Họ không chỉ trồng và bán nông sản, mà tìm cách chế biến, xây dựng sản phẩm, kể câu chuyện về vùng đất và đưa những giá trị ấy đến gần hơn với người tiêu dùng.
Trên vùng đất đỏ bazan, hành trình ấy bắt đầu từ những nguyên liệu quen thuộc - cây dược liệu, trái cây, mắc ca, sầu riêng... - nhưng được tiếp cận bằng một cách làm khác.
Từ trở về đến tạo giá trị mới
Ánh nắng đầu ngày mới len qua những tán cây. Chị Nguyễn Thị Thu Trang (SN 1990) - Giám đốc Công ty TNHH Dược thảo LiLa (phường An Bình), lội qua những khoảnh đất còn ẩm, kiểm tra từng luống cây dược liệu. Công việc ấy đã quen thuộc với người phụ nữ từng có 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực công nghệ sinh học.
9 năm trước, chị rời TP. Hồ Chí Minh trở về Gia Lai với tấm bằng thạc sĩ Sinh học, mang theo mong muốn tạo ra những sản phẩm thảo dược sạch, tốt cho sức khỏe từ chính những vùng nguyên liệu tại quê nhà. Nhưng sau 3 năm đầu tiên triển khai dự án, mọi thứ đổ vỡ đến 2 lần. Chị mất vườn, mất vốn và phải trở lại TP. Hồ Chí Minh làm việc để trả nợ.
“Những cú ngã liên tiếp đã khiến tôi có lúc nghĩ đến chuyện bỏ cuộc. Nhưng thay vì dừng lại, một lần nữa tôi quyết tâm trở về quê làm lại từ đầu, sống với đam mê của mình. Mỗi lần ra vườn, nhìn những mầm xanh đang lớn lên từng ngày, tôi lại thấy rõ hơn lý do mình bắt đầu” - chị Trang tâm sự.
Trở về và tiếp tục gây dựng lại từ năm 2020, chị không chọn cách chỉ trồng cây rồi bán nguyên liệu. Với nền tảng chuyên môn, chị hướng đến việc kiểm soát tốt hơn quá trình từ sản xuất đến chế biến. Nhiều năm gắn bó, chị nhận ra một cây dược liệu chỉ thực sự tạo thêm giá trị khi được kết hợp với tri thức, công nghệ, quy trình sản xuất phù hợp và phát triển thành sản phẩm hoàn chỉnh.
Từ một xưởng sản xuất nhỏ, chị Trang thành lập Công ty TNHH Dược thảo LiLa, từng bước xây dựng cơ sở sản xuất đạt tiêu chuẩn ISO 22000:2018, phát triển 10 sản phẩm OCOP. Với chị, đó cũng là hành trình đưa sản vật quê nhà ra khỏi cách làm “trồng gì bán nấy”.
“Thứ khó nhất không phải làm ra sản phẩm tốt, mà là giúp thị trường hiểu được vì sao nó đáng giá” - chị Trang trăn trở.
Nếu chị Trang bắt đầu từ tri thức và công nghệ để tạo ra sản phẩm, thì chị Nguyễn Thị Hà (SN 1987, ở xã Ia Pia) lại đi tìm cách để sản phẩm được biết đến và được người tiêu dùng hiểu hơn.
Sau những năm làm giáo viên dạy Văn tại một trường THPT ở tỉnh Đồng Nai (nay là TP. Đồng Nai), chị Hà trở về quê hương Gia Lai và bắt đầu một ngã rẽ mới. Từ những trái mãng cầu vốn quen thuộc trong vườn nhà, chị làm trà. Sau đó là các sản phẩm như ngũ cốc, hạt điều, mắc ca… Nhưng làm ra sản phẩm mới chỉ là bước đầu, phần lớn sản phẩm ban đầu chỉ được bán cho khách quen.
Những lúc loay hoay tìm đầu ra giúp chị nhận rõ rằng sản phẩm nông nghiệp không chỉ cần được làm ra tử tế, mà còn phải để người tiêu dùng biết, hiểu và tin.
Trong câu chuyện với chúng tôi, chị Hà nói rằng nhớ mãi trên hành trình ấy, chị may mắn được gặp các anh chị trong CLB Khởi nghiệp nông nghiệp của tỉnh Gia Lai trước đây. Những câu chuyện thành công và cả thất bại của người đi trước giúp chị có thêm góc nhìn thực tế về việc khởi nghiệp, rằng không chỉ tạo ra một sản phẩm tốt, mà còn phải biết sản phẩm dành cho ai, khác biệt ở đâu và làm thế nào đưa giá trị ấy đến người tiêu dùng.
Từ đó, chị bắt đầu học cách xây dựng nội dung từ chính những công việc quen thuộc của gia đình và người dân địa phương. Đó có thể là video về câu chuyện thổ nhưỡng, cách chăm sóc cây trồng hay hình ảnh người nông dân cần mẫn trên vườn.
“Tôi muốn người xem không chỉ nhìn thấy một sản phẩm hoàn chỉnh, mà còn hiểu được phía sau mỗi sản phẩm là cả một hành trình” - chị Hà chia sẻ.
