Theo phong tục truyền thống, cây nêu thường được dựng trước nhà vào ngày 23 tháng Chạp và hạ xuống vào ngày 10 tháng Giêng âm lịch.
Tuy nhiên, với bối cảnh nhiều thay mới của năm 2025, nhiều gia đình đã dựng cây nêu từ trước Tết Dương lịch nhằm tạo không khí vui tươi, phấn khởi đón chào năm mới với nhiều hy vọng mới.
Dựng cây nêu ngày Tết là một phong tục truyền thống có ở nhiều cộng đồng dân tộc Việt Nam, trong đó người Tày, Nùng, Thái ở các tỉnh phía Bắc.
Tuy hình thức cây nêu và thời điểm dựng ở các dân tộc phần nào có thể khác nhau, nhưng điểm chung là hướng về những điều ý nghĩa, tốt đẹp trong năm mới.
Vào Tây Nguyên lập nghiệp, từ những năm 90 của thế kỷ trước, do đời sống ban đầu gặp nhiều khó khăn, bà con người Tày, Nùng, Thái không thể duy trì phong tục dựng nêu đón Tết, nên phong tục này tạm lắng xuống.
Khoảng 3 năm trở lại đây, cùng với sự phát triển KT-XH, đời sống bà con ổn định và khấm khá hơn, họ bắt đầu khôi phục lại tục dựng cây nêu như một cách “neo giữ hồn quê” trên vùng đất mới và cũng để bảo tồn nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam.
32 năm kể từ ngày rời quê hương Thanh Hóa vào Gia Lai lập nghiệp, bà Phạm Thị Yến (dân tộc Thái, thôn Sơn Bình, xã Chư A Thai) vẫn nhớ như in truyền thuyết về cây nêu do ông bà kể lại.
“Thời điểm này còn nông nhàn nên gia đình có thời gian chăm chút, trang trí cho cây nêu đẹp mắt hơn. Không đơn thuần là một hình thức trang trí mà cây nêu còn là biểu tượng của sức mạnh siêu nhiên giúp xua đuổi ma quỷ, tiêu trừ những điều xui xẻo của năm cũ; đồng thời gửi gắm ước vọng vào một năm mới ấm no, hạnh phúc” - bà Yến lý giải.
Rời quê hương Cao Bằng vào Phú Thiện lập nghiệp từ năm 1990, sau nhiều năm vất vả làm ăn, giờ đây khi cuộc sống đủ đầy hơn trước, gia đình bà Nông Thị Tiệm (tổ dân phố 5, xã Phú Thiện) cùng nhiều bà con người Tày tại xã rủ nhau khôi phục tục dựng cây nêu ngày Tết.
Theo bà Tiệm, trước đây, bà con thường rủ nhau vào rừng chọn cây tre đẹp, gióng dài, không sâu, không cụt ngọn, lá xanh tốt mang về làm cây nêu. Nhưng giờ tre được nhiều người dân trong xã trồng và bán sẵn nên tiện lợi hơn nhiều.
Nếu như năm trước, 1 cây tre chỉ có giá 100 nghìn đồng thì năm nay do ảnh hưởng bão, lũ, nhiều diện tích tre bị ngã, đổ nên giá tre tăng lên 300-500 nghìn đồng/cây.
Việc trang trí cũng như dựng cây nêu phải huy động sự chung sức của tất cả thành viên trong gia đình. Nhờ vậy, mọi người thêm đoàn kết, gắn bó với nhau hơn.
“Cùng với dựng cây nêu, gia đình vẫn lưu giữ một số món ăn truyền thống của người Tày dịp Tết như khâu nhục, xôi ngũ sắc, thịt xông khói… Đây là một cách nhắc nhở con cháu không quên cội nguồn và cũng để những người con xa xứ như chúng tôi vơi đi nỗi nhớ quê nhà.
Thật hạnh phúc khi ở quê hương thứ hai mà mọi người có cảm giác như được trở về chính nơi chôn rau cắt rốn của mình” - bà Tiệm xúc động nói.
Không chỉ người Tày, Nùng, Thái mà nhiều gia đình người Kinh tại các địa phương trên cũng hăng hái dựng nêu trước nhà như dựng lên một niềm vui sống, một cách tạo lên hy vọng của chính mình qua khung cảnh lung linh, huyền ảo suốt những tuyến đường.
Ông Trần Khắc Thực (cùng tổ dân phố 5, xã Phú Thiện) chia sẻ: “Hòa chung không khí với bà con trong tổ, năm nay, gia đình tôi cũng dựng cây nêu đón Tết để cầu mong những điều tốt lành trong năm mới. Nhìn cả tuyến đường rực rỡ đèn trên cây nêu mỗi khi đêm về, bà con ai cũng phấn khởi, thêm tin tưởng ở tương lai”.
Nắm bắt nhu cầu thực tế, có các nhóm thợ đã được thành lập chuyên nhận trang trí cây nêu cho người dân. Anh Phạm Minh Ái (tổ dân phố 1, xã Phú Thiện) cho biết: Chi phí làm 1 cây nêu khoảng 2-3 triệu đồng. Tùy từng gia đình, cây nêu sẽ được trang trí theo nhiều cách khác nhau.
Trên ngọn cây thường được treo đèn lồng, cờ Tổ quốc. Dưới thân quấn đèn nháy lấp lánh. Nửa tháng qua, nhóm đã triển khai làm được 60 cây nêu cho các hộ dân hai xã Phú Thiện, Chư A Thai.
Tuy số lượng đặt hàng lớn song nhóm cố gắng thiết kế những cây nêu vừa đẹp mắt vừa đảm bảo an toàn, chắc chắn phục vụ bà con.
Trong nhịp sống hiện đại, cảnh nhà nhà dựng cây nêu, người người tất bật trang trí cho cây nêu đã tạo nên không khí rộn ràng, háo hức, giúp ngày xuân thêm vui tươi, ý nghĩa.
Đặc biệt, phong tục này được lan tỏa và nhân rộng, trở thành một nét đẹp văn hóa, làm phong phú thêm đời sống tinh thần của người dân. Bà con không chỉ dựng lên một cây nêu mà qua đó dựng lên cả niềm hy vọng, niềm tin ngày mai tốt đẹp hơn! Chính tôi cũng thấy rất vui!
Bà KPă Loan - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội (UBND xã Phú Thiện)
