Là nông dân nhạy bén với thị trường, năm 2017, ông Nguyễn Hữu Hùng (thôn 3, xã Ia Phí) bắt đầu trồng thử hơn 100 cây sầu riêng xen trong vườn cà phê. Nhận thấy cây sinh trưởng tốt, phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và cho hiệu quả kinh tế cao hơn cà phê, ông tiếp tục mở rộng diện tích.
Đến nay, gia đình ông có khoảng 850 cây sầu riêng trên diện tích 6 ha, trong đó hơn 200 cây đã cho thu hoạch và năm tới gần như toàn bộ diện tích sẽ cho thu hoạch.
Theo ông Hùng, giá sầu riêng hiện nay không còn ở mức cao như vài năm trước. Năm 2025, hàng đạt chất lượng của gia đình bán được khoảng 50.000 - 60.000 đồng/kg, nhưng năm nay giá dao động 30.000 - 50.000 đồng/kg, phổ biến khoảng 40.000 đồng/kg. “Nếu mua đất, đầu tư trồng mới mà giá chỉ khoảng 30.000 - 40.000 đồng/kg thì rất khó có hiệu quả” - ông Hùng nói.
Theo ông Hùng, chi phí đầu tư cho 1 ha sầu riêng hiện khoảng 300 - 400 triệu đồng/năm, trong đó giá vật tư nông nghiệp và nhân công đều tăng so với trước. Với những vườn đã có cây và kinh nghiệm chăm sóc, mức giá thu mua hiện nay vẫn có thể duy trì sản xuất. Ngược lại, người mới bắt đầu cần cân nhắc kỹ bởi cây sầu riêng đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian kiến thiết dài và kỹ thuật chăm sóc cao.
“Khi giá cao, người dân đổ xô trồng, diện tích tăng, giá giảm là quy luật thị trường. Ai đã trồng thì nên tập trung nâng chất lượng, quản lý tốt sâu bệnh, nước tưới; còn người chưa trồng cần tính toán kỹ trước khi xuống giống” - ông Hùng chia sẻ.
Ông Nguyễn Chất Sâm (thôn Ia Ping, xã Ia Ly) có 12 ha sầu riêng, chủ yếu là giống Musang King và sầu riêng Thái; năm nay năng suất bình quân đạt khoảng 10 - 14 tấn/ha. Theo ông Sâm, mưa kéo dài thời gian qua chỉ là một phần nguyên nhân ảnh hưởng đến sản xuất. Việc lạm dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật cũng có thể làm thoái hóa đất, ảnh hưởng bộ rễ và bộ lá, từ đó tác động đến chất lượng quả.
Ông Sâm cho biết, giá năm nay giảm khoảng 30 - 40% so với năm trước. Tuy nhiên, thương lái còn căn cứ vào chất lượng từng vườn để định giá. Vườn làm tốt thì vẫn có giá cao, còn canh tác không tốt, quả bị sượng, chất lượng kém thì giá xuống rất thấp.
Thực tế tại nhiều nhà vườn cho thấy, trong cùng thời điểm, mức giá có thể chênh lệch khá lớn tùy chất lượng sản phẩm. Ông Lê Quang Giang (thôn 2, xã Ia Phí) hiện duy trì gần 100 cây sầu riêng, khoảng 10 ngày nữa vườn mới bước vào thu hoạch.
Theo ông Giang, gia đình đặc biệt chú trọng dinh dưỡng cho cây, trong đó tăng cường bón phân trung lượng, vi lượng thay vì chỉ tập trung vào đạm, lân, kali. Đây là khoản chi phí khá lớn nhưng giúp cây phát triển cân đối, hạn chế ảnh hưởng của thời tiết và nâng chất lượng quả.
“Người trồng sầu riêng ai cũng muốn giá cao, ở mức 50.000 đồng/kg thì nhà vườn đã có lãi. Quan trọng là phải làm ra quả đạt chất lượng để bán được vào thị trường xuất khẩu. Hàng ngon thì không lo thiếu nơi tiêu thụ” - ông Giang nói.
Gia đình ông Hoàng Văn Trọn (làng Hrang, xã Đức Cơ) hiện có khoảng 80 ha sầu riêng, trong đó khoảng 30 - 40 ha đang cho thu hoạch. Ngoài diện tích của gia đình, ông còn liên kết với một số hộ để mở rộng vùng nguyên liệu.
Vườn được sản xuất theo quy trình VietGAP và hướng hữu cơ, chú trọng kiểm soát chất lượng từ khâu giống, chăm sóc đến thu hoạch. Năm nay, khoảng 30 ha cho thu hoạch với năng suất bình quân khoảng 15 tấn/ha, sản phẩm được bán với giá 40.000 - 50.000 đồng/kg.
“Đợt này giá có giảm, nhưng vườn của gia đình vẫn bán được. Tôi làm theo quy trình, chăm sóc tốt nên chất lượng quả được bảo đảm. Vụ này mưa nhiều, sầu riêng ở một số vườn bị ảnh hưởng, tỷ lệ sượng tăng, nhưng vườn của gia đình không bị” - ông Trọn cho hay.
Giá sầu riêng không còn ở mức cao như thời điểm thị trường “sốt giá” là điều đã được nhiều nhà vườn dự báo. Khi diện tích tăng, nguồn cung lớn hơn, trong khi thị trường ngày càng yêu cầu cao về chất lượng, an toàn và truy xuất nguồn gốc, lợi thế không còn nằm ở việc mở rộng diện tích bằng mọi giá.
Từ thực tế sản xuất cho thấy, khi giá không còn cao, chạy theo diện tích không còn phù hợp. Nâng cao chất lượng, kiểm soát chi phí, chủ động đầu ra, xây dựng mã số vùng trồng và liên kết tiêu thụ là những yếu tố then chốt giúp người dân duy trì hiệu quả, phát triển cây sầu riêng ổn định, bền vững.
