Cây cao su không chỉ mở ra việc làm và thu nhập ổn định cho người lao động mà còn góp phần thiết yếu vào xây dựng cơ sở hạ tầng và củng cố quốc phòng – an ninh. Ở vùng Tây Nguyên đất đỏ bazan, cây cao su đã tạo ra tỷ phú, biến tiềm năng của vùng đất này được phát huy hết hiệu quả.
Vượt hơn 50 km đường núi với những dốc cao cheo leo, chúng tôi đến “đại bản doanh” của ông Dương Văn Đức (làng Gòong, xã Ia Púch). Với nhiều người dân nơi đây, ông Đức là hình mẫu của nghị lực, kiên định và tầm nhìn xa trong đời sống lẫn nghề trồng cao su.
Cách đây hơn 20 năm, trong một lần thăm lại chiến trường xưa, người cựu chiến binh này nhận thấy những lợi thế của vùng đất này. Sau đó, ông về quê và quyết định bán toàn bộ tài sản hiện có để vào Ia Púch lập nghiệp. Ban đầu, gia đình ông mua 5 ha đất để trồng mì, sau đó cây mì không phù hợp nên ông chuyển sang trồng cao su.
Đứng trên triền núi, chỉ tay về phía bạt ngàn diện tích cao su đang trải dài, ông Đức cho hay: Rừng cao su của gia đình đã đạt 11 ha trong tổng số quỹ đất hơn 15 ha. Gần 15 năm qua, dù thời tiết nhiều khắc nghiệt, song toàn bộ diện tích cây cao su đều phát triển tốt, lá xanh tươi, khép tán mạnh và cho nhiều mủ. Từ số tiền thu hoạch từ cây cao su, ông đã mua thêm đất để mở rộng diện tích trồng các loại cây ăn quả, ao cá và chăn nuôi gia cầm.
Chuyện ông Rơ Mah M’rao (làng Poong, xã Ia Dơk)-một trong những tỷ phú người Jrai trên vùng biên giới-là người đầu tiên trong làng sắm két sắt đựng tiền cách đây hơn 10 năm về trước không có gì lạ đối với người dân trong xã. Người đàn ông này sở hữu khối tài sản gồm 20 ha cao su tiểu điền, 3 ha cà phê đang thu hoạch.
Nhắc nhớ về cha mình, anh Rơ Lan Theo cho biết: “Cha tôi trồng cao su cách đây hơn 25 năm. Ngày ấy, nhiều dân trong làng còn e ngại vì trồng cao su phải 7 năm mới có thu hoạch. Nhưng nhìn các công ty cao su của nhà nước trên địa bàn, cha biết được triển vọng của cây này. Giai đoạn 2015-2019, giá cao su xuống thấp nhiều người đã chặt bỏ cao su để trồng cây khác, nhưng gia đình vẫn tin tưởng và loại cây này nên có thành quả như ngày hôm nay”.
Ngược lên vùng biên giới Ia Krái, nơi người dân tộc thiểu số chiếm hơn 80%, cây cao su đã trở thành biểu tượng của đổi thay. Không chỉ là “cây xóa đói, giảm nghèo”, cao su còn giúp nhiều gia đình xây dựng nhà cửa khang trang, kiên cố, làm thay đổi hẳn diện mạo nông thôn nơi đây.
Trên mảnh đất của anh hùng A Sanh – người lái đò huyền thoại trên dòng sông Pô Cô – cây cao su đã tạo nên những bước chuyển mạnh mẽ. Ông Puih Jế (làng Nú, xã Ia Krái) chia sẻ: “Cây cao su không chỉ tạo việc làm cho người dân trong làng mà còn giúp nhiều người vươn lên làm giàu. Gia đình mình hiện có hơn 15 ha cao su tiểu điền cùng 3 ha cà phê. Mỗi năm, trừ chi phí, tổng thu nhập gần 1 tỷ đồng.”
Theo thống kê của các cơ quan chức năng, hiện nay, trên địa bàn biên giới phía Tây của tỉnh Gia Lai, số hộ gia đình thu nhập mỗi năm trên 1 tỷ đồng từ cây cao su chiếm 15%. Để người dân giàu lên từ cây trồng này, có công rất lớn của những công ty cao su trên địa bàn Gia Lai.
Ông Trần Thái Sơn-Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Cao su Chư Prông-khẳng định: “Khi VRG có chủ trương đưa cây cao su lên Gia Lai, các đơn vị đã nhanh chóng ổn định tổ chức, tuyển chọn công nhân, đặc biệt là công nhân tại chỗ”.
Hiện nay, tỉnh Gia Lai có khoảng 86.780 ha cao su, tập trung chủ yếu tại các xã phía Tây của tỉnh. Trong đó, cao su đang trong giai đoạn kinh doanh khoảng 63.500 ha, năng suất bình quân khoảng 15,2 tạ/ha, sản lượng mủ khô khoảng 95.395 tấn/năm. Các doanh nghiệp trồng cao su trên địa bàn tỉnh đang giải quyết việc làm cho gần 100 ngàn lao động.
