Áp sát thị trường
Rời Liên hoan sân khấu Hà Nội mở rộng 2026 với huy chương vàng cá nhân qua vở Cuốn truyện bị đốt, Nhật Kim Anh đăng ngay thông báo biểu diễn lên trang Facebook của mình. "Kim Anh cùng ê kíp Cuốn truyện bị đốt rất vinh dự khi được đón nhận lời mời từ chính quyền địa phương, tiếp tục mang vở diễn đến với quý khán giả vào 19 giờ ngày 6.11, tại Trung tâm hành chính xã Long Điền, số 1939 QL55", nữ diễn viên viết.
Có thể "sống" tiếp với khán giả, bán vé tiếp trên thị trường là mong muốn của tất cả các vở diễn. Với những vở hậu liên hoan, việc tiếp tục thu hút khán giả tới xem là bảo chứng rõ hơn cho sức mạnh của tác phẩm. Đặc biệt, bán vé "tay bo" là điều vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, về việc vở diễn nào sẽ "đắt hàng" sau liên hoan, TS Nguyễn Đăng Chương, Trưởng ban giám khảo, nói: "Cái đấy tôi không đoán được. Vì đắt khách vừa do chất lượng, vừa do quảng bá vở diễn".
Đạo diễn Lê Quý Dương cũng cho rằng không nên coi một liên hoan sân khấu phát 10.000 vé miễn phí cho khán giả là thành công trong việc công nghiệp hóa sân khấu. Thậm chí, ông băn khoăn điều này còn tạo nên tiền lệ không tốt trong việc xây dựng và phát triển khán giả tương lai. "Tại sao một sản phẩm với sáng tạo và lao động của bao nhiêu con người lại được phát miễn phí?", ông Dương đặt vấn đề.
Cắt bao cấp hay ưu tiên bao cấp ?
Hậu liên hoan, không chỉ Cuốn truyện bị đốt nhanh chân đến với khán giả, vở diễn đạt huy chương bạc Lời của tre cũng đã được sắp xếp lịch áp sát thị trường. "Ngày 24.11 - Ngày Văn hóa VN chúng tôi bắt đầu diễn tại sân khấu trung tâm của rạp xiếc. Vở này cũng có thể đem đi nước ngoài được, và chúng tôi có thể hợp tác với Uzbekistan. Bộ VH-TT-DL xác định đây là sản phẩm có thể mang đi giới thiệu văn hóa VN ra nước ngoài. Nó có thể diễn ở sân khấu tròn và vuông. Tre cũng được thiết kế để tháo lắp được, đi máy bay được", NSND Tống Toàn Thắng, Giám đốc Liên đoàn Xiếc VN, nói.
Vở Huyền thoại tuổi thanh xuân lại tiếp tục quay về với sân khấu tại Bảo tàng Phụ nữ VN, gắn với các tour du lịch. "Vở vẫn sống tốt từ năm 2023 đến giờ. Khán phòng 100 chỗ. Hợp đồng 15 triệu đồng/suất. Vé lẻ 199.000 đồng. Không nhiều nhưng đủ chi phí cho diễn viên làm nghề. Thù lao diễn viên và kỹ thuật 500.000 đồng/người/suất", đạo diễn Lê Quý Dương chia sẻ.
Trong khi đó, nhìn vào lịch diễn được cập nhật liên tục của các đơn vị sân khấu khác có thể thấy các vở diễn tham gia liên hoan chưa có gì "bùng nổ". Liên hoan dường như chỉ là một hoạt động để các diễn viên có thể thi tài, nhận huy chương để làm hồ sơ giải thưởng nghệ sĩ sau này chứ chưa phải cú hích cho thị trường.
Là một đạo diễn của sân khấu xã hội hóa, Lê Quý Dương nhận định: "Khi các nhà hát công lập không còn được bao cấp, nếu muốn tồn tại và phát triển, họ sẽ phải thay đổi mô hình và cách vận hành phù hợp hơn. Đó cũng chính là điểm nghẽn được tháo gỡ để trả sân khấu về với đúng giá trị đích thực của nó".
Về phần mình, TS Nguyễn Đăng Chương đánh giá cao sự năng động của các đoàn xã hội hóa, dù chất lượng của các đoàn cũng có sự phân hóa. Trong đó, Kịch Hồng Vân, theo ông, đã làm rất tốt việc làm sao vừa kéo được khán giả hợp thị hiếu TP.HCM vừa điều chỉnh, biến những tác phẩm sân khấu thành tác phẩm chính kịch, tâm lý xã hội theo nhu cầu hưởng thụ của khán giả.
"Hiện nay đời sống của các đơn vị xã hội hóa là đáng khuyến khích, phù hợp xu thế phát triển, phù hợp cơ chế thị trường. Chính các đơn vị ấy là điểm thúc đẩy dần xóa bỏ tư duy trì trệ của những người trông ngóng vào nguồn kinh phí nhà nước để xây dựng tác phẩm, làm nguồn lương", TS Chương nói. Ông cũng cho rằng cần có sự định hướng với các đơn vị này, tránh cảnh họ đang tự phát như hiện nay.
Ông Chương chia sẻ: "Quan điểm của tôi là sân khấu phải dần dần tự chủ, hoặc chuyển dần sang các mô hình xã hội hóa với các đơn vị nghệ thuật công lập chứ không phải chỉ giữ để bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống".
"Bắt bệnh" sân khấu qua Liên hoan sân khấu Hà Nội mở rộng 2026
TS Nguyễn Đăng Chương báo động về việc dùng thủ pháp lễ hội cho sân khấu. Theo đó, khi đưa cách sáng tạo dành cho không gian rộng, đông người xem vào sân khấu hộp sẽ dẫn đến diễn viên, đạo cụ lấn chiếm toàn bộ không gian. "Điều này làm cho khán giả thấy ồn ào, ngợp mắt, chứ không khiến họ cảm được tâm lý, hành động của nhân vật trong xung đột kịch", TS Chương nói.
Ngoài ra, ông đánh giá thêm: "Hiện nay có những diễn viên tập trung vào hát, mà chưa điêu luyện được thành hát trong diễn, diễn trong hát".
Theo Trinh Nguyễn (TNO)
