Họa sĩ Nguyễn Văn Chung: Tây Nguyên là nguồn cảm hứng sáng tạo vô tận của tôi

Gắn bó sâu nặng với Tây Nguyên, anh gửi vào tác phẩm của mình tình yêu, trách nhiệm và bao điều trăn trở trước thiên nhiên, con người.

Ghi dấu ấn với khắc gỗ

Nguyễn Văn Chung sáng tác đa dạng trên nhiều chất liệu như sơn dầu, lụa, tổng hợp… Anh luôn tự làm mới mình. Trong đó, với khắc gỗ, anh để lại dấu ấn đậm nét.

* Anh có thể chia sẻ cơ duyên đưa mình đến với con đường mỹ thuật?

- Từ nhỏ, tôi đã có niềm yêu thích với hội họa. Cơ duyên quan trọng là được chú của tôi, nhà điêu khắc Nguyễn Văn Hàm (hiện sống tại TP Đà Nẵng) phát hiện năng khiếu và định hướng theo học Sư phạm Mỹ thuật. Có thể nói, bước ngoặt lớn nhất trong hành trình nghệ thuật của tôi chính là sự dìu dắt từ gia đình và những người thầy đầu tiên.

Người đặt nền móng cho nét vẽ của tôi là thầy giáo, họa sĩ Nguyễn Văn Điền - hội viên Chi hội Mỹ thuật Gia Lai, hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam. Tôi vẫn nhớ lần đầu được chú dẫn đến nhà thầy để ôn thi, tôi thực sự bị cuốn hút bởi những bức trực họa phong cảnh bằng bột màu, đặc biệt là các tác phẩm về Tây Nguyên. Chính từ những ấn tượng ban đầu ấy, bản sắc văn hóa, đất và người Bana, Jrai dần thấm sâu trong các bài học trang trí, bố cục suốt những năm học tại Trường CĐ Sư phạm Gia Lai và Trường ĐH Nghệ thuật Huế, rồi trở thành nguồn cảm hứng xuyên suốt trong sáng tác về sau.

* Vậy từ thời điểm nào anh mới bước vào thế giới mỹ thuật chuyên nghiệp?

- Tôi bắt đầu tham gia hoạt động mỹ thuật chuyên nghiệp từ năm 2007. Sáng tác và bắt đầu tham gia Triển lãm mỹ thuật toàn tỉnh Gia Lai năm 2007 với 2 tác phẩm là Chiều Tây Nguyên (sơn dầu) và Chạy mưa (bột màu). Sau đó, tôi vừa giảng dạy vừa sáng tác và tham gia nhiều triển lãm khu vực, triển lãm toàn quốc…

* Điều gì thôi thúc anh không “đóng khung” mình trong một kỹ thuật và thử nghiệm nhiều chất liệu?

- Trong thời gian học, tôi chủ yếu được tiếp cận những chất liệu cơ bản như màu nước, màu bột, sơn dầu… phục vụ cho các bài trang trí, hình họa và bố cục. Khi bước vào con đường sáng tác chuyên nghiệp, tôi mới bắt đầu mở rộng thử nghiệm.

Thông qua các kỳ triển lãm cấp tỉnh, khu vực…, tôi có cơ hội đi nhiều hơn, quan sát nhiều hơn, được giao lưu, học hỏi từ đồng nghiệp về chất liệu hội họa và đồ họa đa dạng. Từ đó, nhu cầu tự làm mới mình trở nên rõ rệt, thôi thúc tôi tìm tòi và thử nghiệm những khả năng biểu đạt khác nhau.

Với tôi, việc không “đóng khung” trong một kỹ thuật xuất phát từ chính yêu cầu nội tại của sáng tác. Theo tôi, mỗi ý tưởng, mỗi câu chuyện, mỗi thông điệp đều đòi hỏi một hình thức thể hiện riêng. Và chất liệu, kỹ thuật không chỉ là phương tiện, mà còn là “ngôn ngữ” phù hợp nhất để chuyển tải trọn vẹn tinh thần của tác phẩm.

* Vậy đâu mới là chất liệu tạo nên dấu ấn cá nhân của anh rõ nét nhất…

- Có lẽ là khắc gỗ. Tôi không được học kỹ thuật đồ họa, sáng tác tranh khắc gỗ mà hoàn toàn do mình tự tìm tòi, nghiên cứu, thử nghiệm. Tôi chỉ làm tranh khắc gỗ với hai thể loại chính là tranh khắc gỗ mộc bản (để luôn bản khắc) và tranh in khắc gỗ (in màu, in trắng đen trên giấy, toan). Trong quá trình làm tranh khắc gỗ, tôi thấy một số nội dung về đề tài Tây Nguyên rất thích hợp với chất mộc, mảng, hình cần sự đơn giản, mạnh mẽ, dứt khoát mới có thể truyền đạt hết nội dung, tinh thần của tác phẩm nên thời gian gần đây tôi sáng tác nhiều trên chất liệu khắc gỗ.

