Thơm bùi hạt lúa rẫy Bahnar Pơ Nâm

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

(GLO)- Gắn bó với núi rừng qua bao thế hệ, hạt lúa rẫy mang hương vị mộc mạc và lưu giữ những giá trị văn hóa của người Bahnar Pơ Nâm ở thôn 7, xã Sơn Lang. Giữa nhịp sống hiện đại, những giống lúa cổ vẫn được gieo trồng, nối dài ký ức buôn làng và mở thêm hướng phát triển du lịch cộng đồng.

Cuối tháng 10, tôi tìm về rẫy lúa của người Bahnar Pơ Nâm ở thôn 7 đang bước vào mùa thu hoạch. Con đường quanh co qua triền dốc, giữa những vạt lau, đưa người đến rẫy lúa vàng bên suối Đak Cram. Những bông lúa trĩu hạt nghiêng theo gió, nổi bật giữa màu xanh rừng già, báo hiệu thành quả sau nhiều tháng chăm nom trên nương rẫy.

Giữ hương lúa rẫy, gìn giữ nếp xưa

Trên triền dốc cao, gia đình bà Đinh Thị Hak đang thu hoạch lúa. Vụ này, bà gieo hơn 4 sào Ba Bul (lúa trắng) được trồng xen giữa cà phê và mắc ca từ đầu tháng 4. Đến giữa tháng 10, lúa chín, cả nhà lại cùng lên rẫy thu hoạch.

Theo bà Hak, trồng lúa rẫy đòi hỏi nhiều công sức, từ phát dọn cây cỏ đến trỉa giống. Cây lúa chủ yếu sinh trưởng nhờ nước trời và điều kiện tự nhiên, gia đình không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hay phân bón vô cơ.

1-8310.jpg
Tranh thủ thời tiết thuận lợi, gia đình bà Đinh Thị Hak thu hoạch lúa rẫy. Ảnh: Chương Hiếu

“Vụ này, gia đình tôi dự kiến thu khoảng 5 tạ lúa, vừa để ăn quanh năm, vừa dành đãi khách quý. Giống Ba Bul được ông bà giữ lại từ nhiều đời nay. Cuộc sống bây giờ đã khác trước, nhưng gia đình tôi vẫn trồng lúa rẫy để giữ giống cũ, giúp con cháu biết đến giống hạt xưa cũ của ông bà để lại” - bà Hak chia sẻ.

Cách đó không xa, trên ngọn đồi bên cạnh, ông Đinh Xuân Phúc cùng các con thu hoạch lúa trên đồi. Tiếng gọi nhau, tiếng lúa xào xạc hòa vào nhịp làm việc. Mùa gặt cũng là dịp để con cháu trong nhà ông quây quần, hiểu công sức trồng lúa và học kinh nghiệm từ các thế hệ trước.

Ông Phúc kể, sau khi phát dọn cây cỏ, bà con chờ cho khô rồi đốt rẫy, tận dụng lớp tro trên đất. Đầu mùa mưa, người dân gùi lúa giống lên đồi, dùng gậy nhọn chọc lỗ, trỉa từng hạt. Hạt giống nảy mầm, bén rễ nhờ những cơn mưa đầu mùa và sự chăm chút của người làm rẫy.

“Trồng lúa rẫy vất vả, thu hoạch không bằng lúa nước hai vụ, nhưng bà con quý lắm, vẫn gìn giữ. Gạo nấu lên nở to, ăn bùi, chắc bụng. Ngày trước, lúa rẫy còn giúp nhiều hộ vượt qua mùa giáp hạt, nên gia đình tôi vẫn duy trì trồng” - ông Phúc tâm sự.

Theo ông Đinh Xuân Quý - Bí thư Chi bộ thôn 7: Thôn mới hình thành từ sáp nhập làng Đăk Asêl và làng Srắt, có 283 hộ, hơn 95% là đồng bào dân tộc thiểu số. Hiện vẫn có hàng trăm hộ duy trì trồng lúa rẫy, gieo trỉa từ tháng 4 - 6 và thu hoạch vào khoảng tháng 10 - 12 hằng năm.

Những giống lúa cổ như Ba Bul, Ba Đăk (hạt đỏ, cơm cứng hơn) và Ba Rưn (hạt đỏ thẫm) vẫn được bà con gìn giữ. Mỗi giống lúa có đặc điểm riêng, gắn với kinh nghiệm canh tác của bà con. Giữ được rẫy lúa cũng là giữ lại tập quán, ký ức của cha ông mình.

