Giải ngân có chuyển biến nhưng vẫn còn nhiều "điểm nghẽn"
Phát biểu tại phiên giải trình, ông Phạm Tấn Thành - Trưởng ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh - cho biết: Qua nghiên cứu Báo cáo số 764/BC-STC ngày 31-7-2026 của Sở Tài chính về kết quả phân bổ và giải ngân vốn đầu tư công năm 2026, tỷ lệ giải ngân tại một số chủ đầu tư còn rất thấp.
Cụ thể, Sở Nông nghiệp và Môi trường mới giải ngân 3,23%; Sở Y tế 6,84%; Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch 9,51%; Ban Quản lý các dự án giao thông và dân dụng tỉnh 21,80%; Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh là 25,62%.
Đáng chú ý, Ban Quản lý các dự án giao thông và dân dụng tỉnh được giao hơn 10.811 tỷ đồng nhưng đến ngày 30-7 mới giải ngân 21,8%; Ban Quản lý các dự án Nông nghiệp và PTNT tỉnh được giao khoảng 2.258,9 tỷ đồng, giải ngân 40,36%; Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh được giao khoảng 1.598,2 tỷ đồng, giải ngân 42,94%.
Theo ông Thành, đây là khối lượng vốn rất lớn. Nếu không có giải pháp quyết liệt, kịp thời, tình trạng chậm giải ngân sẽ ảnh hưởng đáng kể đến tỷ lệ giải ngân chung của tỉnh.
Từ đó, Trưởng ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh đề nghị Sở Tài chính làm rõ nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng chậm giải ngân; trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, chủ đầu tư đối với số vốn chưa giải ngân; khả năng giải ngân hết kế hoạch vốn năm 2026. Đồng thời, làm rõ các giải pháp đã tham mưu UBND tỉnh để tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công.
Giải trình tại phiên họp, ông Trần Can - Giám đốc Sở Tài chính - cho biết: Đến ngày 30-7-2026, tổng giá trị giải ngân vốn đầu tư công trên địa bàn tỉnh đạt 9.323 tỷ đồng, tương đương 33,93% kế hoạch.
Tuy nhiên, tiến độ đã có chuyển biến tích cực trong tháng 8. Đến ngày 31-8, Ban Quản lý các dự án giao thông và dân dụng tỉnh giải ngân 7.904/10.454 tỷ đồng, đạt 75,61%; Ban Quản lý các dự án đầu tư xây dựng tỉnh đạt 63,09%; Ban Quản lý các dự án Nông nghiệp và PTNT tỉnh đạt 55,37%; Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh đạt 54,48%; Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh đạt 40%.
Theo Giám đốc Sở Tài chính, một trong những nguyên nhân khiến tiến độ giải ngân những tháng đầu năm thấp là một số nguồn vốn được phân bổ khá muộn, trong đó có vốn ngân sách trung ương và nguồn tăng thu, tiết kiệm chi.
Bên cạnh đó, tiến độ thu tiền sử dụng đất còn thấp; một số dự án gặp khó khăn trong bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư và tổ chức thực hiện.
Ngoài ra, các đại biểu đề nghị Sở Tài chính làm rõ nguyên nhân, vướng mắc và trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị, chủ đầu tư đối với các dự án chậm giải ngân, nhất là những dự án có nguồn vốn lớn hoặc tỷ lệ giải ngân thấp.
Đồng thời, Sở Tài chính cần chủ động tham mưu UBND tỉnh triển khai các giải pháp tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh thu tiền sử dụng đất và kịp thời điều chuyển vốn từ những dự án không có khả năng giải ngân sang các dự án có khả năng thực hiện, bảo đảm tiến độ và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công.
Làm rõ vấn đề này, Giám đốc Sở Tài chính cho biết sẽ tiếp tục tham mưu UBND tỉnh rà soát toàn bộ kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026. Đối với những dự án không có khả năng giải ngân hết kế hoạch, sẽ kịp thời đề xuất điều chuyển vốn sang các dự án có khả năng giải ngân, tránh tình trạng vốn chờ dự án.
