Đây là dấu ấn của biên đạo múa Kim Tiển, một nghệ sĩ luôn miệt mài tìm cách làm mới ngôn ngữ múa trong dòng chảy sân khấu truyền thống.
1. Chị Đỗ Thị Kim Tiển (SN 1986) hiện là diễn viên Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Gia Lai, hội viên Hội Nghệ sĩ Múa Việt Nam. Bên cạnh vai trò biểu diễn, chị còn tham gia biên đạo trong nhiều sự kiện lớn của tỉnh.
Trước khi gắn bó với Bình Định (nay là Gia Lai), chị từng là diễn viên chuyên nghiệp của Đoàn ca múa nhạc Chim Yến (Quảng Ngãi). Năm 2005, theo gia đình về Quy Nhơn sinh sống, chị tiếp tục theo đuổi nghiệp múa. Những ngày đầu, chị tham gia các hoạt động văn nghệ phong trào, dần trở thành hạt nhân nòng cốt trong nhiều chương trình nghệ thuật của tỉnh.
Năm 2013, Kim Tiển về công tác tại Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh, môi trường mới giúp chị trưởng thành hơn cả về nghề biểu diễn lẫn tư duy biên đạo. Với Kim Tiển, biên đạo múa là công việc vừa hấp dẫn vừa nhiều thử thách. Chị từng đạt nhiều giải thưởng với những tác phẩm múa độc lập như: Giải C Liên hoan Biên đạo múa chuyên nghiệp toàn quốc với tác phẩm Tiếng vọng (2017); giải B Cuộc thi sáng tác múa hài Việt Nam lần thứ I năm 2018 với tác phẩm Cháo hành; giải C Giải thưởng nghệ thuật năm 2023 của Hội Nghệ sĩ Múa Việt Nam với tác phẩm Vũ điệu đêm trăng…
Theo Kim Tiển, biên đạo một tác phẩm múa độc lập và biên đạo cho sân khấu truyền thống là hai công việc rất khác nhau. Với múa độc lập, biên đạo có thể tự do xây dựng ngôn ngữ theo cảm xúc và ý tưởng cá nhân. Còn trên sân khấu truyền thống, đặc biệt là tuồng hay dân ca kịch bài chòi, mọi sáng tạo phải nằm trong “khung” của kịch bản.
“Đến nay, tôi đã biên đạo múa trong gần 30 vở diễn của Nhà hát. Cái khó là làm mới trên một cái sườn có sẵn, tránh lối mòn mà vẫn giữ được tinh thần tác phẩm” - chị chia sẻ.
Một ví dụ tiêu biểu cho tư duy sáng tạo ấy của chị thể hiện qua vở Cô Thần (tác giả Văn Trọng Hùng, NSND Hoài Huệ đạo diễn) công diễn năm 2022. Trong vở diễn này, Kim Tiển vừa vào vai Diễm Thúy vừa biên đạo các lớp vũ đạo. Ở cảnh khắc họa nhân vật phản diện Bùi Đắc Tuyên với nhiều âm mưu quyền lực, chị đưa vào ý tưởng “ván cờ người”.
Các diễn viên hóa thân thành những quân cờ xúc xắc khổng lồ, di chuyển theo thế trận biến ảo, tượng trưng cho những toan tính chính trị. Thay vì mô tả trực tiếp bằng lời thoại hay đạo cụ, hình tượng vũ đạo này tạo nên hiệu ứng thị giác mạnh mẽ, được đánh giá là một mảng dàn dựng độc đáo, góp phần giúp Kim Tiển giành giải “Biên đạo múa xuất sắc” tại Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc năm 2022.
NSND Hoài Huệ nhận xét: “Kim Tiển là một biên đạo có khả năng sáng tạo tốt, lại rất chịu khó và nhạy cảm với sân khấu. Trong nhiều vở tôi làm đạo diễn, ngoài ý tưởng của đạo diễn, Tiển còn đưa ra nhiều đề xuất hay ở mảng vũ đạo. Những đóng góp ấy góp phần làm nên thành công của nhiều vở diễn”.
2. Một hướng sáng tạo mà Kim Tiển theo đuổi lâu dài là múa Chăm. Trong nhiều năm qua, Kim Tiển đã sáng tác và dàn dựng nhiều tác phẩm múa mang cảm hứng văn hóa Chăm như Vào hội, Vũ nữ Apsara, Tạc tượng, Vũ khúc đêm trăng… Chị cũng tham gia dàn dựng các vở diễn sân khấu có khai thác chất liệu múa này, tiêu biểu như vở dân ca kịch Hồn Tháp.
Kim Tiển có ngoại hình đẹp, diễn xuất chuẩn, rất ăn sân khấu. Vào Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh, Tiển tiến thêm bước dài trong lĩnh vực biên đạo. Trong tương lai, tôi tin Tiển còn tiến xa”.
Biên đạo Hoàng Việt
Nguyên Chi hội trưởng Chi hội Múa Bình Định
Chị còn quan tâm đến việc kết nối văn hóa giữa vùng duyên hải và Tây Nguyên trong tác phẩm múa, đặc biệt là ở tỉnh Gia Lai mới. Gần đây nhất, trong Hội thơ Nguyên tiêu 2026 do Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh tổ chức, chị gửi đến khán giả tác phẩm múa Gia Lai rực rỡ về miền di sản, do các em học sinh Trường THPT Trần Cao Vân biểu diễn, tạo hiệu ứng tốt với người xem.
Những nỗ lực sáng tạo ấy đã mang lại cho chị nhiều giải thưởng. Gần đây nhất, tại Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc năm 2025, nghệ sĩ Kim Tiển đã được Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam trao tặng giải thưởng “Biên đạo múa xuất sắc”.
Không chỉ tập trung sáng tác, Kim Tiển còn dành nhiều tâm huyết cho phong trào múa địa phương. Giữa tháng 12-2025, tại Đại hội Chi hội Múa Gia Lai (Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh) lần thứ I (nhiệm kỳ 2025 - 2030), chị được bầu làm Chi hội trưởng. Ở cương vị mới, Kim Tiển dự định tổ chức các lớp tập huấn múa, mời chuyên gia đào tạo kỹ thuật, biên đạo và thực hiện các chuyến đi thực tế giữa các tỉnh để nghệ sĩ học hỏi và khai thác bản sắc văn hóa vùng miền trong sáng tác múa. “Muốn phong trào mạnh thì từng nghệ sĩ phải mạnh. Muốn vậy phải học liên tục ” - chị chia sẻ.
*
* *
Trong nhịp sống sân khấu hôm nay, khi nghệ thuật truyền thống luôn cần những cách thể hiện mới để gần hơn với khán giả, những nghệ sĩ như Kim Tiển đang lặng lẽ tìm kiếm những chuyển động mới. Và với chị, hành trình ấy vẫn tiếp tục, bằng từng ngày miệt mài luyện tập, sáng tạo và học hỏi.