2-1907.jpg
Người Bahnar Pơ Nâm tuốt lúa rẫy bằng tay, giữ cách làm truyền thống và tiết kiệm chi phí thu hoạch. Ảnh: Chương Hiếu

Gia tăng giá trị cho hạt lúa rẫy

Trong cuộc sống hiện đại, hạt lúa rẫy hiện diện trong bữa ăn hằng ngày, trong những món truyền thống và cả cách người dân đón tiếp khách quý. Từ những giá trị sẵn có ấy, một góc văn hóa địa phương đang được giới thiệu đến du khách qua các hoạt động trải nghiệm tại cộng đồng.

Sau mùa thu hoạch lúa rẫy đầu tháng 10, bà Đinh Thị Hạ chọn gạo mới để ủ vài chục ghè rượu. Gạo được rang, nấu chín, để nguội rồi trộn men, cho vào ghè và bịt kín miệng bằng sáp ong, đất sét. Trấu được lót bên dưới và phủ lên miệng ghè để giữ ấm. Rượu phải ủ ít nhất một tháng mới dùng được.

Bà Hạ cho hay: “Mỗi công đoạn làm rượu ghè đều cần đến sự tỉ mỉ, từ chuẩn bị gạo đến canh thời gian lên men. Rượu làm từ gạo rẫy có hương vị riêng, được gia đình tôi giữ lại để đãi khách dịp lễ, Tết đến chơi nhà; phần còn lại bán cho du khách đến thăm làng, góp thêm thu nhập trang trải cuộc sống”.

3-5584.jpg
Người dân tái hiện lễ cúng lúa mới tại Nút Phăm Homestay Sơn Lang, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa. Ảnh: Chương Hiếu

Tại Nút Phăm Homestay Sơn Lang, anh H’Vinh Nút cùng vợ đưa những nét văn hóa truyền thống vào hành trình khám phá vùng đất này. Bên cạnh tổ chức tour đến Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng và các thác nước K40, K50, gia đình anh còn tạo điều kiện để du khách mặc trang phục truyền thống và chụp ảnh cùng làm việc bên rẫy lúa; tìm hiểu lễ cúng lúa mới; thưởng thức cồng chiêng, múa xoang và các món ăn từ lúa rẫy như cháo gà, cơm lam ăn kèm gà nướng, cá suối, cà đắng, rượu ghè.

Anh Nút chia sẻ: “Xã Sơn Lang có nhiều nét văn hóa đặc sắc, từ mùa lúa rẫy, món ăn truyền thống đến các phong tục truyền thống. Tôi muốn khai thác những giá trị sẵn có để xây dựng thêm sản phẩm du lịch mới, giúp du khách hiểu hơn về đời sống người dân địa phương. Qua đó, người dân có thêm việc làm, tăng thu nhập và chung tay gìn giữ bản sắc dân tộc”.

* * *

Giữa đại ngàn Tây Nguyên, dưới dãy Trường Sơn Đông, những mùa lúa rẫy ở Sơn Lang vẫn nối tiếp nhau, mang theo hương vị và nếp sống đã gắn bó với người Bana Pơ Nâm qua nhiều thế hệ. Những giống lúa cổ còn hiện diện trên nương rẫy hôm nay cũng mở ra cách người dân kể câu chuyện văn hóa quê hương với du khách, góp phần làm phong phú du lịch cộng đồng.

Có thể bạn quan tâm

Gia Lai có 75.088 hộ sản xuất, kinh doanh giỏi

Gia Lai có 75.088 hộ sản xuất, kinh doanh giỏi

(GLO)- Đến cuối năm 2025, tỉnh Gia Lai có 75.088 hộ đạt danh hiệu nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi các cấp, tăng 6.957 hộ so với giai đoạn 2017-2022. Trong đó, có 74.306 hộ đạt danh hiệu nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi cấp cơ sở, 706 hộ cấp tỉnh và 76 hộ cấp trung ương.

Triển vọng mô hình nuôi cá tầm ở “ốc đảo” Kon Pne

Triển vọng mô hình nuôi cá tầm ở "ốc đảo" Kon Pne

(GLO)- Làng Kon Pne (xã Đak Rong) từng được xem là “ốc đảo” bởi địa hình cách trở, giao thông khó khăn, song lại có lợi thế khí hậu mát mẻ, nguồn nước tự nhiên dồi dào, phù hợp để nuôi cá tầm. Năm 2023, Công ty TNHH một thành viên Yến Hiền Gia Lai đầu tư mô hình nuôi cá tầm tại đây.

