Kế hoạch số 408/KH-UBND ngày 15-10-2026 của UBND tỉnh tập trung chấn chỉnh hợp tác xã yếu kém, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị, sản xuất xanh và nâng cao lợi ích cho thành viên.
Nỗ lực vượt rào cản liên kết
Khi HTX phát huy vai trò tổ chức sản xuất, kết nối thị trường, nông dân có thêm cơ sở để yên tâm đầu tư. Tại HTX Nông nghiệp Thanh niên Hoài Ân (xã Hoài Ân), 77 hộ thành viên liên kết sản xuất bưởi da xanh trên diện tích hơn 460 ha theo hướng VietGAP, trong đó hơn 93 ha đã được chứng nhận VietGAP.
Năng suất đạt 15-16 tấn/ha, giá bán tại vườn từ 15.000-35.000 đồng/kg, lợi nhuận sau khi trừ chi phí đầu tư của người trồng bưởi đạt 120-150 triệu đồng/ha/năm.
HTX Nông nghiệp Thanh niên Hoài Ân đã đưa bưởi vào hệ thống siêu thị Co.opmart, cửa hàng thực phẩm sạch, sàn thương mại điện tử Postmart và tham gia xúc tiến thương mại.
Bà Nguyễn Thị Dư - Giám đốc HTX - cho biết, giai đoạn 2023-2025, các hộ tham gia dự án liên kết có năng suất cao hơn nhóm ngoài dự án từ 2,3-7,2 tạ/ha/năm; riêng năm 2025, lợi nhuận cao hơn trên 21,6 triệu đồng/ha.
Tuy nhiên, HTX vẫn gặp khó trong tìm kiếm đối tác mới. Đơn vị phấn đấu đến cuối năm 2026 có thêm 100 ha bưởi đạt chuẩn VietGAP, 200 ha được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu.
Trong khi đó, HTX Dịch vụ nông nghiệp Ia Tô (xã Ia Grai) có gần 100 thành viên sản xuất sầu riêng trên diện tích 100 ha, được cấp 2 mã số vùng trồng, nhưng phần lớn sản phẩm vẫn tiêu thụ qua thương lái, chưa có hợp đồng bao tiêu dài hạn.
Ông Phạm Quốc Trưởng - Giám đốc HTX - cho biết, đa số thành viên lớn tuổi, hạn chế tiếp cận công nghệ số; cán bộ quản lý chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, chưa được đào tạo bài bản, khiến việc ứng dụng công nghệ, lập kế hoạch sản xuất và kết nối thị trường còn khó khăn.
Ở hướng đi chủ động hơn, HTX Sản xuất, kinh doanh và dịch vụ nông nghiệp Tâm Thành (xã Ia Hrung) đã liên kết với Công ty TNHH Sơn Huyền Phát (xã Ia Grai) và Công ty TNHH Vĩnh Hiệp (phường An Phú), tổ chức sản xuất cà phê theo tiêu chuẩn 4C trên diện tích hơn 320 ha với 157 thành viên.
Theo ông Phan Văn Hoàng - Giám đốc HTX Sản xuất, kinh doanh và dịch vụ nông nghiệp Tâm Thành, doanh nghiệp thu mua với giá cao hơn thị trường khoảng 350 nghìn đồng/tấn, gồm 200 nghìn đồng hỗ trợ vận chuyển và 150 nghìn đồng chênh lệch giá.
Năng suất của các hộ sản xuất theo tiêu chuẩn 4C đạt hơn 4 tấn cà phê nhân/ha; lợi nhuận đạt 300-350 triệu đồng/ha/năm, tùy giá bán từng thời điểm.
Thực tế cho thấy, hiệu quả liên kết không chỉ nằm ở đầu ra mà còn thể hiện qua năng suất, lợi nhuận và khả năng tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn.
Tuy nhiên, khi thiếu đối tác bao tiêu, năng lực quản trị hạn chế và phụ thuộc thương lái, lợi thế vùng nguyên liệu khó chuyển hóa thành hiệu quả kinh tế ổn định cho thành viên.
Theo Liên minh HTX tỉnh, toàn tỉnh hiện có 848 HTX, trong đó 563 HTX nông nghiệp. Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Ngô Thanh Lý thẳng thắn nhìn nhận: Liên kết, trao đổi kinh nghiệm giữa các HTX và hợp tác với doanh nghiệp còn hạn chế; nhiều đơn vị yếu về xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường, tiêu thụ sản phẩm.
Thiếu phương án kinh doanh khả thi và liên kết hiệu quả khiến HTX khó nâng cao sức cạnh tranh, tạo lợi ích thiết thực cho thành viên.
Nâng chất lượng hoạt động, phát triển chuỗi giá trị
Kế hoạch số 408/KH-UBND ngày 15-10-2026 của UBND tỉnh về đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể, HTX nông nghiệp giai đoạn 2026-2030 đặt trọng tâm vào rà soát, đánh giá thực chất hoạt động từng HTX; củng cố những đơn vị có tiềm năng, đồng thời tổ chức lại hoặc giải thể các HTX yếu kém, tồn tại hình thức.
Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu trên 60% HTX nông nghiệp hoạt động hiệu quả; giảm 70% số HTX hoạt động hình thức, yếu kém; doanh thu bình quân tăng 10%/năm so với năm 2025.
Đồng thời, ít nhất 50% HTX nông nghiệp có liên kết chuỗi giá trị, 50% ứng dụng giải pháp số; 80% cán bộ quản lý HTX được bồi dưỡng kiến thức quản trị hiện đại.
Để hiện thực hóa mục tiêu, ông Cao Thanh Thương - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường - cho biết, Sở sẽ tham mưu phát triển thương hiệu nông sản theo hướng thống nhất trên phạm vi toàn tỉnh, khắc phục tình trạng mỗi địa phương xây dựng thương hiệu riêng lẻ, quy mô nhỏ, sức cạnh tranh hạn chế. Các HTX, doanh nghiệp và địa phương đủ điều kiện có thể tham gia xây dựng, phát triển thương hiệu chung.
Ở khâu tiêu thụ, ông Nguyễn Đình Kha - Phó Giám đốc Sở Công Thương, cho biết ngành tăng cường hỗ trợ HTX đưa sản phẩm vào hệ thống bán lẻ hiện đại, sàn thương mại điện tử; khuyến khích các kênh bán hàng số, livestream để đa dạng hóa đầu ra.
Cùng với đó, tỉnh đặt yêu cầu xây dựng cơ sở dữ liệu chuẩn hóa về HTX trong năm 2026. Tại buổi làm việc với đoàn giám sát của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội ngày 15-10-2026, Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh yêu cầu xây dựng hệ thống dữ liệu bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống”, phục vụ quản lý và chuyển đổi số. Đây cũng là cơ sở để nâng cao hiệu quả quản lý, hỗ trợ HTX phát triển phù hợp với thực tiễn.
Đổi mới kinh tế tập thể vì thế không chỉ là chấn chỉnh những HTX yếu kém mà còn phải nâng năng lực quản trị, tổ chức sản xuất gắn với nhu cầu thị trường và xây dựng liên kết bền vững.
Khi HTX thực sự trở thành đầu mối kết nối nông dân với doanh nghiệp, lợi ích kinh tế của thành viên được bảo đảm tốt hơn, chuỗi giá trị nông sản mới có thể phát triển hiệu quả, bền vững.
