Ngày 31-12-2025, Bộ Chính trị, Ban Bí thư ban hành Kết luận số 228-KL/TW, thống nhất chủ trương đưa sĩ quan quân đội về tham gia Ban CHQS cấp xã. Tiếp đó, ngày 26-1-2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 66.12/2026/NQ-CP về tổ chức và hoạt động của Ban CHQS xã, phường, đặc khu trực thuộc Bộ CHQS tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội và Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh.
Đây là bước đi quan trọng nhằm cụ thể hóa chủ trương tinh gọn tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở; đồng thời đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại.
Dấu ấn sĩ quan chính quy trong diễn tập
Một trong những chuyển biến rõ nét khi sĩ quan chính quy đảm nhiệm chức danh Chỉ huy trưởng Ban CHQS cấp xã là chất lượng tham mưu cho cấp ủy, chính quyền về nhiệm vụ quốc phòng, quân sự ngày càng đi vào chiều sâu. Điều đó thể hiện rõ qua công tác chuẩn bị và tổ chức các cuộc diễn tập tác chiến trong khu vực phòng thủ. Qua đó, tính chuyên nghiệp, thống nhất trong chỉ huy và khả năng hiệp đồng với các cơ quan, đơn vị liên quan từng bước được nâng lên.
Ngay khi nhận nhiệm vụ tại cơ sở, Trung tá Mai Thanh Tùng - Chỉ huy trưởng Ban CHQS phường Diên Hồng đã tập trung rà soát hệ thống văn kiện, phương án tác chiến, nắm chắc lực lượng và đặc điểm địa bàn để tham mưu cho cấp ủy, chính quyền tổ chức diễn tập. Từ công tác chuẩn bị, vận hành cơ chế đến thực hành xử trí tình huống, nhiệm vụ của từng lực lượng đều được phân công, hiệp đồng cụ thể.
Trung tá Mai Thanh Tùng cho biết: “Khi tình huống giả định trong diễn tập được đặt ra, từng bộ phận biết rõ ai chỉ huy, lực lượng nào xử trí trước, lực lượng nào phối hợp, phương tiện nào được huy động. Nhờ vậy, quá trình chuyển trạng thái, tổ chức lực lượng và xử trí tình huống của khung tập phường diễn ra thống nhất, đúng quy định. Qua diễn tập, chúng tôi cũng kịp thời nhận diện những nội dung còn hạn chế để tiếp tục bổ sung, hoàn thiện phương án sẵn sàng chiến đấu sát với đặc điểm địa bàn”.
Tại xã Phù Mỹ Đông, vai trò tham mưu của Chỉ huy trưởng Ban CHQS xã được thể hiện rõ trong tổ chức diễn tập thực binh đề mục “Trung đội dân quân cơ động đánh địch đổ bộ đường không”, qua đó kiểm nghiệm khả năng chỉ huy, hiệp đồng và xử trí tình huống của lực lượng tại chỗ.
Thượng tá Nguyễn Cao Chót - Chỉ huy trưởng Ban CHQS xã Phù Mỹ Đông - cho biết: Đối với nội dung thực binh, Ban CHQS xã tập trung tham mưu xây dựng phương án phù hợp với địa hình, đặc điểm địa bàn và khả năng của lực lượng dân quân cơ động. Quá trình luyện tập chú trọng các động tác chỉ huy, cơ động, triển khai đội hình, hiệp đồng giữa các bộ phận và xử trí tình huống khi địch đổ bộ đường không.
“Qua diễn tập, lực lượng dân quân cơ động được đặt vào tình huống gần với thực tế tác chiến, từ đó bộc lộ rõ khả năng cơ động, hiệp đồng và những khâu còn hạn chế để người chỉ huy kịp thời điều chỉnh trong tổ chức, sử dụng lực lượng” - Thượng tá Nguyễn Cao Chót cho hay.
