Mặc dù cơ quan Công an liên tục cảnh báo, nhưng một bộ phận người dân tộc thiểu số ở Gia Lai vẫn có tâm lý muốn sang Thái Lan để đi nước thứ ba với mục đích đổi đời, tìm việc làm thu nhập cao… Chính vì vậy, họ tin lời hứa hẹn cùng viễn cảnh mà FULRO lưu vong và bọn cò mồi bên kia biên giới vẽ ra, để rồi phải trả giá bằng những ngày tăm tối nơi đất khách quê người.
Ngày 7-9-2026, chiếc xe 25 chỗ từ Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo (Hà Tĩnh) vừa đỗ tại trụ sở Phòng An ninh nội địa, Công an tỉnh Gia Lai (phường Diên Hồng), những đứa trẻ nhanh nhảu chạy xuống trước.
Hồi hương từ Thái Lan đợt này có 12 người, trong đó có 5 trẻ em từ 1-12 tuổi trú tại làng Ia Khưng, xã Chư Pưh và làng Tai Pêr, xã Ia Ko. Thoát khỏi không khí bí bách, lắc lư hơn 1 ngày trời trên xe, các em vô tư chơi đùa, hồn nhiên chạy quanh khuôn viên. Còn những người lớn thì ai cũng đăm chiêu với ngổn ngang nỗi lo trước mắt. Dẫu sao, họ cũng mừng vì đã an toàn về đến quê hương.
Vợ chồng anh Siu Kut (44 tuổi), chị Rơ Mah H’Mưn (40 tuổi) và 3 người con trai chờ Công an xã đến đón về nhà ở làng Tai Pêr.
Hai năm trước, anh Kut bỏ ra hơn 100 triệu đồng cho Ma Bum (tức Siu Cheo, 34 tuổi, gốc ở làng Thơ Ga B, xã Chư Pưh; hiện ở Thái Lan, bị Công an Gia Lai truy nã đặc biệt với tội danh tổ chức cho người khác trốn đi nước ngoài và tổ chức cho người khác ở lại nước ngoài trái phép) để đưa cả nhà vượt biên. Anh Kut kể:
Lời nói dối quả nhiên ngọt ngào và dễ tin. Thiên đường mà Ma Bum và các đối tượng cò mồi, FULRO lưu vong vẽ ra ngỡ như rất dễ chạm đến. Nhiều lần tiếp xúc với những người dân tộc thiểu số ở Thái Lan hồi hương, chúng tôi nhận thấy đa số họ đều bị lừa như anh Kut.
Ngày 12-8-2026, 5 công dân ở Gia Lai, độ tuổi từ 29-68 bị trục xuất khỏi Thái Lan vì hành vi “Cư trú bất hợp pháp” được hỗ trợ về địa phương. Họ cho biết đã vượt biên qua Thái Lan từ 4-8 năm trước, thông qua các đối tượng môi giới với chi phí từ 20-30 triệu đồng/người.
Dồn sức lực, tài sản để vượt biên cũng như ném tiền vào một canh bạc. Vậy, điều gì đợi họ ở bên kia biên giới?
Nhận ra mình bị Ma Bum lừa hết tiền cũng là lúc gia đình anh Siu Kut đối mặt với muôn vàn gian khổ và bất an ở Thái Lan. Đến huyện Bang Yai (tỉnh Nonthaburi), anh phải tự lo chỗ ở cho gia đình. Lúc này, anh vẫn chưa biết một chút tiếng Thái nào, phải nhờ anh em đồng hương giúp cho thì mới kiếm được chỗ trọ.
Theo anh Kut, lao động bất hợp pháp khó kiếm việc làm, mà kiếm được việc cũng bị bóc lột sức lao động. Ví dụ làm phụ hồ chỉ được trả chưa bằng một nửa người Thái; làm việc thì từ tinh mơ đến tối mịt, lưng đau không chịu nổi vẫn phải ráng, vì làm đủ tuần mới được nhận lương.
Để cùng anh Kut lo cho các con, chị Rơ Mah H’Mưn thi thoảng xin được chân cắt cỏ thuê. Những lúc cả vợ chồng cùng đi làm, ở nhà đứa lớn trông đứa nhỏ, lúc nào họ cũng thường trực nỗi lo cho 3 đứa con. Nỗi bất an càng tăng khi tai họa luôn rình rập những đứa trẻ.
