Emagazine

Ông Lê Quang Lâm và “bảo tàng Jrai thu nhỏ” giữa lòng phố núi

E-magazine Ông Lê Quang Lâm và “bảo tàng Jrai thu nhỏ” giữa lòng phố núi

ong-le-quang-lam-2-2387.png

Dù không phải người Jrai, song bởi lớn lên giữa vùng đất Gia Lai đại ngàn, được gần gũi, lắng nghe và chứng kiến đời sống sinh hoạt của đồng bào dân tộc thiểu số Jrai nên ông Lâm dần nuôi dưỡng tình yêu đặc biệt với văn hóa nơi này.

Ông Lâm từng theo học chuyên ngành dân tộc học tại Trường Đại học Văn khoa Huế (nay là Trường Đại học Khoa học Huế) rồi tiếp tục học lên thạc sĩ, tiến sĩ chuyên ngành Nhân chủng xã hội học và Dân tộc học.

Qua nhiều chuyến đi điền dã, ông nhận thấy các hiện vật gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt và nghi lễ cúng tế của người Jrai đang dần bị mai một. Điều ấy đã thôi thúc ông bắt đầu sưu tầm chúng nhằm lưu giữ những nét văn hóa độc đáo của Jrai.

ong-le-quang-lam-3.png

Theo đó, từ năm 1988 đến nay, ông đã dành thời gian miệt mài sưu tầm, lưu giữ hơn 200 hiện vật lớn nhỏ, từ những vật dụng sinh hoạt đời thường đến đồ dùng trong nghi lễ. Tất cả được ông sắp xếp ngay ngắn trong căn nhà của mình, biến nơi đây thành chốn gìn giữ ký ức văn hóa của dân tộc Jrai.

ong-le-quang-lam-4.png

Căn nhà của ông Lâm giờ đây như một "bảo tàng Jrai thu nhỏ", chứa đựng hàng trăm hiện vật, từ rìu đồng, ghè rượu cần, vòng đeo cổ, chiêng, gùi, nồi đất đến cả chiếc gông đeo của tù nhân thời sơ khai có tuổi đời trăm năm. Tất cả được ông sắp xếp gọn gàng trên kệ gỗ, treo ngay ngắn trên tường, như thể đang chờ kể lại câu chuyện của mình.

Theo ông Lâm, muốn hiểu về nền văn hóa, dù là của một gia đình hay một cộng đồng thì hãy nhìn vào “góc nhà, túi rác” của họ. Bởi lẽ, “trong đó sẽ hiện rõ họ ăn gì, uống gì, sinh hoạt ra sao”. Cũng từ quan niệm ấy, ông đã rong ruổi khắp nơi, ghé thăm từng ngôi nhà, có khi xin lại những món người ta bỏ đi, có khi mua lại những thứ họ rao bán để "làm giàu" cho bộ sưu tập của mình.

ong-le-quang-lam-5.png

Ông Lâm bộc bạch, việc sưu tầm hiện vật chỉ là một phần nhỏ, điều lớn hơn mà ông muốn là gìn giữ và ghi chép lại văn hóa truyền khẩu của đồng bào Jrai. Đó là những bài hát, câu chuyện kể dân gian của người Jrai qua từng hiện vật.

“Sau này khi nghiên cứu văn học dân gian Tây Nguyên, PGS.TS. Võ Quang Nhơn-Nhà nghiên cứu văn học dân gian Việt Nam-đã hệ thống hóa và xác định rằng, những bài hát cùng các câu chuyện kể truyền miệng ấy chính là dạng sử thi Tây Nguyên-một thể loại văn học dân gian đặc sắc, phản ánh sâu sắc tâm hồn và văn hóa của các dân tộc nơi đây”-ông Lâm thông tin.

s-4ema-chu-le-quang-lam.png

Đưa chúng tôi tham quan “bảo tàng Jrai thu nhỏ” của mình, ông Lâm chậm rãi giới thiệu từng món đồ: Đây là chiếc rìu đồng hơn trăm tuổi từng theo chân người Jrai mở nương, dựng làng; đó là những chiếc ghè đất in dấu thời gian, từng hiện diện trong lễ hội, bên tiếng chiêng và điệu múa đêm hội làng; còn này là chiếc còng sắt hoen gỉ và những chiếc gùi mây bạc màu...

