Người Jrai nơi đây đang biến bản sắc văn hóa, ẩm thực truyền thống, nông sản địa phương thành những trải nghiệm du lịch độc đáo, từ đó tạo sinh kế bền vững ngay trên chính quê hương mình.
Hệ sinh thái văn hóa sống động
Hội thi “Điểm đến du lịch nông thôn Việt Nam tốt nhất” năm 2026 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch tổ chức trên phạm vi toàn quốc.
Các điểm đến được đánh giá trên nhiều tiêu chí, trong đó bản sắc, sinh kế cho cộng đồng, trải nghiệm du khách và tính bền vững được xem là những yếu tố cốt lõi.
Vì vậy, hội thi không chỉ là hoạt động tôn vinh mà còn là cơ hội định hình chuẩn mực mới cho du lịch nông thôn. Việc xét giải được thực hiện trên đánh giá hồ sơ của ban giám khảo và kết quả bình chọn của cộng đồng; dự kiến công bố, trao giải vào cuối tháng 12-2026.
Tại Gia Lai, sau khi thẩm định các mô hình, làng Kép được lựa chọn đại diện tỉnh tham gia hội thi. Đây là ngôi làng có cộng đồng người Jrai sinh sống lâu đời, còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc.
Khởi đầu từ năm 2020 chỉ với một tổ liên kết gồm 15 nghệ nhân dệt thổ cẩm và đan đát, đến nay, làng Kép đã quy tụ đội ngũ hùng hậu với hơn 100 nghệ nhân là người dân tộc thiểu số tại chỗ. Họ cùng già làng, người có uy tín, các ban, ngành, đoàn thể và người dân nơi đây tạo nên một hệ sinh thái du lịch cộng đồng hoàn chỉnh.
Đến với làng Kép, du khách được đắm mình trong không gian văn hóa độc đáo: Những nếp nhà sàn, nhà rông truyền thống, giọt nước, nhà mồ, cồng chiêng, xoang, tạc tượng, ẩm thực...
Bà con buôn làng chính là những hướng dẫn viên mộc mạc mà duyên dáng, trực tiếp đón tiếp du khách, biểu diễn cồng chiêng và kết nối họ với nhịp sống bình dị.
Sự hòa quyện giữa đời sống, phong tục truyền thống và những món ăn đậm vị núi rừng như rau rừng, lá mì, cà dại ven đường đã tạo nên một sức hút khó cưỡng, níu chân du khách phương xa.
Từ bản sắc đến sinh kế bền vững
Không dừng lại ở việc bảo tồn không gian văn hóa tĩnh, làng Kép đã chủ động kết nối với các công ty lữ hành để đưa dòng khách quốc tế và các đoàn nghiên cứu, học sinh, sinh viên về với buôn làng; hình thành nhiều tuyến, điểm tham quan nội làng đặc sắc: check-in nhà rông, khám phá giọt nước, trải nghiệm dệt thổ cẩm tại nhà dân hoặc nhà trưng bày, thưởng thức ẩm thực, đi dạo bằng xe đạp tới thác Công chúa và hồ Ia Mơ Nông xanh thẳm giữa núi rừng.
Xa hơn, làng Kép còn kết nối thành công vào các tour liên vùng: Làng Kép - Nhà máy Thủy điện Ia Ly - Hàng thông trăm tuổi - Chùa Bửu Minh - Núi lửa Chư Đang Ya.
Giá trị kinh tế từ du lịch đang từng bước cải thiện rõ rệt đời sống của các hộ dân trực tiếp tham gia. Mỗi năm, làng Kép đón hơn 1.500 lượt khách, trong đó khách quốc tế chiếm khoảng 30%.
Doanh thu từ các hoạt động du lịch (biểu diễn cồng chiêng, ẩm thực, bán sản phẩm lưu niệm và dịch vụ homestay...) tăng dần. Với 10 hộ tham gia trực tiếp vào các hoạt động cốt lõi, nguồn thu nhập tăng thêm bình quân khoảng 3 triệu đồng/người/tháng từ du lịch.
Du lịch đã thổi một luồng sinh khí mới vào các nghề thủ công truyền thống. Chị H’Uyên Niê - Phó Ban quản lý du lịch cộng đồng làng Kép - cho biết từ khi làm du lịch, nghề truyền thống của người Jrai được khôi phục mạnh mẽ. Ngoài ra, các nghệ nhân đã tái hiện văn hóa cà phê Jrai độc đáo: Rang, xay thủ công bên bếp củi, giã trong cối gỗ và pha bằng vợt thổ cẩm.
Một cách uống chậm, giản dị nhưng lại mở ra câu chuyện về văn hóa, nông sản và đời sống của người Jrai làng Kép. Đến nay, đã có 10 hộ dân đăng ký cung cấp cà phê sạch phục vụ du khách thưởng thức và làm quà mang về, qua đó nâng cao giá trị nông sản địa phương.
Sau nhiều năm sử dụng chỉ công nghiệp để dệt vải, nay nghệ nhân Rơ Châm Crế đã khôi phục nghề trồng bông để lấy nguyên liệu kéo sợi, dệt nên những tấm thổ cẩm mang đậm bản sắc Jrai.
“Các công đoạn từ trồng bông, kéo sợi đến dệt vải trở thành một phần trải nghiệm dành cho du khách, đồng thời giúp mình có thêm động lực duy trì nghề truyền thống” - bà chia sẻ.
Cùng với đó, sản phẩm thổ cẩm “Jrai ơi” của các nghệ nhân làng Kép được công nhận OCOP 3 sao vào tháng 11-2024. Từ thổ cẩm, các nghệ nhân Jrai phát triển thêm nhiều sản phẩm quà tặng như ví, túi thơm cà phê, trang phục, váy áo… tạo thêm lựa chọn cho du khách và đầu ra cho sản phẩm thủ công.
Hội thi “Điểm đến du lịch nông thôn Việt Nam tốt nhất” năm 2026 là cơ hội để làng Kép tự tin bước ra sân chơi quốc gia. Như chia sẻ của chị H’Uyên Niê, tham gia hội thi là cơ hội để làng giao lưu, học hỏi từ các mô hình giàu bản sắc trên cả nước, qua đó không ngừng hoàn thiện và đưa làng Kép trở thành điểm sáng du lịch nông thôn hấp dẫn của cả nước.
