị được Nhà nước phong tặng danh hiệu NSƯT. Năm 2025, chị là gương mặt tiêu biểu đại diện cho lĩnh vực nghệ thuật của tỉnh Gia Lai tham dự Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc.
NSƯT Dương Nữ Thùy Dung đã đoạt 5 HCV tại các liên hoan, hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc (năm 2011, 2014, 2016, 2018 và 2023); 2 HCB (năm 2003 và 2025). Năm 2019, với vai diễn Klai trong vở Bình minh trên đỉnh Parut, chị được trao giải Diễn viên Dân ca xuất sắc của Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam.
(GLO)- Từ đầu năm 2026 đến nay, nhiều nghi lễ quan trọng của người Bahnar, Jrai trên địa bàn phía Tây tỉnh Gia Lai đã được khôi phục. Qua đó, góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể của đồng bào dân tộc thiểu số.
(GLO)- Chương trình “Hành trình về làng Chuet” ở phường An Phú triển khai từ tháng 1-2026 đến nay không chỉ thu hút du khách, mà còn hấp dẫn đông đảo học sinh. Đây là hướng đi năng động, hiệu quả trong việc xây dựng và phát huy không gian trải nghiệm đậm bản sắc văn hóa truyền thống.
(GLO)- Bằng sức trẻ và sự sáng tạo, các bạn trẻ người Jrai, Bahnar đã kể chuyện phong tục, món ăn, đời sống buôn làng qua nhiều video ngắn trên mạng xã hội. Họ góp phần đưa văn hóa truyền thống dân tộc mình đến gần hơn với cộng đồng trong và ngoài nước.
(GLO) - Ngày hội Văn hóa các dân tộc tỉnh Gia Lai lần thứ I năm 2026 tổ chức mới đây đã thể hiện sức hấp dẫn rất lớn của một sự kiện văn hóa, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước tham gia. Song bên cạnh sự lan tỏa, việc tăng “chiều sâu” cho lễ hội có lẽ cũng là điều nên chú trọng.
(GLO)- Ngày hội Văn hóa các dân tộc tỉnh Gia Lai lần thứ I năm 2026 diễn ra cuối tháng 4 vừa qua không chỉ dừng lại ở một sự kiện văn hóa giàu sắc màu, mà còn mở ra cách tiếp cận khác - xem di sản như “tài sản sống”, gắn bảo tồn với phát triển du lịch và kinh tế sáng tạo.
(GLO)- Ở các buôn làng phía Tây Gia Lai hiện vẫn còn những người âm thầm gìn giữ, phát huy nghề làm nỏ truyền thống. Không chỉ bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, họ còn khẳng định mình bằng những thành tích tại các giải thể thao truyền thống.
(GLO)- Trong tiếng cồng chiêng ngân vang, người Jrai ở làng Ơp (phường Pleiku) cùng nhau thực hiện lễ cúng mừng nhà rông mới - nghi lễ thiêng liêng gắn bó với buôn làng qua nhiều thế hệ.
(GLO)- Văn hóa không chỉ là ký ức, bản sắc hay những giá trị được lưu giữ trong cộng đồng. Với Gia Lai hôm nay, văn hóa phải trở thành nguồn lực phát triển, thành sản phẩm, thương hiệu và động lực nội sinh để tỉnh bứt phá trong không gian mới.
(GLO)- Sáng 30-4, tại nhà rông làng Ơp, UBND phường Pleiku (tỉnh Gia Lai) tổ chức phục dựng lễ cúng mừng nhà rông mới của người Jrai. Hoạt động này thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia.
(GLO)- Từ những nén hương trầm nơi phố núi Pleiku đến mâm cúng giản dị ở khu dân cư tại phố biển Quy Nhơn, Giỗ Tổ Hùng Vương không chỉ là ngày quốc lễ thiêng liêng, mà còn là dịp để thắt chặt hơn mối dây kết nối cộng đồng.
(GLO)- Các nhà lịch sử, khảo cổ học đã và đang dày công nghiên cứu nhằm khẳng định Hùng Vương là tổ tiên xa xưa của trăm họ con Lạc, cháu Hồng. Dù hiện thực hay huyền thoại thì muôn triệu trái tim người Việt cũng hướng về Đền Hùng Nghĩa Lĩnh bằng tâm thức ngưỡng vọng linh thiêng.
