Cuộc gặp với "áo dài Việt Nam" mở ra chương khác trong hành trình nghệ thuật của Gio Bressana. Thông qua sự kết nối của EuroStyle, những nét cọ của nghệ sĩ Ý tìm đến lụa Việt, đưa hội họa vào cuộc đối thoại với chất liệu, đường cắt và chuyển động của người mặc.
• Sau khi làm việc trong nhiều lĩnh vực, từ nghệ thuật, nội thất đến thời trang và hospitality, điều gì khiến ông muốn đưa hội họa của mình lên áo dài Việt Nam?
Gio Bressana: Áo dài thu hút tôi bởi nó không chỉ là một trang phục. Trong đó có lịch sử, ký ức và những dấu ấn văn hóa của Việt Nam. Đặc biệt, thông qua cơ thể và chuyển động, áo dài có khả năng biến hội họa thành một hiện diện sống động. Tôi không muốn chỉ trang trí lên áo dài. Tôi muốn gặp gỡ nó để hội họa Ý có thể đối thoại với lụa Việt Nam, với nghề thủ công và với chuyển động của người mặc.
• Lần đầu nhìn thấy áo dài Việt Nam, điều gì khiến ông chú ý nhất?
Điều gây ấn tượng mạnh nhất với tôi là chuyển động. Áo dài có một phom dáng rất đặc trưng nhưng không bao giờ thực sự đứng yên. Nó thay đổi theo từng bước chân, từng làn gió và từng chuyển động của cơ thể. Đó cũng là nơi tôi tìm thấy tinh thần immersive art. Người mặc không chỉ khoác một tác phẩm nghệ thuật lên người, mà thực sự bước vào bên trong tác phẩm.
• Việt Nam đã xuất hiện trong hội họa của ông như thế nào?
Tôi hình dung thiên nhiên Việt Nam qua ngôn ngữ nghệ thuật của riêng mình, không phải bằng cách mô tả trực tiếp mà thông qua ánh sáng, màu sắc, nước, thảm thực vật và bầu không khí của cảnh quan. Tôi muốn thiên nhiên trở thành một không gian để bước vào. Trên áo dài, cảnh quan có thể ôm lấy cơ thể, chảy theo lụa và thay đổi cùng từng chuyển động.
Khi hội họa đi theo đường cắt, qua những khoảng mở và thay đổi theo chất vải, nó không còn là một bức tranh đặt lên áo dài mà trở thành tác phẩm được sinh ra để sống cùng trang phục.
• Vẽ trực tiếp lên một chiếc áo dài hẳn mang đến cảm giác rất khác so với việc vẽ trong xưởng. Ông đón nhận sự ngẫu hứng của khoảnh khắc ấy như thế nào?
Áo dài được sinh ra để chuyển động, để được mặc và bước vào mối quan hệ với một con người. Tôi đã hoàn thiện khoảng 95% tác phẩm trước sự kiện, để xây dựng sự cân bằng giữa hội họa và hình dáng của trang phục. 5% còn lại sẽ được thực hiện trực tiếp trước công chúng, đó là cử chỉ cuối cùng hoàn tất tác phẩm. Trong khoảnh khắc ấy, khán giả cũng trở thành một phần của quá trình sáng tạo.
Tôi không xem đó là một màn trình diễn kỹ thuật, mà là hơi thở cuối cùng của tác phẩm - khoảnh khắc mọi thứ đã được chuẩn bị gặp gỡ hiện tại và trở thành vĩnh viễn.
• Khi nét vẽ của ông gặp kỹ nghệ thủ công Việt Nam của Moriko (thương hiệu áo dài thủ công), ông muốn điều gì được giữ lại trong tác phẩm?
Nét vẽ của tôi chỉ là một phần. Trước đó còn có lụa, màu sắc, đường cắt, cấu trúc trang phục và tri thức được tích lũy trong nghề thủ công Việt Nam. Trong công việc của Moriko, tôi nhận ra sự tinh tế vừa tôn trọng truyền thống, vừa hướng tới một tầm nhìn đương đại. Kỹ nghệ của cô ấy trao hình dáng và chuyển động cho chất liệu, còn hội họa của tôi khuếch đại cảm xúc ấy.
• Áo dài là một biểu tượng đã mang theo lịch sử, ký ức và văn hóa Việt Nam. Theo ông, một nghệ sĩ quốc tế cần bắt đầu từ đâu khi làm việc với một biểu tượng như vậy?
Điều đầu tiên là sự tôn trọng, chú tâm và khiêm nhường. Trước khi can thiệp, người nghệ sĩ cần hiểu ý nghĩa của biểu tượng, trân trọng tri thức của nền văn hóa ấy và chấp nhận rằng không phải mọi thứ đều cần được biến đổi. Tính đương đại không đến từ việc xóa bỏ truyền thống, mà từ khả năng để truyền thống đối thoại với hiện tại mà không đánh mất nét riêng.
Tôi không muốn diễn giải lại áo dài từ một góc nhìn bên ngoài. Tôi muốn bước vào mối quan hệ với nó thông qua con người, chất liệu và nghề thủ công Việt Nam.
• Cuối cùng, khi nhìn vào tác phẩm hoàn thiện, ông muốn khán giả nhìn thấy điều gì: một nghệ sĩ Ý, vẻ đẹp của áo dài Việt hay một cuộc gặp gỡ vượt qua biên giới?
Tôi không muốn họ chỉ nhìn thấy dấu ấn của nghệ sĩ Ý hay vẻ đẹp của áo dài Việt Nam. Tôi muốn họ cảm nhận được khoảnh khắc hai bản sắc gặp nhau - không hòa lẫn đến mức mất đi nét riêng, nhưng cũng không đánh mất nguồn cội.
Tôi muốn người xem được cuốn vào sự chuyển hóa của tác phẩm: từ lúc hoàn thiện đến khi áo dài được khoác lên người và hội họa bắt đầu chuyển động trong không gian. Nếu đạt được điều mong muốn, người xem sẽ không còn tự hỏi hội họa kết thúc ở đâu và trang phục bắt đầu từ đâu. Họ chỉ nhìn thấy một hiện diện duy nhất đang chuyển động: một cử chỉ nghệ thuật Ý gặp gỡ lụa Việt Nam.
Muốn sáng tạo trên một nền văn hóa khác, trước hết phải hiểu cái gốc
Điều đáng chú ý trong cách Gio Bressana tiếp cận áo dài không chỉ nằm ở kỹ thuật mà còn ở tình cảm dành cho văn hóa Việt. Gio thể hiện được tinh thần Á Đông qua áo dài Việt Nam bởi anh ấy có tình yêu với đất nước Việt Nam. Những gì anh thể hiện không phải là sự cố gắng tạo ra một hình ảnh Việt Nam, mà xuất phát từ tình cảm trong trái tim, qua nét cọ và đôi bàn tay chuyên nghiệp. Để sự giao thoa văn hóa tạo ra giá trị mới mà không mất bản sắc, người nghệ sĩ cần có tình yêu, sự tỉnh táo và nghiên cứu tận gốc. Chỉ khi hiểu cái gốc, người ta mới có thể sáng tạo mà không đánh mất bản chất ban đầu.
KTS Naomi Thủy Nguyễn, sáng lập YC Interior & Architecture Consultant
Theo Trần Lệ Thủy (TNO)