Gia Lai: Quản chặt tàu cá, đẩy nhanh tiến độ giải bản

Gia Lai: Quản chặt tàu cá, đẩy nhanh tiến độ giải bản

(GLO)- Trước yêu cầu xử lý dứt điểm các tồn tại trong hoạt động chống khai thác IUU để chuẩn bị làm việc với Ủy ban châu Âu (EC) trong tháng 11-2026, tỉnh Gia Lai đang tăng cường giám sát tàu cá không đủ điều kiện hoạt động, đồng thời tháo gỡ vướng mắc về thủ tục để đẩy nhanh tiến độ giải bản.

Nông dân đổi tư duy, nâng giá trị nông sản

Nông dân đổi tư duy, nâng giá trị nông sản

(GLO)- Từ cà phê VietGAP ở Ia Phí đến vùng khoai lang Nhật và mô hình chăn nuôi bò sinh sản liên kết tại Chư A Thai, nông dân Gia Lai dần thay đổi tư duy sản xuất. Làm nông theo tiêu chuẩn, ứng dụng khoa học kỹ thuật và gắn với thị trường mở hướng nâng giá trị nông sản, tăng thu nhập bền vững.

Liên kết sản xuất giúp cà phê Bờ Ngoong vươn xa

Liên kết sản xuất giúp cà phê Bờ Ngoong vươn xa

(GLO)- Từ những rẫy cà phê sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, người dân xã Bờ Ngoong (tỉnh Gia Lai) đang thay đổi cách làm bằng việc liên kết vào hợp tác xã (HTX), sản xuất theo quy trình bền vững, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn và kết nối với doanh nghiệp để nâng tầm giá trị cà phê địa phương.

gia-lai-huong-dan-ngu-dan-khai-thac-hai-san-an-toan-hieu-qua

Gia Lai tăng cường hướng dẫn ngư dân khai thác hải sản an toàn, hiệu quả

(GLO)- Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Dương Mah Tiệp đã ký ban hành Văn bản 12566/UBND-NNMT gửi các sở, ngành, địa phương ven biển yêu cầu tăng cường hướng dẫn ngư dân khai thác hải sản phù hợp với ngư trường, nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo đảm an toàn cho người, tàu cá hoạt động trên biển.

Nâng cao giá trị ngành hàng chanh dây

Gia Lai đầu tư nâng cao giá trị ngành hàng chanh dây

(GLO)- Gia Lai có khoảng 5.500 ha chanh dây, sản lượng khoảng 210 nghìn tấn/năm. Từ quả chanh dây tươi, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã đã tạo ra nhiều sản phẩm như dịch cấp đông, nước ép cô đặc, tinh cốt..., qua đó mở rộng đầu ra, nâng giá trị và giảm áp lực tiêu thụ trong mùa thu hoạch.

2,5 triệu ha rừng keo và nghịch lý bán nguyên liệu giá rẻ

2,5 triệu ha rừng keo và nghịch lý bán nguyên liệu giá rẻ

(GLO)- Việt Nam hiện có khoảng 2,5 triệu ha rừng keo, chiếm phần lớn diện tích rừng keo của thế giới. Thế nhưng khoảng 80% sản lượng gỗ keo vẫn được đưa vào sản xuất dăm gỗ và viên nén, đặt ra bài toán chuyển từ bán nguyên liệu giá trị thấp sang chế biến sâu, tạo giá trị cao hơn.

Học làm nông nghiệp qua những mùa cây

Học làm nông nghiệp qua những mùa cây

(GLO)- Từ mô hình sản xuất thực tế, Khoa Nông nghiệp và Môi trường đưa bài học vào kỹ năng nghề, lấy những vấn đề phát sinh làm chất liệu đổi mới đào tạo, gắn nhà trường với sản xuất và nhu cầu doanh nghiệp.

Chuyển đổi cây trồng hiệu quả, mở hướng giảm nghèo

Chuyển đổi cây trồng hiệu quả, mở hướng giảm nghèo

(GLO)- Từ những diện tích sản xuất kém hiệu quả, người dân xã Ia Tôr (tỉnh Gia Lai) đang từng bước thay đổi tư duy, lựa chọn cây trồng phù hợp để nâng cao hiệu quả sản xuất. Ðây cũng là hướng đi được xã thúc đẩy, đưa sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa, tạo sinh kế và giảm nghèo bền vững.

null