Anh Kut chia sẻ: “Cho con ở nhà sợ lắm, xung quanh chỗ trọ toàn sông nước. Cách chỗ tôi khoảng 1 cây số có em bé người Bahnar mới mất. Bố mẹ đi làm, ở nhà chị giữ em, em chơi xung quanh rồi rớt xuống nước. Hôm đó, tôi nghe tin chạy qua, tới hơn 4 tiếng đồng hồ sau, người ta mới tìm được thi thể”.
Sau vụ đuối nước thương tâm ấy, em Rơ Mah Loet (17 tuổi, con anh Kut) không dám lơ là hai em trai nhỏ dù chỉ một phút. Em kể: “Bên đó chán lắm, không có gì đi chơi, không có bạn bè. Em chỉ ở nhà chăm các em trai để bố mẹ đi làm thôi. Bố mẹ mệt quá thì em đi làm thay. Về nhà ăn uống xong rồi ngủ, cả nhà rất ít nói chuyện với nhau. Không biết nói tiếng Thái, đi đâu cũng sợ bị bắt vì mình không có giấy tờ, quá mệt mỏi”.
Chỉ vì giấc mơ đổi đời của người lớn, rất nhiều đứa trẻ phải chịu chung cảnh khổ ở Thái Lan. Cũng như các con trai của anh Kut, 3 năm trước, khi mới chỉ là những thiếu niên, hai anh em Yôn (21 tuổi) và Yok (16 tuổi, ở làng Châm Bôm, xã Ia Băng) theo cha mẹ sang Thái Lan. Nhưng không may, sáng 29-10-2025, cha mẹ các em bị cảnh sát ập vào phòng trọ bắt giữ và hiện vẫn bị giam tại IDC. Yôn và Yok được Công an tỉnh Gia Lai hỗ trợ về nước vào ngày 26-6-2026. Có lẽ Yôn sẽ không bao giờ quên được cảm giác bàng hoàng khi nghe tin cha mẹ bị bắt.
Tại tỉnh Nonthaburi, giáp Thủ đô Bangkok, có khoảng 8 địa điểm tập trung hàng nghìn người dân tộc thiểu số Tây Nguyên cư trú bất hợp pháp. Theo hướng dẫn của các đối tượng phản động, nhiều người khi vượt biên mang theo giấy mời của cơ quan Công an hoặc giấy xác nhận mãn hạn tù để làm hồ sơ xin tị nạn. Khi phỏng vấn, họ được hướng dẫn đưa ra những thông tin sai lệch về tình hình tại Việt Nam với mục đích được Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc về tị nạn (UNHCR) xem xét đưa đi định cư tại nước thứ ba.
Tuy nhiên, số người được định cư tại Mỹ, Canada theo diện này rất ít, trong khi nhiều người phải sống chật vật, chờ đợi nhiều năm mà không biết đến bao giờ mới có thể rời Thái Lan.
Do cư trú bất hợp pháp, họ chủ yếu làm lao động thời vụ, công việc nặng nhọc như quét rác, nhặt ve chai, phụ hồ với thu nhập khoảng 200-300 baht/ngày. Trong khi đó, tiền thuê một phòng trọ nhỏ đã chiếm hơn nửa số này. Việc Thái Lan tăng cường quản lý người nhập cư trái phép, xử lý các trường hợp sử dụng lao động bất hợp pháp khiến cơ hội tìm việc của nhóm này ngày càng khó khăn. Nhiều người dù còn sức lao động vẫn thất nghiệp, cuộc sống bấp bênh và phải dựa vào sự hỗ trợ của các tổ chức từ thiện.
Không được pháp luật nước sở tại bảo vệ, không được chăm sóc y tế, thường xuyên bị truy bắt, giam giữ và trục xuất; trẻ em đi theo cha mẹ phải đối mặt với những mối hiểm họa, rủi ro, bị gián đoạn học tập... Hóa ra, “miền đất hứa” lại là nơi trải qua những ngày đen tối khổ cực và ám ảnh đến mức có lẽ suốt cả cuộc đời, họ cũng không thể quên!
Trẻ em, phụ nữ và người cao tuổi là những nhóm dễ bị tổn thương, đối mặt với nhiều rủi ro khi cư trú trái phép ở xứ người. Trong chuyến xe hồi hương ngày 7-9-2026 có một người mẹ trẻ địu con gái 1 tuổi bằng chiếc khăn thổ cẩm, tay dắt con trai 4 tuổi. Đó là Siu H’Lina (23 tuổi, ở làng Ia Khưng, xã Chư Pưh).
