(GLO)- Từ Pleiku (Gia Lai) muốn xuống đồng bằng phải qua 2 con đèo. Ngày trước chỉ có mỗi đường này chứ chưa có đường Hồ Chí Minh chạy song song quốc lộ 1 như bây giờ. Mà mỗi khi phải nhìn xuống thì nó cứ hun hút, là nhìn ý niệm, nhìn tâm tưởng, nhìn mong ước ấy, chứ làm sao mà mắt trần thấy được.
Ngay khi đứng đỉnh đèo nhìn xuống chân đèo đã thấy rợn ngợp, cách ngăn, đã thấy nghìn trùng thăm thẳm. Vậy nên, mỗi khi có việc xuống đèo, thấy như là chuẩn bị về một “thế giới” khác, thấy như ly biệt liền kề, thấy như cách ngăn đã hiện, thấy như trùng phùng đã tít tắp, sum họp đã ly tàn, thấy đầu thấy cuối, thấy cận thấy viễn, thấy hoành thấy tung... Và con đèo, như một mời gọi lại như thách thức, như một mơ hồ lại đầy hiện hữu, như một tích tắc mà lại miên man, như một miên du mà lại trầm ngâm khắc khoải...
 |
| Đèo An Khê nhìn từ trên cao. Ảnh: Phan Nguyên |
Bây giờ thì chớp mắt, Quy Nhơn đã trước mặt. Nhưng ngày trước thì khác. Một người lính Quân đoàn 3, giờ là nhà thơ, nhà báo nổi tiếng Hồng Thanh Quang, trong một chuyến xuống đèo An Khê đã để lại bài thơ khiến rất nhiều người thổn thức đến tận bây giờ. Và tôi tin, sẽ còn nhiều người nữa và còn thời gian để nó tiếp tục lan tỏa. “Càng xuống đèo anh càng nhớ em hơn/Nhớ thị xã ôi nhiều vô chừng dốc/Quãng đời vang tiếng cười, quãng đời đầy nước mắt/Anh làm sao sống được đến hai lần/Rát mặt đường gió rít bước long đong/Tiếng gì thế theo anh da diết đuổi/Thời trai trẻ hay lời em khản gọi/Mà càng xuống đèo anh càng nhớ em hơn...” (Càng xuống đèo anh càng nhớ em hơn-Hồng Thanh Quang).
Hôm qua, tôi đã phải lục tung toàn bộ ký ức để tìm một câu thơ cũng đẹp về... đèo. Cứ nhớ có câu thơ “Đèo An Khê cuộn rối một con đường” thấp thỏm đâu đấy. Lục mãi thì ra cái tên Trịnh Kim Hiền. Anh là một cán bộ địa chất từng ở Pleiku, về quê, gửi lại cho tôi bài thơ có cái câu khiến tôi cứ thắc thỏm ấy. Lục tìm thế giới mạng, thấy có cái ảnh anh chụp chung với một người bạn facebook của tôi. Nhắn tin cho anh kia, qua vài trung gian nữa thì tìm được anh. Giờ anh là một lão nông cỡ 70 tuổi đang sinh sống tại Bắc Giang. Nửa đêm anh nhắn tin cho tôi mấy câu thơ của anh: “Quà cho em thơ viết chưa xong/Đêm vùng biển chập chờn thức ngủ/Nghe gió trở mắt chợt bừng dậy nhớ/Đèo An Khê cuộn rối một con đường” (Về thăm biển-Trịnh Kim Hiền). Cái câu “Đèo An Khê cuộn rối một con đường” rất gợi, rất tâm trạng, biểu hiện đúng cảm xúc một người xuống đèo để rồi nghìn trùng mãi mãi...
Có khi cái địa thế khó khăn một thuở, những phấp phỏng hoang mang một thuở, cái mong manh của khoảnh khắc, của những trù liệu chênh vênh, của những đắp bồi thiếu hụt... lại khiến lòng người có những phút giây bùng lên nỗi bàng hoàng đẹp đến thế, thắt lòng đến thế, bởi sự diệu vợi, sự xa xót, sự ân hận, hối lỗi như là mình chưa tới chưa đành.
Pleiku một thời mong manh thế, với “những bước chân âm thầm”, những chiều khách lạ và nỗi bâng khuâng khách lạ...
Pleiku lạ đến nỗi có 2 nữ nhà thơ ở 2 vùng trời khác nhau chưa từng đến Pleiku mà ngồi ước... lên đèo: “Thôi mặc gió đầy trời sao của mắt/Mây của trời và em của mùa sau/Dáng phố nhỏ trong chiều huyền hoặc hát/Khúc ca buồn miền nắng nhớ chênh vênh” (Mường tượng Pleiku-Nguyễn Thị Anh Đào) và “Có một phố núi xa xôi/Sương giăng đẫm chiều mắt ướt/Mơ lắm mà chưa đến được/Ngày nào cũng ngóng mây xuôi” (Gửi người Pleiku-Nguyễn Thúy Quỳnh). Còn đây là một nhà thơ khác cách đây mấy năm một chuyến xuyên Việt với chỉ một đêm duy nhất Pleiku mà rồi thao thức: “Vây quanh ta trái đồi nhà bung biêng mộng mị/Lối phố dốc cong thung lũng vòng tay/Coffee đen nóng ở đâu mà treo không biển hiệu/Làm sao bây giờ để ngắm mắt em/Làm sao bây giờ hong khô tóc ướt... /Bài ca Pleiku/Trải nghiệm và tưởng tượng/Sương như khói sương bay nhòa hơi thở/Một bóng mềm dài trắng áo em.../Giã biệt dã quỳ trong hương dạ lan/Chợt nhớ có nhà thơ xứ Huế mấy mươi năm gọi Pleiku là nhà...” (Gửi Pleiku-Nguyễn Tham Thiện Kế).
Đấy là tâm thế của người... lên đèo. Và dưới đây là cảm xúc của người hiện hữu, người định hằng Pleiku: “Khoảng trời lá thông hương chín rụng như mơ/Tôi có tuổi 20 ở đó/Tôi có nắng có mưa có những cơn lốc đỏ/Có mùa xuân im lặng kéo qua đời/Khoảng trời lá thông bạn tôi cũng đói nghèo/Thương nhau tránh cái nhìn cùng quẫn/Thương nhau giữ tròn lẽ sống/Giữa trắng đen hư thực thăng trầm...” (Khoảng trời lá thông-Phạm Đức Long).
Vậy nên mới nói, những con đèo nhiều khi không còn là đèo, nó là cái cớ cho nhớ thương bộc lộ, là cái neo cho con người nhớ về, là cái điểm cho thời gian dồn tụ và là nốt xanh để không gian luênh loang.
Để nhớ, từ Pleiku chiếu xuống có 2 con đèo, có những thổn thức, những rung động, những chiều tà, những bình minh, những trái tim và những đồng vọng... Có trông tới ngóng về, có xuống, có lên, có hằng nhiên an tại. Và có những con người còn rung động, vì nhau...
Văn Công Hùng