Đại tá Nguyễn Thế Vinh - Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo diễn tập tỉnh - đánh giá: “Các Chỉ huy trưởng Ban CHQS cấp xã đã thể hiện rõ vai trò nòng cốt trong tham mưu xây dựng kế hoạch, chuẩn bị lực lượng và tổ chức luyện tập. Đáng chú ý là việc bám sát ý định diễn tập, cụ thể hóa nhiệm vụ cho từng bộ phận, qua đó giúp quá trình vận hành và thực binh diễn ra đúng ý định, chặt chẽ, an toàn”.
Bám địa bàn, xây thế trận từ cơ sở
Nếu diễn tập là dịp thể hiện rõ năng lực tham mưu, tổ chức chỉ huy thì trong công việc thường xuyên, vai trò của sĩ quan chính quy tại Ban CHQS cấp xã thể hiện rõ trên nhiều mặt. Ngay khi nhận nhiệm vụ, cán bộ nhanh chóng nắm chắc địa bàn, lực lượng và yêu cầu quốc phòng, quân sự để tham mưu cho cấp ủy, chính quyền sát với tình hình thực tế.
Một trong những chuyển biến rõ nét là công tác huấn luyện dân quân tự vệ. Trên cương vị Chỉ huy trưởng Ban CHQS phường Quy Nhơn Bắc, thượng tá Võ Hồng Quang chú trọng nắm chắc chất lượng dân quân tự vệ, quân nhân dự bị để tổ chức huấn luyện, quản lý và sử dụng lực lượng phù hợp.
“Muốn sử dụng lực lượng hiệu quả thì trước hết phải nắm chắc con người, trình độ, chuyên nghiệp quân sự và khả năng huy động của từng đối tượng; từ đó bố trí huấn luyện phù hợp, phân công đúng vị trí khi có nhiệm vụ” - Thượng tá Võ Hồng Quang cho biết.
Hiệu quả huấn luyện được kiểm chứng ngay trong thực tế. Khi xảy ra các vụ cháy rừng tại khu vực núi Sơn Triều (phường An Nhơn Nam) vào tháng 6-2026 và rừng dương ở xã Phù Mỹ Đông tháng 7-2026, Ban CHQS các địa phương đã nhanh chóng huy động lực lượng dân quân phối hợp với các lực lượng tại chỗ tiếp cận hiện trường, khoanh vùng, dập lửa. Qua đó cho thấy, huấn luyện sát thực tế đã giúp dân quân nâng cao khả năng cơ động, phối hợp xử trí tình huống khi có nhiệm vụ đột xuất.
Không chỉ thực hiện nhiệm vụ quân sự, sĩ quan ở cơ sở còn thường xuyên tham gia công tác dân vận, phòng chống thiên tai, khắc phục sự cố và các hoạt động tại địa phương. Quá trình gần dân, sát dân cũng giúp cán bộ quân sự nắm chắc hơn tình hình địa bàn, kịp thời tham mưu xử lý những vấn đề phát sinh từ cơ sở.
Trung tá Nguyễn Văn Tạo - Chỉ huy trưởng Ban CHQS xã Ia Grai - cho rằng: “Công tác ở cơ sở đòi hỏi cán bộ phải gần dân, hiểu dân. Nắm chắc tình hình và tâm tư của nhân dân sẽ giúp công tác tuyên truyền, vận động cũng như tham mưu xử lý những vấn đề phát sinh sát và hiệu quả hơn”.
Theo đại tá Võ Tấn Tài - Chính ủy Bộ CHQS tỉnh, thời gian đầu công tác tại cơ sở, một số sĩ quan còn gặp khó khăn trong tiếp cận địa bàn, thích nghi với yêu cầu nhiệm vụ, nhất là ở vùng sâu, vùng xa. Song, đây cũng là môi trường thực tiễn quan trọng để cán bộ rèn luyện, tích lũy kinh nghiệm và trưởng thành.
“Điểm rõ nhất là cán bộ quân sự cấp xã đã nhanh chóng bắt nhịp với địa bàn, giữ vững nền nếp chính quy và phát huy vai trò cầu nối giữa cơ quan quân sự cấp trên với cấp ủy, chính quyền địa phương, góp phần đưa nhiệm vụ quốc phòng, quân sự ở cơ sở ngày càng chặt chẽ, thống nhất” - Đại tá Võ Tấn Tài nhận định.
