Những hình thoi, ngôi sao hay đường răng cưa, sóng nước… vốn quen thuộc trên thổ cẩm nay có thêm một sức sống mới trên chất liệu gỗ.
Hoa văn trên đồ gỗ gia dụng
Anh Nguyễn Văn Nhân hiện làm việc tại một xưởng gỗ lũa ở Khu công nghiệp Diên Phú (phường Diên Hồng). Công việc của anh là chạm khắc hoa văn lên bàn, ghế, các sản phẩm nội thất và hoàn thiện những món đồ gỗ.
Theo anh, gỗ lũa vốn mang vẻ đẹp thô mộc, khi kết hợp với hoa văn truyền thống, sản phẩm không chỉ đáp ứng nhu cầu sử dụng mà có thêm điểm nhấn và câu chuyện riêng.
Từ những dải hoa văn chạy quanh mặt bàn hay đường chạm khắc nổi trên thanh tựa ghế, các họa tiết vốn thường gặp trên thổ cẩm, kiến trúc và vật dụng truyền thống nay hiện diện trên những sản phẩm gần gũi với đời sống hiện đại.
“Vẻ đẹp và sự độc đáo của hoa văn Tây Nguyên là một nguồn cảm hứng lớn để ứng dụng vào đồ gỗ gia dụng. Khi đưa lên gỗ lũa, tôi phải tính toán để đường nét vừa giữ được đặc trưng của hoa văn, vừa phù hợp hình dáng và làm cho sản phẩm đẹp hơn, độc đáo hơn” - anh Nhân chia sẻ.
Gỗ lũa vốn mang dấu ấn thời gian, có độ cứng và cấu trúc không đồng nhất với nhiều mắt, vân hay đường cong tự nhiên. Chạm khắc trên chất liệu này vì thế đòi hỏi sự kiên nhẫn và độ chính xác của người thợ. Đổi lại, từng bộ bàn ghế, chiếc tủ hay cổng nhà khi khoác lên mình hoa văn truyền thống không chỉ mang giá trị sử dụng mà còn tạo điểm nhấn cho không gian sống.
Hoa văn Tây Nguyên phong phú với những hình thoi, tam giác, răng cưa, đường gấp khúc, hình sao, sóng nước… cùng các họa tiết cách điệu từ hình tượng con người, cây cỏ, chim thú, mặt trăng, mặt trời. Những đường nét ấy hiện diện phổ biến trên thổ cẩm, trang phục, nhà rông, nhà mồ, gùi và nhiều vật dụng trong đời sống. Ở mỗi cộng đồng lại có những cách thể hiện, tên gọi và cách sử dụng hoa văn riêng.
Bởi vậy, đưa những đường nét truyền thống vào sản phẩm nội thất không đơn thuần là lựa chọn một họa tiết đẹp để trang trí. Người thợ cần tìm hiểu đặc trưng, ý nghĩa và cách sử dụng để khi sáng tạo trên chất liệu mới vẫn giữ được nét riêng vốn có. Với anh Nhân, đó cũng là quá trình không ngừng quan sát, tìm hiểu và học hỏi để giữ gìn và làm bật lên được tinh thần Tây Nguyên trên từng thớ gỗ.
Từ sản phẩm đến không gian sống
Không dừng lại ở những sản phẩm riêng lẻ, hoa văn Tây Nguyên đang được đưa vào nhiều không gian kiến trúc, nội thất, góp phần tạo dấu ấn địa phương cho nhà hàng, quán cà phê, homestay và các điểm phục vụ du lịch.
Tại Lem Coffee & Tea (đường Tôn Đức Thắng, xã Biển Hồ) - quán cà phê được làm hoàn toàn từ gỗ tái chế - những mô-típ hoa văn được đưa lên bàn ghế, cánh cửa, giá sách, tủ đựng và các chi tiết nội thất, tạo nên nét chấm phá đặc trưng.
Tương tự, tại một số nhà hàng và homestay, hoa văn được sử dụng trên cột nhà, tay vịn cầu thang và nhiều chi tiết bằng gỗ, góp phần tạo nên không gian mang dấu ấn Tây Nguyên. Theo chị Huỳnh Thị Thơ - Giám đốc Công ty Huỳnh Lê Travel (xã Phù Mỹ), những chất liệu văn hóa địa phương khi được đưa vào kiến trúc, nội thất nhà hàng, quán cà phê hay nơi lưu trú sẽ tạo thêm dấu ấn cho điểm đến. Với du khách, đó không chỉ là một không gian đẹp mà còn là những chi tiết gợi mở câu chuyện về vùng đất.
“Kiến trúc càng mang dấu ấn địa phương càng tạo thêm chất liệu cho khai thác du lịch. Một công trình hài hòa với cảnh quan, có bản sắc riêng sẽ tạo ra trải nghiệm khác biệt thay vì những mô hình có thể bắt gặp ở nhiều nơi” - chị Thơ nhìn nhận.
Là người đưa hoa văn Tây Nguyên vào nhiều sản phẩm trang trí và công trình kiến trúc, nhà điêu khắc Nguyễn Nam, chủ Phòng tranh Lửa Việt (phường Diên Hồng), cho rằng văn hóa Tây Nguyên là nguồn chất liệu phong phú cho nhiều lĩnh vực sáng tạo, trong đó điêu khắc gỗ còn nhiều dư địa để khai thác.
Theo anh, khi hoa văn truyền thống từ những không gian quen thuộc như thổ cẩm, trang phục, nhà rông, nhà mồ… được đưa vào các sản phẩm và không gian đương đại, văn hóa địa phương cũng có thêm một cách hiện diện tự nhiên trong đời sống hôm nay. Những giá trị được vun đắp từ đời sống và văn hóa của cư dân Tây Nguyên tiếp tục được lưu giữ và lan tỏa trong những sản phẩm, không gian mới.