Đối với vốn ngân sách trung ương không có khả năng giải ngân hết, nghiên cứu điều chuyển sang các dự án sử dụng cùng nguồn vốn, phù hợp danh mục đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030.
Tỉnh cũng tiếp tục đẩy nhanh thu tiền sử dụng đất; trường hợp đến cuối tháng 10-2026 vẫn hụt thu, Sở Tài chính sẽ tham mưu các giải pháp tài chính theo quy định. Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư, xây dựng hạ tầng khu tái định cư và di dời dân tiếp tục được tập trung tháo gỡ.
Cùng với đó, đẩy nhanh các dự án thuộc chương trình mục tiêu quốc gia năm 2026, ưu tiên giải ngân vốn ngân sách trung ương; yêu cầu các chủ đầu tư, nhà đầu tư trúng thầu, trúng đấu giá hoàn thiện thủ tục giao đất và thực hiện nghĩa vụ tài chính.
Sở Tài chính cũng đề nghị đẩy mạnh đấu giá đất ở và đôn đốc cơ quan Thuế thu hồi các khoản nợ tiền sử dụng đất, hiện còn trên 400 tỷ đồng.
Không để vốn “nằm chờ” dự án
Trao đổi tại phiên giải trình, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Hữu Quế nhấn mạnh, giải ngân đầu tư công có tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội, tốc độ tăng trưởng và nguồn thu ngân sách.
Theo tính toán, cứ 1 đồng vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách được giải ngân có thể kéo theo khoảng 2-3 đồng vốn ngoài ngân sách tham gia đầu tư.
Vì vậy, UBND tỉnh xác định giải ngân đầu tư công là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, đồng thời là tiêu chí quan trọng để đánh giá trách nhiệm, hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của người đứng đầu và các chủ đầu tư.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh, đến nay, tỷ lệ giải ngân đạt 62,85% kế hoạch Chính phủ giao và 56,25% kế hoạch theo Nghị quyết HĐND tỉnh. So với bình quân chung cả nước, tỷ lệ giải ngân của Gia Lai vẫn cao hơn. Tuy nhiên, để hoàn thành mục tiêu cả năm, các sở, ngành, địa phương và chủ đầu tư phải tiếp tục nỗ lực, quyết liệt hơn trong những tháng cuối năm.
Một trong những vấn đề được lãnh đạo UBND tỉnh nhấn mạnh là công tác giải phóng mặt bằng. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thời gian đầu, cấp xã còn có những bỡ ngỡ trong triển khai công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng. Tuy nhiên, với sự hướng dẫn từ sở, ngành, các địa phương đã từng bước tháo gỡ khó khăn.
Đến nay, công tác giải phóng mặt bằng cơ bản đáp ứng tiến độ triển khai các dự án. Không có dự án nào phải dừng thi công hoàn toàn do vướng mặt bằng dẫn đến không thể giải ngân. Một số dự án mới, trong đó có 16 dự án trường học, vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ.
Một trong những "điểm nghẽn" lớn được lãnh đạo tỉnh chỉ ra là nguồn thu tiền sử dụng đất. Đây là nguồn vốn quan trọng để tỉnh bố trí cho đầu tư phát triển nhưng kết quả thu thời gian qua chưa đạt như kỳ vọng.
Đối với các khu đất dự kiến đấu giá, UBND tỉnh đã giao trách nhiệm cụ thể cho từng đơn vị, yêu cầu đẩy nhanh các bước chuẩn bị từ bồi thường, giải phóng mặt bằng đến hoàn thiện thủ tục để tổ chức đấu giá.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy, một số khu đất đưa ra đấu giá chưa nhận được sự quan tâm của nhà đầu tư. Điển hình là dự án CK54 tại Pleiku, dự kiến có thể thu hơn 2.000 tỷ đồng tiền sử dụng đất, nhưng đã tổ chức đấu giá 3 lần vẫn chưa có nhà đầu tư tham gia.
Để tháo gỡ vướng mắc, tỉnh chỉ đạo nghiên cứu điều chỉnh quy hoạch dự án theo hướng tăng diện tích đất ở, giảm diện tích đất thương mại và một số diện tích đất công cộng, cây xanh nhằm nâng cao tính hấp dẫn đối với nhà đầu tư.