Nếu có dịp đi trên vùng biên giới phía Tây của tỉnh Gia Lai, bạn sẽ thấy bạt ngàn màu xanh. Khi bình minh ló rạng, những chiếc xe máy chở mủ nườm nượp về các đơn vị. Những dòng nhựa trắng đã làm thay đổi cuộc sống nhiều người dân trên địa bàn, trong đó phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số.
Trong chuyến công tác tìm hiểu về cây cao su, chúng tôi ghé thăm gia đình già làng Rơ Mah Ế (làng Kroi, xã Ia Krêl) khi ông vừa đi thăm vườn cao su về. Trò chuyện với chúng tôi, ông cho biết: “Cách đây hơn 40 năm, người dân vùng biên giới này nghèo lắm, số hộ đủ ăn chỉ đếm trên đầu ngón tay. Đất đai tuy nhiều nhưng nhìn đâu cũng chỉ thấy cỏ dại do bà con chưa biết tận dụng tốt quỹ đất để phát triển kinh tế gia đình.
Cuộc sống của người dân sẽ mãi cực khổ nếu như không có cây cao su. Đó là lúc các Công ty của Binh đoàn 15 bắt đầu trồng cao su. Họ vừa tuyên truyền vận động bà con chuyển đổi cây trồng, vật nuôi vừa tuyển dụng con em địa phương vào làm công nhân để giúp bà con phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống, góp phần giữ vững an ninh trật tự trên vùng biên giới”.
Theo các chuyên gia nông nghiệp, cây cao su có tốc độ phát triển rất nhanh, sau khi trồng khoảng từ 6-7 năm là có thể cho khai thác mủ. Thời gian cho khai thác mủ cũng kéo dài khoảng trên 20 năm. Sau khi kết thúc chu kỳ khoảng 25 – 30 năm, từ thân đến rễ cây cao su được khai thác dùng cho chế biến các sản phẩm gỗ có chất lượng và giá trị kinh tế cao.
Bên cạnh đó, các công ty cao su trên địa bàn Gia Lai cũng đang đẩy mạnh đầu tư các cụm công nghiệp. Ông Đặng Công Thoại - Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH MTV Cao su Mang Yang - cho biết: “Hiện tại, công ty đã đăng ký đầu tư 3 cụm công nghiệp Đak Đoa. Trong đó, cụm công nghiệp Đak Đoa xã Kdang có diện tích là 68 ha, dự kiến đầu tư 348 tỷ đồng. Còn 2 cụm công nghiệp Đak Đoa số 3 và 4 dự kiến đầu tư 360 tỷ đồng.
Việc đầu tư các cụm công nghiệp nhằm tạo ra hệ sinh thái sản xuất, chế biến cao su hoàn chỉnh ngay tại chỗ, thu hút các doanh nghiệp vệ tinh đến hoạt động. Đồng thời tăng giá trị gia tăng cho sản phẩm cao su, tạo việc làm và phát triển kinh tế địa phương, tận dụng hạ tầng có sẵn (điện, nước, đường), nâng cao năng lực cạnh tranh và kiểm soát chuỗi cung ứng từ khâu nguyên liệu đến thành phẩm và tối ưu hóa sử dụng đất đai và nguồn lực”.
Cao su là một loài cây dễ thích nghi, phát triển trên những vùng đất khó khăn, nghèo kiệt, những vùng rừng tạp cho kinh tế thấp… Vì thế, ngoài việc tận dụng những diện tích đất cằn, quá trình trồng, chăm sóc, khai thác đối với cây cao su là một quá trình đem đến nhiều lợi ích cho người dân sống trong vùng trồng, đó là giải quyết công ăn việc làm cho người dân từ việc trồng, chăm sóc, khai thác, chế biến các sản phẩm từ cây cao su.
Cây cao su đã giúp cho nhiều người nông dân trở thành những người công nhân với tư duy sản xuất hiện đại, quy củ với đồng lương ổn định. Đời sống của người dân trong các khu vực trồng cây cao su được nâng lên rõ rệt nhờ nhiều hoạt động phục vụ cho sự phát triển của cây cao su.
TS. Phan Việt Hà – Phó Viện trưởng phụ trách Viện Khoa học Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI) cho biết: Cây cao su có khả năng hấp thụ khí carbon và giữ lại lượng carbon trong đất, góp phần chống lại biến đổi khí hậu. Giúp duy trì đất ẩm và ngăn chặn quá trình thoát nước, giảm nguy cơ xảy ra sạt lở đất. Điều này mang lại lợi ích cho môi trường và cuộc sống của cộng đồng.
Những dòng nhựa trắng được chắt chiu ở cây cao su khi mới trồng đến lúc cho thu hoạch mủ là 7 năm; đây là sự kết tinh của đất, nước, khí hậu và tinh thần hăng say lao động sản xuất của người công nhân, cây cao su đã nuôi sống và giúp nhiều hộ gia đình làm giàu.
Màu xanh của cây cao su như một dải lụa xanh vắt ngang núi rừng Tây Nguyên trùng điệp, hình thành nên những khu dân cư trù phú với điện, đường, trường, trạm, điều này minh chứng vì sao cây cao su là cây trồng khó thay thế ở Tây Nguyên.