May mắn là các tác phẩm khắc gỗ đã được một số kỳ triển lãm khu vực, toàn quốc và quốc tế ghi nhận, như: Sức sống đại ngàn, Khát…!, Ngóng…, Học online, Âm sắc đại ngàn, Lệ rừng… .

Trách nhiệm người sáng tạo

Khiêm nhường, nghiêm cẩn trong lao động nghệ thuật, Nguyễn Văn Chung gửi vào mỗi tác phẩm tình yêu và thông điệp gắn bó với quê hương. Qua đó, người thưởng lãm nhận ra rõ nét ý thức trách nhiệm công dân và trách nhiệm nghệ sĩ nơi anh.

* Việc định cư ở Tây Nguyên, đặc biệt là Pleiku, đã nuôi dưỡng cảm hứng sáng tác của anh ra sao?

- Là một người được sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Tây Nguyên nên bản sắc, văn hóa, đất và người Tây Nguyên ăn sâu trong tâm hồn và là nguồn cảm hứng sáng tạo vô tận của tôi. Nơi đây có núi, có rừng, có sông, suối, có di sản kiến trúc, di sản văn hóa vật thể, phi vật thể của người Jrai, Bana… tạo nên sự phong phú, đa dạng về đề tài, chất liệu, ngôn ngữ sáng tác. Chính vì vậy đây cũng chính là đề tài mà tôi luôn theo đuổi và định hướng sáng tạo dài hơi trong sự nghiệp sáng tác.

* Anh sáng tác về rừng rất nhiều…

- Tôi xem rừng là một thực thể sống, một nhân vật trung tâm mang đầy đủ cung bậc cảm xúc của con người. Tôi không vẽ rừng theo lối tả thực, mà tìm cách chạm đến hồn của rừng, nơi mỗi gốc cây, ngọn cỏ đều như có nhịp đập, hơi thở của con người Tây Nguyên.

Tôi có rất nhiều chuyến đi thực tế về rừng. Có lần vào khu nhà mồ của người Jrai, Bana, tôi cảm nhận rất rõ một “văn hóa rừng” thấm sâu trong đời sống: Cây cối um tùm, nhà mồ, tượng gỗ, hoa văn chạm khắc, tất cả hòa vào nhau trong một không gian vừa linh thiêng vừa gần gũi. Từ những trải nghiệm ấy, 2 tác phẩm Lời ru của rừng thành hình.

Ở chiều ngược lại, những cánh rừng bị tàn phá, những quả đồi trơ trọi với gốc cây chết khô cũng để lại trong tôi nỗi ám ảnh. Chính những hình ảnh ấy đã thôi thúc tôi thực hiện các tác phẩm như Khát…!, Lũ sắp về, Lệ rừng…, như một lời cảnh báo, đồng thời là sự đánh thức ý thức trách nhiệm của con người trước thiên nhiên.

* Nhìn lại chặng đường sáng tác của mình, anh ấp ủ ước mơ gì?

- Tôi đang tự đọc, tự học, tìm hiểu và nghiên cứu thực tế để làm giàu kiến thức về biển đảo, trầm tích di sản văn hóa, nghệ thuật Champa, về hát bội, bài chòi… Tôi đã có một vài ý tưởng sáng tạo khi tiếp cận những mảng, lĩnh vực này. Tôi vẫn luôn ấp ủ về một số triển lãm cá nhân theo chủ đề, chất liệu mình đã định hình. Trước hết là triển lãm ở tỉnh nhà để tri ân mảnh đất đã nuôi dưỡng, tạo cảm hứng sáng tạo để tôi có được một số thành tựu như ngày hôm nay. Sau đó, nếu đủ tiềm lực thì sẽ tổ chức ở các thành phố lớn như TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng…

* Cám ơn anh về cuộc trò chuyện này !

MỘT SỐ GIẢI THƯỞNG TIÊU BIỂU CỦA HỌA SĨ NGUYỄN VĂN CHUNG:

- Giải Tác giả trẻ của Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam vào các năm 2010, 2011, 2014.

- 2 giải B giải thưởng văn học nghệ thuật tỉnh Gia Lai lần thứ III (2010 - 2015) và lần thứ IV (2016 - 2021).

- Giải B triển lãm Mỹ thuật khu vực V năm 2017; giải A triển lãm Mỹ thuật khu vực V các năm 2020, 2021.

- Giải ba giải thưởng Hội Mỹ thuật Việt Nam năm 2021; giải C triển lãm Mỹ thuật khu vực V các năm 2022, 2023; giải thưởng của Hội Văn học Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam các năm 2023, 2024, 2025…