Không chỉ lưu giữ hiện vật, ông Lâm còn ghi nhớ và thuật lại những câu chuyện gắn với phong tục của người Jrai. Giọng kể của ông khi trầm lắng, lúc hóm hỉnh, bởi với ông, văn hóa Jrai không chỉ là sự trang nghiêm của nghi lễ cầu mưa, là nỗi buồn của lễ bỏ mả, mà còn có cả tiếng cười, sự hồn hậu trong những câu chuyện đời thường.

Mỗi món đồ, qua lời kể của ông đều khiến người nghe cảm nhận rõ rằng chúng không đơn thuần là hiện vật mà chứa cả mảnh ký ức văn hóa đầy thú vị.

s-3-ema-chu-le-quang-lam-6479.png

Suốt mấy chục năm qua, ông Lâm vẫn miệt mài rảo bước trên hành trình tìm hiểu văn hóa đồng bào Jrai, cẩn trọng ghi chép, nghiên cứu, rồi viết thành sách. Dù đã có vài cuốn sách đã xuất bản, song ông rất kiên định: “Vẫn chưa xong, chưa trọn bộ, bởi hành trình ấy còn dài, kho tàng văn hóa ấy càng tìm càng thấy sâu...”. Rồi bất chợt, ông chạnh lòng trăn trở: “Tôi chỉ giữ được chừng này thôi. Mai này, tôi già đi, rồi chết, chẳng biết còn ai giữ nữa?”.

Ông Lâm cũng từng nghĩ sẽ trao tặng bộ sưu tập của mình để có thể bảo tồn chúng, nhưng rồi ông ngần ngại: “Giữ ở nhà thì sợ mai sau không ai biết quý, rồi thất lạc. Song, để tìm được một người tận tâm giữ những câu chuyện gắn liền với từng đồ vật này thì lại không dễ chút nào”.

s-2-ema-chu-le-quang-lam.png
image.png

Có thể bạn quan tâm

“Bahnar Đêga Kon Kông” - nhận diện chính xác để đấu tranh triệt để - Kỳ cuối: Để chặt đứt “vòi bạch tuộc”

E-magazine “Bahnar Đêga Kon Kông” - nhận diện chính xác để đấu tranh triệt để - Kỳ cuối: Để chặt đứt “vòi bạch tuộc”

(GLO)- Không chỉ riêng “Bahnar Đêga Kon Kông”, “Tin lành Đêga” còn có những biến tướng khác, lén lút xâm nhập, tổ chức hoạt động trên địa bàn tỉnh Gia Lai thời gian qua. Để chặt đứt “vòi bạch tuộc” này cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị với những giải pháp quyết liệt, bài bản, căn cơ.

“Bahnar Đêga Kon Kông” - nhận diện chính xác để đấu tranh triệt để

E-magazine “Bahnar Đêga Kon Kông” - nhận diện chính xác để đấu tranh triệt để - Kỳ 2: Xóa bỏ “Bahnar Đêga Kon Kông”

(GLO)- Trên cơ sở nhận diện đúng bản chất của tổ chức phản động và đánh giá chính xác tình hình, Công an tỉnh Gia Lai đã huy động lực lượng, phương tiện đấu tranh, xử lý; đến nay cơ bản đã xóa bỏ hoàn toàn hoạt động “Bahnar Đêga Kon Kông” trên địa bàn tỉnh.

“Bahnar Đêga Kon Kông” - nhận diện chính xác để đấu tranh triệt để

E-magazine “Bahnar Đêga Kon Kông” - nhận diện chính xác để đấu tranh triệt để - Kỳ 1: “Bahnar Đêga Kon Kông” - bình mới rượu cũ

(GLO)- Từ sự xuất hiện của cái gọi là “Bahnar Đêga Kon Kông” (thực chất là biến tướng của “Tin lành Đêga”) tại một số vùng ở Gia Lai, yêu cầu quan trọng đặt ra là phải nhận diện chính xác để đấu tranh, vô hiệu hóa những thủ đoạn lợi dụng tôn giáo để chống phá, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Ngày mới bên sông Pô Cô

E-magazine Ngày mới bên sông Pô Cô

(GLO)- Sớm mai ở Ia Krái, dòng Pô Cô uốn lượn như dải lụa bạc giữa mênh mông cây cối. Nước sông lăn tăn, gợn sóng nhỏ vỗ vào bãi cát vàng, len qua vườn rẫy, tạo thành một bản hòa ca của thiên nhiên và con người.

