Về nơi phát tích dòng thiền Việt - Liễu Quán: Chạnh buồn nơi chốn xưa

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

Sau khi được hòa thượng Tử Dung thu nhận và trao công án, thiền sư Liễu Quán vào sơn cốc, dựng am tranh dưới chân Hòn Mô sau lưng núi Ngự Bình để tịnh tu.

Từ đường Ngự Bình (tuyến QL49 qua trung tâm TP.Huế) đến khu di tích quốc gia Núi Bân và tượng đài Quang Trung, gặp ngã ba rẽ vào đường Hoàng Thị Loan rồi chạy dọc vào sau lưng núi Ngự Bình là đến tổ đình Viên Thông (thuộc P.An Cựu). Ngôi chùa ngày nay được bao quanh bởi khu dân cư đông đúc nhưng vẫn giữ dáng vẻ thâm nghiêm, cổ kính.

Giai thoại thiền sư "chạm mặt" Quốc chúa

Theo tư liệu lịch sử, sau khi phụng dưỡng và thọ tang cha, năm 1695, ngài Liễu Quán trở lại Thuận Hóa và thọ Sa di giới tại giới đàn Thiền Lâm do Quốc chúa Nguyễn Phúc Chu tổ chức, hòa thượng Thích Đại Sán làm Đàn đầu truyền giới. Cùng năm, ngài Liễu Quán tìm đến khu vực Hòn Mô (dưới chân núi Ngự Bình) dựng am tranh để tịnh tu.

Chánh điện chùa Viên Thông hiện nay. Ảnh: Lê Hoài Nhân
Chánh điện chùa Viên Thông hiện nay. Ảnh: Lê Hoài Nhân

Giai thoại kể rằng thời gian này chúa Nguyễn Phúc Chu đang ở ngôi, nghe danh thiền sư Liễu Quán nên nhiều lần đến vãn cảnh với mong muốn diện kiến vị chân tu. Tuy nhiên, lần nào chúa đến, ngài Liễu Quán cũng an nhiên tĩnh tọa trong miếu, không ra cúi chào.

Hòa thượng Thích Quảng Tú, trú trì tổ đình Viên Thông
Hòa thượng Thích Quảng Tú, trú trì tổ đình Viên Thông

Một lần, chúa nổi giận, quyết đi vào miếu chạm mặt thiền sư với ý định trách phạt nhưng khi vừa bước vào đến cửa thì toàn thân đơ cứng. Ngài Liễu Quán thấy vậy liền bảo: "Vương (cách gọi của người xứ Đàng Trong dành cho chúa Nguyễn) lễ Phật đi thì sẽ hết". Quả nhiên, sau khi hành lễ Phật, thân thể chúa Nguyễn Phúc Chu trở lại bình thường. Cảm phục uy đức của bậc chân tu, chúa Nguyễn Phúc Chu chính thức cho trùng tu ngôi miếu thành chùa và ban sắc tứ biển hiệu "Sắc tứ Viên Thông Am".

Chốn thiêng khuất lấp đìu hiu !

Theo tư liệu lịch sử, chùa Viên Thông chính là nơi thiền sư Liễu Quán khởi dựng am tranh đầu tiên để tịnh tu. Sau khi được ấn chứng năm 1722, ngài quay lại chùa phát triển thiền phái, tổ chức giới đàn và nhiều hoạt động Phật sự liên tục diễn ra từ năm 1722 cho đến năm 1742. Thế nhưng, tại chốn thiêng Viên Thông ngày nay, dấu ấn lịch sử khá mờ nhạt.

Toàn cảnh chùa Viên Thông sau lưng núi Ngự Bình
Toàn cảnh chùa Viên Thông sau lưng núi Ngự Bình

Ngày nay, qua nhiều lần trùng tu, cải tạo, chùa có lối kiến trúc theo hình chữ "khẩu" truyền thống của nhiều chùa cổ ở Huế với trung tâm là Đại hùng bảo điện. Tuy cột kèo bên trong được kết cấu bằng bê tông cốt sắt nhưng vẫn có những hoa văn và cách trình bày chạm trổ truyền thống. Ba gian giữa là thượng điện thờ Phật và Bồ tát. Trên cao có biển hiệu chùa sơn son thếp vàng với 3 chữ "Viên Thông Tự". Chùa còn giữ được nhiều pho tượng cổ, đặc biệt là bộ tượng Thập bát La Hán bằng gốm do vua Khải Định cúng, mỗi tượng cao 0,33 m.

