Chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, huyện và xã không chỉ nhằm xây dựng hệ thống chính quyền tinh gọn, hiện đại mà còn là bước đi chiến lược để cơ cấu lại không gian, tạo động lực phát triển mới cho từng địa phương. Những kết quả bước đầu sau sáp nhập đã khẳng định quyết sách này là đúng đắn, mang lại lợi ích thiết thực đối với đời sống người dân.
Đất nước ta đã nhiều lần thực hiện việc sáp nhập, chia tách các tỉnh, thành phố. Sau ngày thống nhất năm 1975, số đơn vị hành chính cấp tỉnh giảm từ 72 xuống còn 38, rồi tăng dần đến năm 2008 là 63. Và từ ngày 1-7-2025, việc sắp xếp lại được triển khai, chỉ còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh.
Trước bước ngoặt lịch sử và trọng đại này, ngày 12-4-2025, tại Hội nghị lần thứ 11, Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII đã ban hành Nghị quyết số 60 NQ/TW về việc thống nhất chủ trương sáp nhập các đơn vị hành chính cấp tỉnh và cấp xã; đồng thời, chấm dứt hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện từ ngày 1-7-2025. Tiếp đó, ngày 14-4, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình đã ký Quyết định số 759/QĐ-TTg phê duyệt Đề án sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.
Phát biểu khai mạc kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV vào ngày 5-5, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng nhấn mạnh: “Quốc hội sẽ xem xét, thông qua Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013. Đây là nhiệm vụ mang tính chiến lược cả về chính trị và pháp lý, nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là về sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước theo hướng tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, gần dân, sát dân, sát thực tiễn”.
Số liệu thống kê cho thấy đã có hơn 280 triệu lượt ý kiến góp ý của các cơ quan, tổ chức, cá nhân vào dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013 với tỷ lệ tán thành rất cao, đạt 99,75%. Từ kết quả này, sáng 12-6, với 461/465 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành (chiếm 96,44% tổng số đại biểu), Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025.
Chia sẻ về thời khắc lịch sử đặc biệt này, đại biểu Quốc hội khóa XV, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai Rơ Châm H’Phik-Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Ia Khươl-cho biết: Đây là thời khắc trọng đại đối với quá trình phát triển của đất nước. Lịch sử đã trao cho đại biểu Quốc hội khóa XV vinh dự được “bấm nút”, thể hiện sự tán thành rất cao đối với nghị quyết về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh.
Từ bước đi chiến lược này, đại biểu H’Phik cũng tin tưởng rằng, đất nước ta sẽ phát triển mạnh mẽ sau khi nghị quyết này đi vào thực hiện.
Theo Nghị quyết số 1664/NQ-UBTVQH15, ngày 16-6-2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Gia Lai và tỉnh Bình Định được sáp nhập thành tỉnh Gia Lai mới với 135 phường, xã; trung tâm chính trị-hành chính của tỉnh đặt tại Quy Nhơn. Sau hợp nhất, tỉnh Gia Lai mới có diện tích hơn 21.576 km² (lớn thứ 2 cả nước sau tỉnh Lâm Đồng), dân số trên 3,58 triệu người, với 46 dân tộc anh em.
Sự kết hợp giữa một tỉnh miền núi giàu tài nguyên như Gia Lai với một tỉnh duyên hải miền Trung có thế mạnh về kinh tế biển, công nghiệp và du lịch như Bình Định là sự bổ sung hoàn hảo để cùng phát triển. Việc tổ chức lại chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là sự thay đổi về tên gọi địa lý hay bản đồ hành chính, mà còn là bước chuyển mình lịch sử, cú hích thể chế hướng đến một nền quản trị tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, vì người dân và doanh nghiệp.
Khẳng định lợi thế này, tại buổi làm việc với 2 tỉnh Gia Lai và Bình Định ngày 2-6-2025, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: Gia Lai có lợi thế về nông nghiệp công nghệ cao, vùng nguyên liệu lớn, cây công nghiệp chủ lực, tiềm năng điện gió, điện mặt trời dồi dào. Bình Định có thế mạnh về công nghiệp chế biến, khu kinh tế ven biển, du lịch biển đảo và dịch vụ logistics. Sự hợp nhất sẽ hình thành chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất, chế biến, phân phối đến xuất khẩu, phục vụ chiến lược phát triển xanh, bền vững và hội nhập.
Mặt khác, Gia Lai sở hữu hệ sinh thái rừng, văn hóa đại ngàn, di sản cồng chiêng, trong khi Bình Định có di tích Tây Sơn, bờ biển đẹp, hệ thống làng nghề và nghệ thuật truyền thống phong phú.
Cùng với các địa phương khác cả nước, ngày 30-6-2025 đánh dấu thời khắc lịch sử quan trọng của tỉnh Gia Lai mới. Từ đây, một vận hội mới cùng sự kết tinh những thế mạnh giữa rừng-biển đã được mở ra. Tại buổi lễ công bố các nghị quyết, quyết định của Trung ương về sáp nhập đơn vị hành chính, đồng chí Nguyễn Trọng Nghĩa-Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương-định hướng: “Tỉnh Gia Lai mới cần tận dụng tối đa các yếu tố tương đồng giữa 2 địa phương để xác định rõ trụ cột tăng trưởng, đặc biệt là nông nghiệp, công nghiệp, logistics và đô thị. Đồng thời, triển khai thực hiện có hiệu quả các khâu đột phá về chất lượng quản trị, phát triển cơ sở hạ tầng, khoa học công nghệ và nguồn nhân lực để vươn lên, sớm trở thành cực tăng trưởng quan trọng của khu vực Trung-Trung bộ”.
Cũng tại lễ công bố này, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Gia Lai Hồ Quốc Dũng nêu quyết tâm:
Đáng chú ý, ngay sau lễ công bố, HĐND tỉnh Gia Lai khóa XII, nhiệm kỳ 2021-2026 đã tổ chức kỳ họp thứ nhất vào ngày 1-7. Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Rah Lan Chung khẳng định: HĐND tỉnh sẽ tiếp tục đồng hành, giám sát chặt chẽ quá trình triển khai các nhiệm vụ sau hợp nhất, lắng nghe ý kiến của cử tri, kịp thời tháo gỡ khó khăn theo thẩm quyền được giao nhằm góp phần bảo đảm ổn định chính trị, an ninh trật tự và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội trên toàn địa bàn tỉnh Gia Lai mới.