Nếu sau khi điều chỉnh quy hoạch vẫn không thu hút được nhà đầu tư, tỉnh sẽ xem xét lại phương án giá, bảo đảm phù hợp với khả năng hấp thụ của thị trường.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh cho rằng: Để tăng thu tiền sử dụng đất, không thể chỉ tập trung vào từng dự án riêng lẻ mà cần tạo dựng môi trường đầu tư hấp dẫn, đồng bộ về hạ tầng, quy hoạch, cơ chế chính sách, dịch vụ và môi trường sống.
Với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, UBND tỉnh đặt mục tiêu đến cuối năm 2026 hoàn thành 100% kế hoạch giải ngân vốn đầu tư công, qua đó phát huy hiệu quả nguồn lực ngân sách, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội của tỉnh.
Quyết liệt đẩy nhanh tiến độ
Kết luận phiên giải trình, Chủ tịch HĐND tỉnh Rah Lan Chung cho rằng: Dù tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công của tỉnh đạt trên 60% so với kế hoạch Trung ương giao, nhưng nếu so với kế hoạch và nguồn lực tỉnh đề ra thì mới đạt khoảng 56%. Vì vậy, tiến độ giải ngân vẫn còn nhiều vấn đề cần tập trung tháo gỡ.
Qua phiên giải trình, các đại biểu đề nghị tiếp tục làm rõ nguyên nhân, vướng mắc và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, chủ đầu tư đối với các dự án chậm giải ngân; đồng thời xác định cụ thể khả năng giải ngân hết kế hoạch vốn năm 2026.
Theo Chủ tịch HĐND tỉnh, tiến độ giải ngân chịu tác động của nhiều yếu tố, từ thủ tục hành chính, nguồn vốn, thu tiền sử dụng đất, giải phóng mặt bằng đến năng lực nhà đầu tư, điều kiện thời tiết và năng lực quản lý, điều hành.
Đặc biệt, cần rút kinh nghiệm trong tổ chức thực hiện thủ tục đầu tư, phấn đấu hoàn thành sớm ngay từ đầu năm để có đủ thời gian thi công, tránh tình trạng thủ tục hoàn tất nhưng dự án bước vào thời điểm thời tiết bất lợi.
Đối với nguồn thu tiền sử dụng đất, Chủ tịch HĐND tỉnh lưu ý cần hạn chế xây dựng kế hoạch đầu tư dựa quá nhiều vào những nguồn vốn chưa chắc chắn, tránh tình trạng kế hoạch vốn được giao nhưng nguồn thực tế không có, dẫn đến dự án bị “nghẽn”.
Thời gian tới, UBND tỉnh tiếp tục chỉ đạo quyết liệt việc triển khai các nhiệm vụ đầu tư công, nhất là giải ngân và quyết toán vốn; chủ động tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh, không để ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện các dự án.
Trước mắt, khẩn trương rà soát, đánh giá toàn bộ các dự án đang triển khai nhưng gặp khó khăn, có nguy cơ chậm giải ngân; làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và tiến độ xử lý đối với từng dự án.
Đồng thời, phân loại, đánh giá năng lực của các chủ đầu tư, cơ quan, đơn vị và địa phương thực hiện chưa tốt công tác giải ngân để có biện pháp theo dõi, đôn đốc, nhắc nhở và kiểm điểm trách nhiệm khi cần thiết.
Đối với người đứng đầu, kết quả giải ngân cần được xem là một trong những tiêu chí quan trọng đánh giá năng lực lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện nhiệm vụ.
Sau phiên giải trình, các ban của HĐND tỉnh theo chức năng, nhiệm vụ tiếp tục tăng cường giám sát việc thực hiện các giải pháp, cam kết của UBND tỉnh, các sở, ngành và địa phương; theo dõi cụ thể tiến độ khắc phục từng điểm nghẽn, nhất là tại các dự án có nguy cơ chậm giải ngân.
Qua đó, bảo đảm công tác đầu tư công, giải ngân và quyết toán vốn đúng tiến độ, sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách, góp phần tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội của tỉnh.