Địa điểm Viên Thông Am đã trở thành điện thờ Thánh Mẫu
Địa điểm Viên Thông Am đã trở thành điện thờ Thánh Mẫu

Trong chùa Viên Thông còn chiếc khánh đá chạm khắc rất đẹp, lạc khoản đề "Minh Mạng thất niên, tứ nguyệt cát nhật, tôn nhơn phủ, Tôn Thất Trạch phụng cúng". Ở phần hậu tổ, trên cao có bức hoành "Vạn Thọ điện", dưới bàn thờ tầng cao nhất chính giữa là long vị tổ khai sơn Liễu Quán, thấp hơn là long vị của các đời cao tăng kế tục, gồm hòa thượng Thị Bình - Diệu Khai (1908 - 1981), hòa thượng Như Thừa...

Hòa thượng Thích Quảng Tú (73 tuổi) hiện là vị trú trì đời thứ 16, nhưng ngài thuộc dòng thiền Chúc Thánh - dòng thiền từ Lâm Tế rẽ nhánh khởi phát từ Hội An (TP.Đà Nẵng) truyền ra Huế sau này. Ngôi chùa rộng lớn với lịch sử hơn 300 năm nhưng hiện tại chỉ có duy nhất một vị sư già, chính là hòa thượng trú trì. "Thầy không có tay nuôi chúng điệu. Nhiều đệ tử nuôi dạy từ 10 - 12 tuổi nhưng cứ đến khoảng 15 - 16 tuổi là bỏ chùa ra về. Giờ chùa chỉ có một mình thầy vừa trú trì vừa làm chúng điệu", hòa thượng Thích Quảng Tú cho hay.

Phóng viên Thanh Niên bên phiến đá cổ tại Viên Thông Am có ghi chữ Hán nhưng đã phai nhòa theo thời gian
Phóng viên Thanh Niên bên phiến đá cổ tại Viên Thông Am có ghi chữ Hán nhưng đã phai nhòa theo thời gian

Kể về dấu tích Viên Thông Am của thiền sư Liễu Quán, hòa thượng Quảng Tú cho biết đến năm 1932, trong đợt trùng tu do bà Từ Cung (mẹ vua Bảo Đại) cúng dường và cấp kinh phí, thảo am chỉ còn một ít hiện vật, gồm đá tán chân cột và phiến đá làm bia chữ đã phai nhòe không đọc được. Thảo am cũng được cải dựng thành điện Linh tiêu thờ Thánh Mẫu.

Hòa thượng Quảng Tú chỉ cánh cửa ở góc trái dẫn ra sau núi để chúng tôi đến thăm Viên Thông Am, nơi đã trở thành điện Linh tiêu thờ Thánh Mẫu. Ngôi điện nằm dựa lưng vào núi Ngự Bình, rất nhỏ, diện tích xây dựng chừng 15 m2, rêu phong xuống cấp. Bên trong là điện thờ có bát nhang và bài vị Thánh Mẫu. Bên ngoài là vườn chùa cây cối mọc um tùm. Chốn thiêng đã rơi vào cảnh đìu hiu u tịch.

Trước cảnh ấy, chúng tôi chợt nghĩ tại sao không dời điện thờ Thánh Mẫu đến vị trí khác để tôn tạo lại Viên Thông Am cho Phật tử thập phương trở về hành hương, vì khuôn viên chùa còn rất rộng. Hòa thượng Thích Quảng Tú trầm tư một lát rồi nói: "Nay tôi đã già, chân bị thoái hóa phải chữa trị đến 4 lần, không còn đi lại được nhiều nên chắc không làm nổi nữa đâu". (còn tiếp)

Theo Bùi Ngọc Long (TNO)

Có thể bạn quan tâm

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

null