Nhiều người trẻ ở Gia Lai không đi tìm kiếm cơ hội ở nơi khác mà chọn ở lại quê nhà và mở lối đi riêng bằng sự năng động, dám nghĩ, dám làm. Từ những mô hình liên kết sản xuất đến các hoạt động vì cộng đồng, họ không chỉ tạo dựng sinh kế cho bản thân mà còn lan tỏa tinh thần đoàn kết, khơi dậy khát vọng vươn lên, góp phần giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống ở nơi mình gắn bó.
Giữa cái nắng gắt của vùng đất từng được ví như “chảo lửa”, những luống cây giống trong vườn ươm của anh Kpă Séo (SN 1995, buôn Ia Prông, xã Phú Túc) vẫn xanh mướt. Ít ai biết, sắc xanh nơi vườn ươm ấy hình thành từ những lần thất bại; đó là những mùa cây chết héo vì hạn và cả khoản thiệt hại hàng trăm triệu đồng khi gần 5 ha thuốc lá của gia đình bị bão lũ tàn phá.
Tốt nghiệp Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh năm 2019, anh Séo quyết định trở về quê. Khát vọng của chàng trai Jrai khi ấy là làm giàu trên chính mảnh đất quê hương và giúp thanh niên trong buôn có cơ hội lập nghiệp. Tuy nhiên, những năm đầu khởi nghiệp không dễ dàng. Cây giống chết hàng loạt, nhiều vụ ươm thất bại khiến vốn liếng tích góp gần như cạn kiệt. Nhưng chính những lần vấp ngã giúp anh nhận ra: “Muốn đi xa phải đi cùng nhau”.
Tháng 8-2021, Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp và Dịch vụ thanh niên Đất Bằng ra đời với 17 thành viên, vốn điều lệ 200 triệu đồng, anh giữ vai trò Giám đốc. Đây cũng là HTX đầu tiên do thanh niên làm chủ tại địa phương. HTX hoạt động trên nhiều lĩnh vực và từ một vài mô hình ban đầu, đến nay đã phát triển vùng sản xuất hơn 100ha với các loại cây trồng, vật nuôi phù hợp điều kiện địa phương như thuốc lá, lúa đá, dê sinh sản...
HTX cũng ký kết với doanh nghiệp để ổn định đầu ra cho sản phẩm. Doanh thu mỗi năm đạt gần 2,3 tỷ đồng, lợi nhuận khoảng 800 triệu đồng. Hiện HTX tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 200 lao động địa phương, chủ yếu là thanh niên và người dân có hoàn cảnh khó khăn, thu nhập bình quân khoảng 5 triệu đồng/tháng.
Điều khiến người dân nhắc đến Kpă Séo không chỉ là những con số mà là tinh thần trách nhiệm và sự sẻ chia. Anh sẵn sàng hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ thanh niên tiếp cận mô hình sản xuất mới, kết nối nguồn lực và đồng hành cùng những người trẻ trên hành trình lập thân, lập nghiệp. Chị Ale H’Ngát, thành viên HTX cho biết, từ khâu chọn giống, áp dụng quy trình canh tác đến đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm hay ký hợp đồng bao tiêu đều được tính toán kỹ lưỡng.
Nhờ vậy, người dân yên tâm sản xuất, không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Không dừng lại ở sản xuất, HTX còn vận động 87 hộ dân tham gia quản lý hơn 1.300 ha rừng; từng bước phát triển du lịch cộng đồng gắn với các điểm đến tự nhiên và văn hóa bản địa. Những nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, làm rượu ghè, trình diễn cồng chiêng cũng được khôi phục như một cách tạo sinh kế mới cho người dân.
Trong khi đó, chị Rơ Châm Awưnh (SN 1994, làng Mrông Yố 1, xã Ia Phí) luôn trăn trở trước thực trạng bà con trong làng sản xuất cà phê thiếu bền vững; nhiều thanh niên địa phương sau khi học xong, chưa có nhiều cơ hội việc làm ngay trên chính quê hương mình. Với suy nghĩ, hành động thiết thực sẽ có sức thuyết phục hơn lời nói, năm 2015, gia đình chị bắt đầu cải tạo 1ha cà phê sang hướng canh tác hữu cơ.
