Những người thợ lớn tuổi vẫn thường nói rằng: Mảnh đất Tây Sơn, nơi từng gắn với vị anh hùng áo vải Quang Trung-Nguyễn Huệ, dường như luôn có sợi dây kết nối đặc biệt với nghề làm bánh. Ở đây, bánh không chỉ để bán, mà còn để dâng cúng, tưởng niệm.
Mỗi dịp lễ, Tết, người dân lại cẩn thận chuẩn bị những mâm bánh truyền thống tinh tươm nhất, gửi gắm trong đó lòng thành kính tổ tiên và các bậc anh hùng.
Chợ Phú Phong (xã Tây Sơn) là nơi lưu giữ rõ nét nhất dấu ấn của nghề làm bánh. Gian hàng của chị Diệp Thị Bích Liên luôn thu hút khách bởi những khay bánh in nhân mứt, bánh đậu xanh, bánh mứt... nhiều màu sắc bắt mắt.
Nhân dịp lễ, Tết, đặc biệt là ngày giỗ vua Quang Trung, chị đều tự tay chuẩn bị bánh để dâng vua, một việc làm vừa là truyền thống, vừa thể hiện lòng thành kính.
“Không chỉ tôi mà người dân ở Tây Sơn đều mang trong lòng niềm tự hào và biết ơn vị anh hùng của quê hương. Được tự tay chuẩn bị bánh dâng vua, tôi cố gắng chỉn chu hết sức, như tấm lòng gửi đến những người đi trước”-chị Liên chia sẻ.
Theo chị, vài năm gần đây, bánh mứt truyền thống đã có vị trí riêng trong lòng người tiêu dùng. Nếu trước kia, nhiều gia đình chuộng bánh công nghiệp thì nay họ tìm lại hương vị xưa cho mâm cỗ, mâm lễ. Nhờ vậy, người làm bánh quê cũng sống được với nghề.
“Để giữ chân khách hàng, ngoài hương vị, tôi tuyệt đối không dùng chất bảo quản. Các loại bánh có thể để lâu như bánh in, bánh mứt thì làm sẵn; còn bánh đậu xanh, cốm đậu đen hay bánh hồng đều phải làm trong ngày để giữ độ tươi ngon”-chị Liên nói.
Cũng là tiểu thương ở chợ Phú Phong, chị Lâm Phước Nhã kế thừa nghề từ mẹ và nay đã đưa bánh mứt Tây Sơn đến nhiều tỉnh, thành trong cả nước.
Chị Nhã cho hay: “Làm bánh phải qua nhiều công đoạn, đòi hỏi người thợ tỉ mỉ, nhẫn nại. Mẹ tôi nay gần 80 tuổi, ngoài truyền dạy công thức, bà còn dặn phải chịu khó, cẩn thận từng chút một. Tôi rất tự hào vì được tiếp nối nghề và góp phần giữ gìn văn hóa ẩm thực quê hương”.
Vào những ngày lễ lớn, chị Nhã lại dặn con gái chuẩn bị mâm bánh dâng vua như một cách tri ân và cầu bình an cho gia đình.
Ở một góc chợ khác, gian hàng của bà Nguyễn Thị Sơn (mọi người quen gọi là bà Bốn Tần) từ lâu cũng là địa chỉ quen thuộc của khách gần xa. Những chiếc bánh chưng, bánh tét gói thủ công đẹp mắt hay bánh ít được bà gói ngay tại chợ.
Với hơn 40 năm gắn bó, đôi tay bà Bốn Tần đã trở thành “cân lượng chính xác”, gói liên tục mà bánh vẫn đều tăm tắp.
Bà cho biết: Nhiều gia đình ở Tây Sơn sống nhờ nghề làm bánh, dần dà hình thành thương hiệu riêng. "Hữu xạ tự nhiên hương”, bánh của bà cứ thế theo khách ra Bắc, vào Nam. Nhưng nghề này khá vất vả nên lớp trẻ ít người chịu nối nghề. Bà may mắn có cô con gái theo nghề mẹ, giờ cũng mở quầy bánh ở Pleiku.
Không chỉ ở chợ Phú Phong, đến với xã Bình An-nơi có cơ sở bánh ít lá gai Hoàng Đông, không khí làm bánh cũng rộn ràng quanh năm. Đặc sản đạt chuẩn OCOP 3 sao từ năm 2019 này đã theo chân du khách và thương lái đi khắp vùng miền.
Những năm qua, cơ sở Hoàng Đông chú trọng quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội. Bánh ít lá gai vì thế ngày càng quen thuộc với người tiêu dùng, được giới trẻ yêu thích và chia sẻ rầm rộ trên Tiktok.
Những video ghi lại cảnh gói bánh, sên nhân, mở lá… thu hút hàng chục nghìn lượt xem, giúp món bánh quê trở nên thân thuộc hơn với người tiêu dùng cả nước.
Từ một thức quà dân dã, bánh ít Hoàng Đông đang từng bước vượt khỏi lũy tre làng, mang hương vị "đất vua" lan tỏa đến nhiều vùng miền.
