Giữa sắc vàng hoa dã quỳ dưới chân núi lửa, tiếng cồng chiêng ngân vang trong ngày hội làng mở đầu mùa lễ hội trên cao nguyên, đưa những giá trị di sản đến gần với du khách và lan tỏa mạnh mẽ trong không gian du lịch.
Tái hiện lễ đâm trâu mừng nhà rông mới
Nằm dưới chân núi lửa Chư Đang Ya, nhà rông làng Ia Gri vươn cao giữa núi đồi, buôn làng với kiến trúc truyền thống quen thuộc từ cột gỗ, tranh, tre... Công trình có tổng kinh phí hơn 3 tỷ đồng do UBND tỉnh đầu tư từ nguồn xã hội hóa, với sự chung tay góp sức trực tiếp của bà con.
Khi nhà rông hoàn thành, cộng đồng tiến hành nghi lễ cúng tạ ơn các Yàng (thần linh), cầu mong bình an, no đủ. Tâm điểm của lễ mừng nhà rông là nghi lễ đâm trâu truyền thống. Trong quan niệm của người Jrai, con trâu là tài sản lớn nhất, biểu tượng của sức mạnh và sự trù phú. Dâng lên thần linh lễ vật cao quý này cũng là cách buôn làng gửi gắm lòng biết ơn sâu sắc vì một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, dân làng tránh được tai ương, dịch bệnh.
Đêm trước ngày diễn ra lễ cúng chính thức, bà con làng Ia Gri cùng thực hành tục khóc trâu. Trong ánh lửa và không gian tĩnh lặng, người làng bày tỏ tình cảm dành cho con vật hiến sinh. Tục khóc trâu thể hiện sự thành kính của cộng đồng trước khi dâng lễ vật lên các Yàng, đồng thời cho thấy mối gắn bó giữa con người với vật nuôi trong đời sống văn hóa truyền thống.
Già làng Mluih - người chủ trì các nghi thức trong ngày làng mừng nhà rông mới xúc động - cho biết: “Bà con rất vui mừng khi được Nhà nước quan tâm hỗ trợ làm nhà rông truyền thống. Mình sẽ vận động người dân trong làng đoàn kết, khôi phục nghề truyền thống, các hoạt động văn hóa, duy trì đội chiêng để sẵn sàng đánh trong các dịp lễ hội cũng như phục vụ du khách khi đến làng”.
Đẫm mồ hôi sau một buổi sáng cùng bà con chế biến các món ăn truyền thống phục vụ dân làng và du khách, chị Ngam (làng Ia Gri) cười tươi nói: “Mình vui quên cả mệt. Làng không chỉ có nhà rông mới, mà còn được đón đông đảo du khách đến chung vui. Đây là dịp để giới thiệu bản sắc văn hóa Jrai và núi lửa Chư Đang Ya, để mọi người biết đến vùng đất này nhiều hơn và sẽ còn quay lại”.
Sức hút từ không gian lễ hội
Lễ mừng nhà rông mới diễn ra trong những ngày Chư Đang Ya bước vào mùa hội. Sắc vàng hoa dã quỳ bắt đầu phủ lên các triền núi, dòng người tìm về vùng đất dưới chân núi lửa ngày càng đông. Giữa khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ, tiếng cồng chiêng và vòng xoang của người Jrai tạo nên không gian văn hóa sống động.
Bà Nguyễn Thị Hồng Linh (du khách đến từ tỉnh Khánh Hòa) chia sẻ: “Lễ hội ở đây phản ánh đúng “chất” Tây Nguyên, tràn ngập niềm vui và đầy sức sống. Chúng tôi không chỉ được biết thêm nghi lễ đâm trâu trong lễ mừng nhà rông mới của đồng bào Jrai, mà còn được hòa vào vòng xoang, thưởng thức những món ăn truyền thống của bà con. Người dân rất cởi mở và chào đón du khách, không khí háo hức và niềm vui của dân làng như truyền sang chúng tôi”.
Lễ hội còn thu hút đông đảo nhiếp ảnh gia cả nước khi tìm thấy tại đây một nguồn tư liệu sống động. Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Tất Bê (Hà Nội) cho biết: “Một lễ hội đầy màu sắc và thấm đẫm giá trị văn hóa, mang lại cho chúng tôi những khung hình mãn nhãn. Sự hòa quyện giữa văn hóa địa phương và thiên nhiên hùng vĩ tạo nên chất riêng cho lễ hội, mang lại cảm xúc đặc biệt cho người cầm máy”.
Chung vui cùng bà con làng Ia Gri trong ngày nhà rông mới hoàn thành, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thị Thanh Lịch cảm ơn các già làng, nghệ nhân và người dân đã góp công, góp sức xây dựng công trình. Bà khẳng định: “Nhà rông là linh hồn của làng, biểu tượng của tinh thần đoàn kết, nơi trao truyền những giá trị văn hóa làm nên bản sắc mỗi dân tộc. Niềm vui của Ia Gri không chỉ là có một ngôi nhà mới, mà còn là sự tiếp nối của một không gian văn hóa, một truyền thống được gìn giữ và trao lại cho thế hệ mai sau”.
Từ nền tảng ấy, cùng với cồng chiêng, nghi lễ, sử thi, nghề thủ công và tri thức dân gian, Ia Gri có thêm điều kiện phát triển du lịch cộng đồng, giới thiệu những giá trị đặc sắc của văn hóa Jrai và tạo sinh kế cho người dân.
Điều quan trọng, như lãnh đạo tỉnh nhấn mạnh, là bảo tồn phải đặt cộng đồng làm chủ thể; nhà rông, tiếng cồng chiêng và các nghi lễ cần được gìn giữ đúng với ý nghĩa truyền thống, không chỉ phục vụ trình diễn cho du khách.
