Trước thực tế đó, Gia Lai đang triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng cường phát hiện sớm, hỗ trợ và chăm sóc sức khỏe tâm thần cho trẻ em ngay từ cộng đồng.
Những tổn thương âm thầm
Từ ngày bố mẹ ly hôn, em B.T.P. (13 tuổi, phường Quy Nhơn) ít nói hơn. Trong suy nghĩ của cô bé, mẹ dường như dành nhiều sự quan tâm cho anh trai hơn mình. Những tổn thương âm thầm ấy khiến em dần thu mình, ít giao tiếp với người thân và bạn bè.
Gia đình P. ban đầu chỉ nghĩ đó là những thay đổi tâm lý bình thường của tuổi mới lớn. Chỉ đến khi nhận thấy con ngày càng buồn bã, ít tham gia các hoạt động thường ngày, người mẹ mới đưa em đến cơ sở chuyên khoa để được tư vấn tâm lý.
Câu chuyện của P. không phải trường hợp cá biệt. Theo Kế hoạch thực hiện Chương trình chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ em, chăm sóc trẻ em mồ côi giai đoạn 2026-2030 vừa được UBND tỉnh ban hành, hiện toàn tỉnh Gia Lai có 3.058 trẻ em bị khuyết tật về thần kinh, tâm thần, trí tuệ và tự kỷ. Phần lớn trẻ em có vấn đề về sức khỏe tâm thần đang được chăm sóc tại gia đình.
Mặc dù mạng lưới chăm sóc sức khỏe tâm thần từ tỉnh đến cơ sở tiếp tục được duy trì, UBND tỉnh cũng nhìn nhận công tác này vẫn còn nhiều khó khăn.
Nhận thức của một bộ phận gia đình và cộng đồng về sức khỏe tâm thần trẻ em chưa đầy đủ; việc phát hiện sớm các biểu hiện rối loạn tâm lý, rối loạn hành vi, lo âu, trầm cảm hay tự kỷ còn hạn chế.
Theo ông Đinh Hà Nam - Phó Giám đốc Sở Y tế, theo định nghĩa của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), sức khỏe không chỉ là trạng thái không có bệnh tật mà còn bao gồm cả sức khỏe tinh thần và các mối quan hệ xã hội.
Hiện nay, áp lực từ học tập, gia đình, xã hội cùng những tác động tiêu cực của không gian mạng đang khiến tình trạng căng thẳng tâm lý ở lứa tuổi học đường có xu hướng gia tăng.
“Nếu không được phát hiện và hỗ trợ từ sớm, các vấn đề tâm lý có thể ảnh hưởng đến học tập, giao tiếp và sự phát triển toàn diện của các em” - ông Nam nhấn mạnh.
Thực tế, nhiều phụ huynh vẫn xem những biểu hiện của con như thu mình, lo âu, cáu gắt hoặc giảm hứng thú học tập là tâm lý nhất thời của tuổi mới lớn. Theo các chuyên gia, đây chính là một trong những nguyên nhân khiến không ít trường hợp bị bỏ lỡ cơ hội can thiệp sớm.
Phối hợp xây dựng “lá chắn”
Trước thực tế đó, Kế hoạch thực hiện Chương trình chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ em, chăm sóc trẻ em mồ côi giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn tỉnh đặt ra nhiều mục tiêu và giải pháp cụ thể.
Trong đó, tỉnh phấn đấu đến năm 2030 có 80% trẻ em có vấn đề sức khỏe tâm thần hoặc nguy cơ cao rối loạn sức khỏe tâm thần được tiếp cận các dịch vụ tư vấn, hỗ trợ tâm lý và dịch vụ xã hội phù hợp.
Theo ông Đinh Hà Nam, thời gian qua, Sở Y tế đã chỉ đạo các đơn vị phối hợp với ngành GD&ĐT triển khai đồng bộ hoạt động y tế trường học; lồng ghép nội dung giáo dục sức khỏe tâm thần, kỹ năng sống, phòng - chống bạo lực học đường và các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần học sinh.
Riêng năm 2025, ngành y tế đã tổ chức 18 lớp tập huấn nâng cao năng lực phòng chống bệnh tật học đường cho cán bộ y tế cơ sở; kiểm tra, giám sát hoạt động y tế trường học tại 57 trường học và hỗ trợ chuyên môn cho các trạm y tế trên địa bàn tỉnh.
Ở góc độ chuyên môn, bác sĩ Ngô Lý Nam - Phó Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Quy Nhơn - cho biết, đơn vị đang từng bước phát triển lĩnh vực sức khỏe tâm thần trẻ em nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người dân.
Bệnh viện đã cử nhân lực đi đào tạo tại các cơ sở chuyên sâu, đồng thời xây dựng quy trình khám, điều trị và hỗ trợ phù hợp hơn đối với trẻ em gặp khó khăn về tâm lý, cảm xúc, hành vi cũng như các vấn đề liên quan đến sức khỏe tinh thần.
Không chỉ ngành y tế, nhà trường cũng giữ vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm các vấn đề tâm lý của học sinh. Được thành lập tại Trường THCS Lương Thế Vinh (phường Quy Nhơn) từ năm học 2023-2024, Tổ tư vấn tâm lý đã trở thành địa chỉ hỗ trợ học sinh khi gặp khó khăn trong học tập và cuộc sống.
Thầy Ngô Văn Thuyền - thành viên Tổ tư vấn tâm lý nhà trường - cho biết: “Tổ tư vấn hoạt động trên nguyên tắc bảo mật và hỗ trợ kịp thời. Sau khi tiếp nhận thông tin từ học sinh, các thành viên sẽ trao đổi, phân tích để có hướng xử lý phù hợp; đồng thời phối hợp với phụ huynh nhằm nâng cao hiệu quả tư vấn”.