Không ít người hoài nghi khi thấy chị giảm phân hóa học, thay đổi quy trình sản xuất. Nhưng chị tin chỉ có chất lượng mới giúp nông sản đi xa. Vừa làm, chị vừa hướng dẫn bà con cùng thay đổi cách canh tác.
Tình yêu với cây cà phê và khát vọng kể câu chuyện về vùng đất Jrai đã thôi thúc vợ chồng chị đưa ra quyết định táo bạo: rời bục giảng sau gần 10 năm làm giáo viên để toàn tâm cho nông nghiệp. Năm 2024, anh chị thành lập Công ty TNHH Chế biến nông sản Jrai Ia Ly, đầu tư xây dựng nhà xưởng, hệ thống rang xay hiện đại nhằm hoàn thiện chuỗi giá trị cà phê từ sản xuất đến chế biến.
Để có nguồn nguyên liệu ổn định, chị liên kết với khoảng 50 hộ dân xây dựng vùng cà phê hữu cơ gần 50 ha. Các sản phẩm được sản xuất theo quy trình khép kín, đáp ứng tiêu chuẩn Organic và VietGAP.
Điều chị hướng tới không dừng lại ở những sản phẩm cà phê đạt tiêu chuẩn mà còn mong người trẻ có thể ở lại hoặc trở về quê hương lập nghiệp. Vì vậy, năm 2025, vợ chồng chị cùng các cộng sự thành lập HTX Nông nghiệp-Dịch vụ và Du lịch cộng đồng Tây Gia Lai. Những trải nghiệm cà phê, không gian nhà rông, cồng chiêng, điệu xoang và văn hóa Jrai được kết nối thành sản phẩm du lịch cộng đồng.
Ông Rơ Châm Nha-già làng Mrông Yố 1-chia sẻ: “Mình rất vui khi trong làng có những thế hệ trẻ giàu tình yêu quê hương, luôn mong muốn góp sức xây dựng buôn làng ngày càng phát triển, nâng cao đời sống bà con. Mình sẽ luôn ủng hộ, động viên để bà con cùng cố gắng, làm ăn tốt hơn”.
Chiều muộn, nhiều người đã trở về nhà sau một ngày lao động nhưng anh Phan Văn Nhật (SN 1995)-Trưởng thôn 9, xã Phù Mỹ Đông vẫn miệt mài “đi từng ngõ, gõ từng nhà” để tuyên truyền, lấy ý kiến nhân dân về Đề án sắp xếp lại thôn, làng trên địa bàn. Với bà con trong thôn, hình ảnh người trưởng thôn trẻ luôn có mặt trong những công việc chung của cộng đồng đã trở nên quen thuộc.
Năm 2019, sau khi tốt nghiệp cử nhân ngành Giáo dục Chính trị, Trường Đại học Quy Nhơn, anh Nhật về quê và đảm nhận vai trò Bí thư Chi đoàn thôn. Ba năm sau, anh được tín nhiệm bầu làm Trưởng thôn kiêm Bí thư Chi đoàn. Khi ấy, tuổi đời còn trẻ khiến không ít người băn khoăn về năng lực và kinh nghiệm của anh. Thay vì giải thích, anh chứng minh bằng việc làm. Nhiều công trình mang dấu ấn cộng đồng lần lượt hình thành từ năm 2023 đến nay. Đó là tuyến đường cờ dài 400m, cổng chào bến biển, hệ thống điện chiếu sáng hơn 1km, cổng thôn mới khang trang...
Điều đáng quý là các công trình đều được triển khai trên cơ sở đồng thuận, chung sức của người dân. “Muốn dân tin thì trước hết mình phải làm thật, làm đến nơi đến chốn. Việc gì có lợi cho cộng đồng thì phải kiên trì vận động, giải thích để bà con hiểu và cùng thực hiện” - anh Nhật chia sẻ.
Với lợi thế được đào tạo bài bản, anh đã mạnh dạn ứng dụng công nghệ số vào công tác tuyên truyền, vận động. Trang thông tin điện tử của thôn do anh xây dựng với hơn 4.000 lượt theo dõi trở thành cầu nối giữa chính quyền với người dân; kịp thời cập nhật chủ trương, đường lối, chính sách và chia sẻ thông tin hữu ích đến với người dân.