(GLO)- Sự trở lại của nhà thiết kế Minh Hạnh với vai trò tổng đạo diễn không chỉ tạo điểm nhấn cho chương trình "Đại ngàn reo" (thuộc khuôn khổ Ngày hội Văn hóa các dân tộc tỉnh Gia Lai năm 2026), mà còn mở ra cách tiếp cận mới trong việc kể câu chuyện văn hóa từ chính cộng đồng.
(GLO)- Chỉ là một vật dụng quen thuộc trong đời sống thường ngày, nhưng theo thời gian, những trái bầu khô đã trở thành một phần ký ức văn hóa, gắn với nếp sống, tập quán và tâm hồn của cộng đồng người Jrai, Bahnar.
(GLO)- Liên đoàn Võ thuật cổ truyền Việt Nam (VNVF) vừa ban hành điều lệ Giải vô địch các câu lạc bộ (CLB) võ cổ truyền quốc gia lần thứ XV năm 2026. Giải đấu sẽ diễn ra từ ngày 26-7 đến 5-8 tại phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai.
(GLO)- Trong chuỗi hoạt động sôi nổi của Năm Du lịch Quốc gia - Gia Lai 2026, chương trình “Cồng chiêng cuối tuần - Thưởng thức và trải nghiệm” tại Quảng trường Đại Đoàn Kết (phường Pleiku) đang trở thành điểm hẹn văn hóa đặc sắc, thu hút đông đảo người dân và du khách.
(GLO)- Giữa nhịp sống hiện đại, không ít nghệ nhân ở Gia Lai vẫn lặng thầm gắn bó với công việc chỉnh chiêng, chế tác nhạc cụ truyền thống đến hát kể sử thi (hơmon). Họ không chỉ lưu giữ thanh âm và ký ức đại ngàn mà còn truyền dạy cho thế hệ trẻ bằng tất cả tâm huyết.
(GLO)- Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai vừa có công văn gửi các cơ quan, đơn vị, địa phương về việc phối hợp tổ chức các hoạt động tuyên truyền, kỷ niệm Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19-4).
(GLO)- Trong khuôn khổ Tuần lễ khai mạc Năm Du lịch quốc gia - Gia Lai 2026, hoạt động tham quan, trải nghiệm của đoàn đại sứ, lãnh sự các nước tại tháp Bánh Ít (xã Tuy Phước Bắc) không chỉ mang ý nghĩa giao lưu, mà còn góp phần quảng bá hình ảnh Gia Lai đến bạn bè quốc tế.
(GLO)- Chiều 30-3, trong tiếng cồng chiêng vang vọng, người dân làng Bẹk (xã Ia Grai, tỉnh Gia Lai) cùng đổ về sân nhà rông để được hòa vào không khí lễ mừng chiến thắng do Bảo tàng Pleiku và UBND xã phối hợp phục dựng theo nguyên bản.
(GLO)- Cứ đến ngày 10 tháng 2 hàng năm, người dân phường An Phú (tỉnh Gia Lai) lại tổ chức Lễ cúng Đình làng An Mỹ. Đây là nét đẹp trong đời sống tín ngưỡng của người dân, thể hiện lòng biết ơn các bậc tiền hiền, hậu hiền khai hoang lập đất và cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa.
(GLO)- Từ ngày 29-3 đến 1-4 (tức ngày 11 đến 14-2 âm lịch), làng biển Nhơn Hải (phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai) rộn ràng bước vào mùa vui Lễ hội cầu ngư - sự kiện văn hóa truyền thống lớn nhất trong năm ở địa phương.
(GLO)- Chiều 29-3, tại khu phố Hải Bắc, phường Quy Nhơn Đông (tỉnh Gia Lai) đã diễn ra Lễ hội cầu ngư vạn đầm Nhơn Hải. Đây là một trong những sự kiện văn hóa truyền thống đặc sắc của ngư dân miền biển được tổ chức thường niên từ ngày 11 đến 13-2 âm lịch.
(GLO)- Đêm khai mạc Năm Du lịch quốc gia - Gia Lai 2026 diễn ra thành công vang dội, mang đến một “bữa tiệc” âm thanh và thị giác mãn nhãn, nơi nghệ thuật, ánh sáng và công nghệ hòa quyện đầy ấn tượng, góp phần khắc họa rõ nét một vùng đất giàu tiềm năng, giàu sức hút.
