Nơi đây đang được lập hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh, tiếp tục trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống.
9 ngày đêm kiên cường giữ đồn, giữ đất
Sau ngày đất nước thống nhất, khi hậu quả chiến tranh còn chưa kịp khắc phục, tuyến biên giới Tây Nam của Tổ quốc tiếp tục đối mặt với những diễn biến phức tạp. Lực lượng Pol Pot liên tục tổ chức thám báo, khiêu khích, pháo kích và tấn công lấn chiếm lãnh thổ Việt Nam.
Trước yêu cầu bảo vệ chủ quyền, ngày 15-6-1975, Đồn Công an nhân dân vũ trang Ia Kla (phiên hiệu Đồn 23) được thành lập, sau đổi tên thành Đồn Biên phòng 649.
Những ngày đầu, lực lượng của đơn vị còn mỏng, trang bị thiếu thốn. Cán bộ, chiến sĩ vừa làm nhiệm vụ bảo vệ biên giới, vừa khẩn trương xây dựng hệ thống hào, trận địa phòng thủ liên hoàn, bố trí vật cản nhiều lớp để bảo vệ đồn.
Từ ngày 18 đến 26-6-1978, đơn vị liên tục chiến đấu trong vòng vây của địch, dưới sức ép của hỏa lực mạnh. Quân số ít, điều kiện chiến đấu khắc nghiệt nhưng cán bộ, chiến sĩ vẫn kiên cường bám trụ, tổ chức lực lượng cơ động đánh tiêu hao sinh lực địch, quyết tâm giữ đồn, bảo vệ từng tấc đất biên cương.
Trong 9 ngày đêm chiến đấu ác liệt, 11 cán bộ, chiến sĩ của đơn vị đã anh dũng hy sinh. Với thành tích đặc biệt xuất sắc, đơn vị được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân ngày 20-12-1979.
Ông Đào Ngọc Thông - nguyên Đồn Phó Chính trị Đồn Biên phòng 649 (hiện sống tại phường Hồng Hà, TP. Hà Nội) vẫn nhớ những ngày tháng gian khổ ấy.
Bữa ăn của bộ đội chủ yếu là măng rừng, mít; có thời điểm tới 50% quân số đau ốm. Dù vậy, cán bộ, chiến sĩ vẫn duy trì bố phòng, củng cố trận địa, sẵn sàng chiến đấu.
Theo ông Thông, hệ thống vật cản được bố trí thành 3 lớp khoa học, chặt chẽ, khiến đối phương không dám liều lĩnh mà chủ yếu sử dụng hỏa lực từ xa để uy hiếp, vây hãm, từng bước bào mòn sức chiến đấu của bộ đội.
Thế nhưng, cán bộ, chiến sĩ vẫn kiên cường chiến đấu. Không chỉ vậy, người dân địa phương luôn che chở, đùm bọc, tiếp thêm sức mạnh để bộ đội vượt qua khó khăn.
Còn với ông Đoàn Khánh Tân - nguyên chiến sĩ Đồn Biên phòng 649 (hiện trú tại 80 Đồng Tiến, phường Diên Hồng), ký ức không thể quên là những trận pháo kích ban ngày và sự im lặng căng thẳng ban đêm.
Có chiến sĩ dù đang sốt rét vẫn trùm mền ra trận địa gỡ mìn, hướng dẫn đồng đội xử lý những loại mìn mới. Có người buổi sáng còn ăn uống, chuyện trò với đồng đội, đến chiều đã hy sinh. “Không thể lột tả được hết những hy sinh, mất mát” - ông Tân nghẹn ngào.
Gìn giữ một phần ký ức biên cương
Năm 2000, Nhà bia tưởng niệm các liệt sĩ Bộ đội Biên phòng tỉnh Gia Lai hy sinh bảo vệ biên giới Tây Nam Tổ quốc được khởi công xây dựng tại vị trí đóng quân cũ của Đồn Biên phòng 649 ở thôn Cửa Khẩu, xã Ia Dom. Công trình là nơi tưởng niệm, tri ân những cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên cương.
Năm 2017, công trình bắt đầu xuống cấp. Bộ đội Biên phòng tỉnh đã phối hợp với các đơn vị tài trợ tiến hành trùng tu, tôn tạo. Sau 2 năm thi công, công trình được khánh thành, tiếp tục là nơi giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.
Nhằm gìn giữ và phát huy giá trị của công trình, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh phối hợp với Bảo tàng Pleiku đang thu thập tư liệu, khảo sát thực địa, gặp gỡ nhân chứng, xây dựng hồ sơ khoa học di tích “Nhà bia tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ Bộ đội Biên phòng tỉnh Gia Lai hy sinh trong chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam giai đoạn 1977-1979”, làm cơ sở đề nghị xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh.
Ngày 19-8, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh phối hợp với Bảo tàng Pleiku tổ chức hội thảo khoa học về di tích. Theo đại tá Đoàn Ngọc Báu - Chính ủy Bộ đội Biên phòng tỉnh, hội thảo là cơ sở quan trọng để tiếp tục chỉnh lý, bổ sung, hoàn thiện hồ sơ khoa học; xác định đầy đủ các giá trị của di tích, phạm vi và khu vực bảo vệ. Trên cơ sở đó, hồ sơ sẽ được trình cấp có thẩm quyền xem xét, xếp hạng theo quy định.
Những chứng tích còn lại không chỉ nhắc nhớ về một thời lửa đạn mà còn lưu giữ câu chuyện về những người lính đã kiên cường đứng vững nơi tuyến đầu. Việc hoàn thiện hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích là thêm một bước để ký ức ấy được gìn giữ, trao truyền cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
