Hiện toàn tỉnh có 13 chuỗi liên kết của 8 DN và 5 HTX với hơn 4.455 ha chanh dây tập trung tại các xã như Chư Prông, Mang Yang, Chư Păh, Ia Grai..., sản lượng hằng năm đạt trên 160 nghìn tấn. Các chuỗi liên kết được triển khai từ cung ứng giống, chuyển giao kỹ thuật đến thu mua, chế biến và xuất khẩu, tạo vùng nguyên liệu tập trung phục vụ thị trường.
Một trong những mô hình liên kết tiêu biểu là HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Hùng Thơm Gia Lai (xã Hra) với 187 hộ tham gia sản xuất trên diện tích 205 ha chanh dây tại các xã Hra, Ayun, Chư Prông... Đến nay, HTX đã được cấp 7 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu.
Theo bà Đỗ Thị Mỹ Thơm - Giám đốc HTX: Trong chuỗi liên kết, HTX đảm nhận tổ chức sản xuất, hỗ trợ kỹ thuật, vật tư và bao tiêu sản phẩm. Nhờ sản xuất đồng bộ theo tiêu chuẩn, năng suất chanh dây bình quân đạt khoảng 36 tấn/ha, sản lượng hơn 7.380 tấn/năm.
Khoảng 40% sản lượng chanh dây đủ tiêu chuẩn xuất khẩu sang châu Âu; trong đó, sản phẩm xuất sang Pháp, Nga và Thụy Sĩ có giá khoảng 42.000 đồng/kg, cao gần gấp đôi so với mức bình quân 22.000 đồng/kg ở thị trường các nước khác. Phần còn lại được chế biến thành nhiều sản phẩm, góp phần nâng cao giá trị và giảm áp lực tiêu thụ quả tươi.
Gia Lai đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 10.000 ha chanh dây, sản lượng ước đạt 389.500 tấn; trong đó, vùng nguyên liệu có liên kết đạt 4.956 ha, tăng 500 ha so với hiện nay.
Để chuỗi liên kết phát huy hiệu quả lâu dài, chất lượng giống được xác định là yếu tố quyết định ngay từ đầu vào.
Với mục tiêu chủ động nguồn giống chất lượng cao, Công ty CP Giống cây trồng công nghệ cao Naseeds (thành viên Tập đoàn Nafoods) đã hợp tác với các viện nghiên cứu và chuyên gia quốc tế, tiếp nhận công nghệ từ Đài Loan để phát triển nguồn giống thuần chủng trong nước.
PGS.TS Nguyễn Văn Viết - Viện trưởng Viện Nghiên cứu giống cây trồng công nghệ cao Nafoods - cho biết: Vừa qua, Naseeds đã cho ra mắt giống chanh dây King Đài Nông 1 với nhiều đặc tính vượt trội so với các giống cũ. Với tỷ lệ đậu quả đạt trên 80%, giống King Đài Nông 1 có thể cho năng suất 45-50 tấn/ha; chất lượng quả đồng đều, đáp ứng yêu cầu của các nhà máy chế biến, thị trường xuất khẩu.
Không chỉ nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, các DN cũng đang chủ động hoàn thiện chuỗi giá trị để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Ông Lưu Quốc Thạnh - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quicornac (phường Pleiku) cho biết: DN đang tập trung mở rộng thị trường tại Bắc Mỹ, châu Âu và châu Á; đồng thời xây dựng vùng nguyên liệu, tăng cường truy xuất nguồn gốc và duy trì liên kết với nông dân nhằm bảo đảm nguồn cung ổn định.
Xác định chanh dây là 1 trong 3 ngành hàng chủ lực ưu tiên phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn gắn với chế biến và xuất khẩu, giai đoạn 2026-2030, tỉnh đặt mục tiêu tiếp tục duy trì hiệu quả các chuỗi liên kết hiện có.
Đồng thời, phát triển thêm khoảng 500 ha chanh dây liên kết với các DN đầu chuỗi như Công ty CP Nafoods Tây Nguyên, Chi nhánh Công ty CP Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao tại Gia Lai, Công ty TNHH một thành viên Nông nghiệp Sesan Gia Lai và Công ty TNHH Quicornac.
Cùng với đó, tỉnh ưu tiên phát triển 2 chuỗi giá trị chanh dây theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, gồm chuỗi sản xuất quả tươi đạt tiêu chuẩn xuất khẩu và chuỗi nguyên liệu phục vụ chế biến, tạo nguồn cung ổn định cho các sản phẩm như dịch chanh dây cấp đông, nước ép cô đặc, hương chanh dây...
Định hướng phát triển chuỗi giá trị chanh dây của tỉnh được triển khai theo phương châm: “Lấy DN làm đầu tàu dẫn dắt - HTX làm hạt nhân tổ chức nông hộ - vùng nguyên liệu đạt chuẩn làm nền tảng - hợp đồng liên kết và truy xuất nguồn gốc làm công cụ quản trị chuỗi”.
Đây được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để ngành hàng chanh dây Gia Lai phát triển bền vững, nâng cao giá trị gia tăng, mở rộng thị trường xuất khẩu và tăng thu nhập cho người trồng.