Ngoài những công việc bộn bề ở thôn, anh Nhật còn dành nhiều tâm huyết cho thanh thiếu nhi địa phương. Là chuẩn võ sư Võ cổ truyền Bình Định, anh duy trì các lớp võ miễn phí hoặc giảm học phí cho nhiều em nhỏ có hoàn cảnh khó khăn. Hơn 200 võ sinh được rèn luyện thể chất và kỹ năng sống từ những lớp học ấy. Từ các lớp dạy bơi miễn phí, chương trình vui hè, đêm hội trăng rằm đến việc nhận đỡ đầu học sinh có hoàn cảnh khó khăn, mỗi hoạt động đều ghi dấu hình ảnh một trưởng thôn trẻ gần gũi, trách nhiệm.
Không chỉ góp sức xây dựng nông thôn mới, trưởng thôn trẻ còn đau đáu với việc gìn giữ những giá trị văn hóa của làng biển. Trăn trở khi đội chèo bả trạo của thôn đã ngừng hoạt động hơn hai thập kỷ, năm 2022 anh bắt đầu tìm gặp các bậc cao niên để sưu tầm lời hát, chuẩn bị đạo cụ, trang phục và phục dựng các nghi thức biểu diễn. Sau nhiều tháng miệt mài chuẩn bị, đội chèo bả trạo được khôi phục trong niềm hân hoan của người dân địa phương.
Cách xã Phù Mỹ Đông hàng trăm cây số, giữa không gian nhà rông làng Hek (xã Chư A Thai) tiếng cồng chiêng lại vang lên vào mỗi dịp cuối tuần. Người đứng giữa vòng xoang, kiên nhẫn hướng dẫn từng nhịp chiêng cho thanh niên trong làng là anh Rmah Mich (SN 1993), Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng làng.
Ban ngày, anh là cán bộ cơ sở với những công việc gắn với đời sống dân sinh. Tối đến, anh lại trở thành người truyền lửa văn hóa truyền thống. Đầu năm 2025, khi được tín nhiệm bầu làm Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn, anh Mich xác định, điều quan trọng nhất là phải gần dân, hiểu dân, cùng người dân tháo gỡ khó khăn. “Khi dân hiểu, dân tin và đồng thuận thì việc khó gì cũng có thể giải quyết”- anh nói.
Làng Hek hiện có 149 hộ dân với hơn 600 nhân khẩu thuộc nhiều dân tộc cùng sinh sống. Những năm qua, dưới sự lãnh đạo của chi bộ và hệ thống chính trị cơ sở, đời sống người dân từng bước được cải thiện.
Song có lẽ, điều khiến nhiều người nhớ đến Rmah Mich lại là tình yêu đặc biệt dành cho văn hóa Bahnar. Lớn lên cùng tiếng chiêng, tiếng đàn và những làn điệu dân ca Bahnar, anh đã sớm nuôi dưỡng niềm say mê với những giá trị truyền thống. Vì vậy, những lúc rảnh rỗi, anh tìm đến các nghệ nhân để học đánh chiêng, chế tác nhạc cụ, ghi chép lại những làn điệu cổ đang dần mai một. Sự kiên trì ấy đã giúp anh trở thành một trong những hạt nhân, góp phần gìn giữ, lan tỏa văn hóa truyền thống Bahnar.
Có thời điểm, việc tập hợp thanh niên tham gia đội cồng chiêng gặp nhiều khó khăn khi nhiều bạn trẻ chỉ quan tâm đến âm nhạc hiện đại. Không bỏ cuộc, anh cùng các già làng, người có uy tín đến từng nhà vận động, thuyết phục. Đến nay, đội cồng chiêng đã có hàng chục thành viên thường xuyên sinh hoạt. Nhiều thanh niên không chỉ biết đánh chiêng mà còn biết chơi các loại nhạc cụ dân tộc, hát dân ca và tự hào hơn về bản sắc văn hóa của dân tộc mình.
“Mình mong các em hiểu cồng chiêng, dân ca hay nhạc cụ dân tộc không chỉ là âm nhạc mà còn là linh hồn của buôn làng. Nếu người trẻ không giữ thì mai này sẽ mất đi”, anh Mich tâm sự.