Người trẻ vào rừng trồng lan

E-magazine Vào rừng trồng lan

(GLO)- Từ năm 2020 đến nay, anh Đinh Công Lương (SN 1992, ở xã Phú Thiện) duy trì thói quen vào rừng trồng lan. Ban đầu chỉ là những chuyến đi với vài người bạn có chung niềm yêu thích thiên nhiên, rồi dần anh kết nối thêm nhiều người tham gia.

Lặn tự do giữa biển xanh

E-magazine Lặn tự do giữa biển xanh

(GLO)- Không chỉ dừng lại ở vẻ đẹp bề mặt, đại dương còn ẩn chứa một thế giới sống động dưới làn nước trong xanh, nơi san hô rực rỡ và hệ sinh thái gần như còn nguyên vẹn.

Mãn nhãn những màn so găng của các võ sĩ Muay tại phố núi

E-magazine Mãn nhãn những màn so găng của các võ sĩ Muay tại phố núi

(GLO)- Muay là môn thể thao hiện đại được ưa chuộng ở nhiều nơi, trong đó có phố núi Pleiku. Những tín đồ của môn võ này vừa được đắm chìm trong những màn so găng gay cấn, quyết liệt và không kém phần đẹp mắt của các võ sĩ hàng đầu quốc gia ở Giải Vô địch các câu lạc bộ Muay quốc gia 2026.

Làm giàu từ cây cao su

E-magazine Làm giàu từ cây cao su

(GLO)- Cây cao su không chỉ mở ra việc làm và thu nhập ổn định cho người lao động, mà còn góp phần thiết yếu vào xây dựng cơ sở hạ tầng và củng cố quốc phòng-an ninh.

Người Tây Nguyên đổi đời nhờ cao su

E-magazine Người Tây Nguyên đổi đời nhờ cao su

(GLO)- Hiện nay, các đơn vị trực thuộc Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam và Binh đoàn 15 đang sử dụng hơn 15 ngàn lao động, trong đó hơn 60% là người dân tộc thiểu số. Nhờ cây cao su mà người dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Hành trình nhặt “vàng đen” giữa sóng gió ở vùng biển Nhơn Lý

E-magazine Hành trình nhặt “vàng đen” giữa sóng gió ở vùng biển Nhơn Lý

(GLO)- Trời còn tối mờ, gió biển rít từng cơn, những ghềnh đá ở Nhơn Lý (phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai) đã lác đác bóng người đi hái rong mứt. Biển động khiến nhiều người buộc phải quay lại bờ, nhưng vẫn có những ngư dân kiên trì bám đá, len lỏi theo con nước rút để tìm “lộc trời”.

Đỗ Thị Thanh Vân và hành trình thổi hồn mới vào gốm Vân Sơn

E-magazine Đỗ Thị Thanh Vân và hành trình thổi hồn mới vào gốm Vân Sơn

(GLO)-Giữa hơi ấm của đất và lửa, chị Đỗ Thị Thanh Vân-Giám đốc Doanh nghiệp tư nhân Gốm Vân Sơn (phường Quy Nhơn Đông), đang thổi sức sống mới vào nghề gốm truyền thống. Với chị, làm gốm không chỉ là khởi nghiệp, mà còn là cách gìn giữ bản sắc quê hương bằng tinh thần “xanh” và sáng tạo.

Những công trình mang dấu ấn đại biểu Quốc hội

E-magazine Những công trình mang dấu ấn đại biểu Quốc hội

(GLO)-Mặc dù đảm nhiệm trọng trách lớn ở địa phương nhưng các đại biểu Quốc hội vẫn luôn dành thời gian về cơ sở để lắng nghe tâm tư nguyện vọng của người dân. Từ đó, họ đã kịp thời kiến nghị lên Quốc hội và Chính phủ hoạch định các chủ trương, chính sách phù hợp với địa phương.