Sau cuộc hôn nhân đổ vỡ, H’Lina quen một người đàn ông Jrai đang ở Thái Lan qua Facebook và đồng ý đưa con trai là cháu Siu Khang qua chung sống với người này như vợ chồng. Ở đây, H’Lina chủ yếu ở nhà chăm con để chồng đi làm. Khi họ có thêm một bé gái, gánh nặng chi phí ngày càng lớn, người chồng bắt đầu bộc lộ tính vũ phu, nhiều lần đánh đập vợ con, đặc biệt là đứa con riêng của vợ.
Tâm sự với chúng tôi, H’Lina buồn bã nói:
Trường hợp của H’Lina có lẽ là lời cảnh tỉnh đối với những cô gái trẻ còn ôm mộng qua Thái Lan kiếm tìm người đàn ông lý tưởng của đời mình và một cuộc sống màu hồng. Quen biết qua mạng xã hội, tin những lời hứa hẹn bùi tai, không ít cô gái tự đặt mình vào cảnh rủi ro, nguy hiểm.
Cũng như H’Lina, mơ mộng gặp được chân ái của đời mình, Rơ Mah H’Mun (27 tuổi, ở làng Tai Pêr, xã Ia Ko) đã dùng khoản tiền dành dụm trong thời gian làm công nhân để sang Thái Lan và mắc kẹt ở đó khoảng 3 năm. Khi biết gia đình anh Kut được Công an tỉnh Gia Lai hỗ trợ hồi hương, H’Mun xin đi cùng.
H’Mun nói: “Em xem phim Thái, thích idol, muốn qua đó để được gặp thần tượng. Sau một thời gian thì em hoàn toàn vỡ mộng. Không ai lo cho mình, công việc thì bấp bênh, sợ cảnh sát truy quét. Em muốn về nhưng không có tiền. Bây giờ, em đã biết sự thật bên đó thế nào rồi, em không bao giờ muốn quay lại nữa”.
Câu chuyện của họ chỉ là những mảnh ghép nhỏ trong bức tranh vượt biên với rất nhiều số phận éo le. Ở Thái Lan, điều kiện sống không đảm bảo nên những lúc đau ốm, ranh giới giữa sự sống và cái chết với họ rất mong manh, đặc biệt là những người cao tuổi.
Ông Nay Glip (58 tuổi, ở xã Chư A Thai, hồi hương ngày 12-8-2026) nói từng nghe và biết nhiều đồng bào dân tộc thiểu số ở Gia Lai qua Thái Lan tử vong vì tai nạn, bệnh tật. Ông Glip kể:
Còn ông Rơ Mah Mêch (68 tuổi, ở xã Ia Băng, hồi hương ngày 12-8-2026) chua chát nói:
Rời quê nhà là lang bạt tha phương, là những món nợ, là sức khỏe hao mòn, là những đứa trẻ dang dở chuyện học hành và một nỗi ám ảnh sợ hãi kéo dài từ ngày này sang tháng khác ở đất khách quê người. Vậy, tại sao một số người dân tộc thiểu số vẫn bị mắc lừa, bị lôi kéo?
Lý giải vấn đề này, Thượng tá Phan Thanh Hải - Phó Trưởng phòng An ninh nội địa (Công an tỉnh Gia Lai) cho biết: “Các đối tượng môi giới thường lợi dụng mạng xã hội để vẽ ra viễn cảnh khi vượt biên sẽ có cuộc sống sung túc hoặc cơ hội định cư ở nước thứ ba. Họ đi với mong muốn thu nhập cao hoặc chờ được UNHCR tại Thái Lan phỏng vấn, đưa đi định cư tại Mỹ, Canada.
Tuy nhiên, đến Thái Lan, họ phải đối mặt với thực tế khắc nghiệt. Qua công tác nắm tình hình, chúng tôi xác định có một số đối tượng chống đối, FULRO lưu vong tại Thái Lan đã tham gia móc nối, lôi kéo người dân xuất cảnh trái phép; đe dọa họ không được hồi hương. Mục đích thâm độc của chúng là để vu khống Việt Nam vi phạm dân chủ, nhân quyền”.
Bằng những lời đường mật, khi đã đạt được mục đích, trục lợi trên sự tin tưởng của đồng bào mình, FULRO lưu vong và những kẻ cò mồi bên kia biên giới bỏ mặc, không đoái hoài sống chết của họ ra sao. Khi họ đã gần kiệt quệ, chỉ còn quê hương vẫn giang tay đón nhận, tìm cách đưa những người con lạc bước trở về.
