Từ ký ức xiềng xích đến bầu trời tự do
Một buổi sáng đầu mùa mưa Tây nguyên, PV Thanh Niên theo cán bộ kiểm lâm vượt hơn 10 km đường rừng để đến khu vực chăn thả voi nhà của Vườn quốc gia Yók Đôn. Những tấm biển cảnh báo được dựng dọc lối đi nhằm thông tin cho người dân và du khách về khu vực sinh sống của voi.
Giữa khu rừng khộp, quản tượng Y Mức Kđoh (48 tuổi) đang lặng lẽ theo chân voi cái Y Khun đi tìm nguồn nước. Người đàn ông có hơn hai thập niên gắn bó với nghề quản tượng kể câu chuyện đời mình gắn liền với số phận của con voi này.
"Năm 2001, tôi vào làm việc tại Vườn quốc gia Yók Đôn. Khi đó vườn mua lại 4 cá thể voi của người dân để phục vụ công tác bảo tồn, trong đó có voi của chính gia đình tôi. Voi vào vườn thì tôi cũng theo vào chăm sóc đến tận bây giờ", ông kể.
Từ ngày ấy, Y Mức Kđoh gần như dành trọn cuộc đời cho Y Khun. Trước khi được sống giữa rừng, Y Khun từng giống nhiều voi nhà Yók Đôn khác: ngày ngày chở khách du lịch trên lưng. Những ký ức ấy vẫn khiến người quản tượng trăn trở.
Theo ông, thời điểm làm du lịch, voi thường phải đứng hàng giờ dưới nắng để chờ khách. Chúng bị cột một chỗ, không được tự do kiếm ăn hay lựa chọn những loại cây cỏ yêu thích. Việc vận động không phù hợp cùng chế độ dinh dưỡng hạn chế khiến sức khỏe nhiều cá thể voi suy giảm đáng kể.
"Nhìn voi lúc đó thương lắm. Nó không được đi lại, không được ăn uống theo nhu cầu tự nhiên. Sức khỏe giảm sút thấy rõ", ông nhớ lại.
Bước ngoặt đến khi mô hình du lịch thân thiện với voi được triển khai tại Yók Đôn. Những chuyến cưỡi voi dần được thay thế bằng hình thức tham quan, quan sát voi trong môi trường tự nhiên. Khi được trả về rừng, Y Khun thay đổi từng ngày.
"Voi được đi lại tự do, tự tìm thức ăn, tự chọn nơi uống nước. Tính cách cũng nhanh nhẹn, vui vẻ hơn trước rất nhiều. Điều quý nhất là được sống cùng đồng loại, cùng đi kiếm ăn dưới tán rừng", Y Mức Kđoh nói với nụ cười hiếm hoi trên gương mặt sạm nắng.
Cuộc giải cứu voi nhà khỏi voi rừng trong đêm
Trả voi nhà về thiên nhiên cũng đồng nghĩa đưa chúng trở lại với những quy luật khắc nghiệt của rừng già. Trong ký ức của Y Mức Kđoh, có một đêm năm 2017 mà ông chưa từng quên.
Chiều hôm đó, khi đang tìm vị trí an toàn để cột voi Y Khun, ông bất ngờ phát hiện một con voi rừng đực trưởng thành xuất hiện gần đó. Đi xuôi chiều gió, Y Khun không phát hiện mối nguy, trong khi con voi rừng đã đánh hơi được sự hiện diện của voi cái. Nó lập tức lao tới.
Trong khoảnh khắc Y Khun hoảng loạn bỏ chạy, người quản tượng đưa ra quyết định đầy mạo hiểm. Ông lao ngang trước đầu voi rừng, bật đèn pin và liên tục hò hét để thu hút sự chú ý của con vật đang trong thời kỳ động dục. Mục đích duy nhất là kéo sự truy đuổi về phía mình để Y Khun có cơ hội thoát thân.
Chiều muộn hôm ấy, Y Khun tạm thời được đưa về khu vực gần một con suối nhỏ. Nhưng sự việc chưa dừng lại. Khi màn đêm buông xuống, con voi rừng tiếp tục lần theo dấu vết và tìm đến nơi Y Khun đang đứng. Nó ép chặt voi cái vào một gốc cây lớn để tấn công.
"Tôi đã về khu dân cư thì nhận được tin Y Khun bị voi rừng tấn công. Tôi lập tức quay lại, chặt tre làm bó đuốc thật dài rồi tìm cách xua đuổi", ông kể.
Nhưng đối thủ lần này không hề dễ đối phó. "Con voi rừng rất khôn. Hai lần liên tiếp nó dùng vòi chụp lấy ngọn lửa rồi dập tắt", ông nhớ lại, giọng vẫn còn nguyên sự căng thẳng.
Trước tình thế nguy hiểm, Y Mức Kđoh tiếp tục dùng đèn pin chiếu thẳng vào mắt voi rừng rồi chạy ra phía đường lớn để đánh lạc hướng.
Kế hoạch thành công. Con voi rừng chuyển sự chú ý sang ông, tạo khoảng trống để Y Khun chạy thoát qua khu vực cầu cứu hộ của vườn. "Đó là lần nguy hiểm nhất mà tôi từng trải qua. Voi rừng muốn giao phối nên rất hung dữ. Nếu sơ suất một chút là có thể mất mạng", ông nói.
Những người gác đêm của rừng khộp
Đến nay, những cuộc chạm trán giữa voi nhà và voi rừng vẫn thỉnh thoảng xảy ra. Vì vậy, các quản tượng và cán bộ Vườn quốc gia Yók Đôn luôn phải tính toán kỹ lưỡng vị trí chăn thả để giảm nguy cơ xung đột.
Hơn 20 năm theo nghề, Y Mức Kđoh hiểu rằng chỉ tình yêu đặc biệt dành cho voi mới giúp người ta gắn bó với công việc đầy gian nan này. Suốt sáu tháng mùa khô khắc nghiệt và sáu tháng mùa mưa dầm dề của rừng khộp, ông vẫn đều đặn theo dấu đàn voi mỗi ngày.
Mùa mưa, thức ăn trong rừng dồi dào hơn. Mùa khô, khi cây cối trút lá, ông cùng cán bộ vườn và các tổ chức bảo tồn trồng thêm chuối, cỏ và nhiều loại cây thức ăn để bổ sung dinh dưỡng cho voi.
Ban ngày, các quản tượng theo sát đàn voi. Đêm xuống, nhiệm vụ bảo vệ lại được chuyển cho lực lượng tuần tra của Vườn quốc gia Yók Đôn. Sự phối hợp ấy đã tạo thành "lá chắn" bảo vệ voi nhà Yók Đôn trước những hiểm nguy giữa rừng già.
Nhiều năm đã trôi qua kể từ ngày những chiếc xích sắt được tháo bỏ. Giờ đây, thay cho cảnh voi đứng lặng chờ khách du lịch là hình ảnh những đàn voi tự do bước đi giữa rừng khộp, kiếm ăn bên suối và hòa mình vào thiên nhiên.
Từ hành trình ấy, mô hình du lịch thân thiện theo dấu chân voi đang dần trở thành điểm nhấn đặc biệt của Yók Đôn, góp phần gìn giữ những cá thể voi nhà cuối cùng của Tây nguyên, đồng thời mang đến cho du khách cơ hội chứng kiến cuộc sống chân thực của những "cư dân khổng lồ" giữa đại ngàn.
Theo dấu chân voi - Kỳ 2: Ngày những chiếc bành voi nhà biến mất ở Buôn Đôn
Theo Hữu Tú (TNO)