Cách làm ấy cũng mở ra cho chị một kênh tiếp cận thị trường khác. Từ những nội dung đời thường, livestream hay giới thiệu sản phẩm trên các nền tảng thương mại điện tử, câu chuyện về sản phẩm được đưa đến gần hơn với người mua. Quan trọng hơn, từ những lần giới thiệu ấy, người làm sản phẩm có thêm cơ hội lắng nghe thị trường.
Khi nông sản mang dấu ấn vùng đất
Gia Lai có nguồn nguyên liệu phong phú từ cà phê, mắc ca đến các loại cây ăn quả, dược liệu… Với những người trẻ trở về, đây không chỉ là nguồn nguyên liệu để sản xuất, mà còn là điểm khởi đầu cho những cách tiếp cận khác nhau về chế biến, thị trường và câu chuyện sản phẩm.
Chị Lê Thị Lan (SN 1990) - Giám đốc Công ty CP Nalee (xã Biển Hồ) chọn bắt đầu từ bài toán chế biến. Trước khi trở về Gia Lai, chị từng làm việc cho một DN kinh doanh thực phẩm sạch tại TP. Hồ Chí Minh, qua đó tích lũy kinh nghiệm về sản xuất và thị trường tiêu dùng.
Thực tế mỗi mùa trái cây, nông dân lại chật vật tìm đầu ra, giá cả phụ thuộc nhiều vào thời điểm thu hoạch khiến chị nghĩ đến việc chế biến những loại nguyên liệu sẵn có như mít, chuối. Gần đây, khi tham gia bán hàng “giải cứu” khoai lang, chị tiếp tục nảy ra ý tưởng phát triển sản phẩm từ loại nguyên liệu này.
“Một quả mít bán tươi, chuối tươi, hay khoai lang vào thời điểm thu hoạch rộ luôn phụ thuộc vào thương lái, nhưng khi được chế biến, đóng gói thành sản phẩm hoàn chỉnh, giá trị nông sản sẽ gia tăng rất nhiều. Do đó, tôi luôn tiếp cận bài toán từ chế biến” - chị Lan nói.
Với chị Trang, câu chuyện sản phẩm được nối từ cây dược liệu đến người nông dân liên kết và chính hành trình khởi nghiệp của mình. Những thông tin ấy giúp khách hàng không chỉ nhìn thấy một sản phẩm trên kệ, mà còn nhận diện nguồn gốc và những giá trị phía sau.
“Một cây dược liệu có thể được trồng ở nhiều nơi, nhưng cách người nông dân chăm sóc, câu chuyện họ kể và niềm tin họ tạo dựng với khách hàng có thể làm nên sự khác biệt” - chị bày tỏ.
Trong khi đó, chị Hồ Thị Hoài Thu (SN 1994), Giám đốc kinh doanh Công ty CP Chế biến Xuất nhập khẩu Green Tropical (xã Chư Sê), mang câu chuyện về vùng đất đến gần hơn với thị trường Trung Quốc. Vốn tiếng Trung tích lũy trong quá trình làm việc tại một công ty ở TP. Hồ Chí Minh giúp chị có lợi thế trong kết nối với khách hàng Trung Quốc.
Tại các hội chợ, chị không chỉ giới thiệu sản phẩm sầu riêng sấy thăng hoa, mà còn dành thời gian nói về vùng đất, khí hậu và điều kiện tự nhiên của Gia Lai - những yếu tố góp phần tạo nên chất lượng khác biệt của trái sầu riêng. Theo chị, khách hàng quốc tế khi trực tiếp trải nghiệm sản phẩm cũng nhận ra sự khác biệt về hương thơm, vị béo của sầu riêng Gia Lai.
“Những phản hồi ấy cho tôi thêm cơ sở để tin rằng lợi thế của nông sản không chỉ nằm ở sản lượng, mà còn ở những đặc tính riêng được hình thành từ thổ nhưỡng” - chị Thu chia sẻ.
Chị Hồ Thị Hoài Thu giới thiệu sản phẩm tại một chương trình xúc tiến thương mại. Ảnh: Vũ Thảo
Từ chế biến đến kể chuyện, những người trẻ đang tìm thêm những cách để sản phẩm quê nhà đến gần thị trường. Livestream, giới thiệu sản phẩm trên các nền tảng thương mại điện tử hay tham gia các chương trình xúc tiến thương mại vừa là kênh bán hàng, vừa giúp họ tiếp nhận phản hồi và hiểu hơn nhu cầu của người tiêu dùng.
Điểm chung trong những hành trình ấy không nằm ở một công thức duy nhất. Người chú trọng chế biến, người bắt đầu từ câu chuyện sản phẩm, người tận dụng lợi thế ngoại ngữ và kinh nghiệm thị trường. Nhưng từ những cách tiếp cận khác nhau, họ cùng nhìn lại giá trị của nông sản từ một điểm xuất phát khác: Một sản phẩm không chỉ được tạo nên từ nguyên liệu, mà còn từ vùng đất, người làm ra nó, tri thức được đưa vào sản xuất và câu chuyện được kể đến người tiêu dùng.
