Từ tổ chức chuỗi liên kết, đẩy mạnh chế biến đến cơ giới hóa, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ, sản xuất đang từng bước chuyển từ tăng sản lượng sang nâng chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh.
Tạo sức bật từ chuỗi liên kết
Khi vùng sản xuất từng bước được mở rộng và chuẩn hóa, yêu cầu đặt ra là tổ chức lại sản xuất theo hướng gắn nông dân với HTX, DN, cơ sở chế biến và thị trường. Đây là bước chuyển từ sản xuất riêng lẻ sang hình thành các chuỗi ngành hàng, tạo nền tảng nâng giá trị nông sản.
Theo ông Nguyễn Văn Thương - Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường), toàn tỉnh hiện có 226 chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ, với diện tích hơn 253.103 ha, có sự tham gia của 101 HTX, 72 tổ hợp tác, 48 tổ nông hội và 77 DN.
Từ đầu năm 2026 đến nay, toàn tỉnh hình thành thêm 14 chuỗi, diện tích hơn 1.490 ha. Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu duy trì, củng cố và mở rộng 300 - 350 chuỗi. Điểm đáng chú ý là các chuỗi đang chuyển từ liên kết đơn thuần về tiêu thụ sang tổ chức vùng nguyên liệu, chuyển giao kỹ thuật, cơ giới hóa, ứng dụng công nghệ và chế biến.
Công ty TNHH Vĩnh Hiệp (phường An Phú) hiện liên kết với hơn 10.000 hộ nông dân, xây dựng vùng nguyên liệu theo các tiêu chuẩn 4C, Rainforest Alliance, đồng thời phát triển cà phê hữu cơ và đầu tư chế biến.
Theo ông Thái Như Hiệp - Chủ tịch Hội đồng Thành viên kiêm Tổng Giám đốc Công ty TNHH Vĩnh Hiệp: Yêu cầu hiện nay không chỉ là bảo đảm nguyên liệu mà phải tạo ra sản phẩm có chất lượng, tiêu chuẩn và sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. “Đã đến lúc Robusta Việt Nam bước ra khỏi vai trò nguyên liệu giá rẻ và trở thành một biểu tượng chất lượng mới” - ông Hiệp nhấn mạnh.
Từ vùng nguyên liệu, DN đang mở rộng sang sơ chế, chế biến sâu, logistics và thị trường. Mới đây, Công ty TNHH Vĩnh Hiệp phối hợp với địa phương và xã Ia Ko xây dựng định hướng vùng nguyên liệu cà phê giai đoạn 2026 - 2030 theo mô hình DN - HTX - nông dân. Trong đó DN hỗ trợ vật tư, kỹ thuật, tổ chức sản xuất và thu mua sản phẩm.
Tại xã Chư A Thai, HTX Nông nghiệp Chư A Thai đang cung cấp dịch vụ sản xuất trên khoảng 210 ha lúa, trong đó có 100 ha lúa chất lượng cao. Từ nguồn nguyên liệu này, HTX phát triển 11 sản phẩm OCOP, gồm 6 sản phẩm 3 sao và 5 sản phẩm 4 sao.
Theo ông Phạm Ngọc Nghĩa - Giám đốc HTX, đơn vị không chỉ cung ứng vật tư theo quy trình thống nhất mà còn đầu tư chế biến, đa dạng hóa sản phẩm từ gạo và mở rộng tiêu thụ qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và hệ thống phân phối. “Chế biến, đóng gói và xây dựng thương hiệu là những khâu quan trọng để nâng giá trị hạt gạo, hạn chế tình trạng được mùa mất giá” - ông Nghĩa cho biết.
Tại Hoài Ân, HTX Nông nghiệp Thanh niên Hoài Ân cũng đang cho thấy vai trò của tổ chức liên kết trong đưa nông sản đến thị trường. Thành lập tháng 10-2020, HTX từng bước trở thành đầu mối tổ chức sản xuất và kết nối thị trường cho nông dân. Từ khoảng 20 hộ liên kết ban đầu, đến nay HTX đã kết nối với 269 hộ. Trong 9 tháng năm 2026, HTX tiêu thụ hơn 119 tấn trái cây, rau củ quả, trong đó có hơn 59 tấn bưởi; cung ứng 3.162 cây giống. HTX hiện có 8 sản phẩm OCOP 3 sao, trong đó 4 sản phẩm chủ lực được đưa vào hệ thống Co.opmart Quy Nhơn; sản phẩm cũng được tiêu thụ tại nhiều địa phương và qua Postmart.
Theo bà Nguyễn Thị Dư - Giám đốc HTX, muốn duy trì liên kết, trước hết phải tạo được niềm tin với nông dân. Muốn người dân đồng hành, HTX phải đồng hành trước. HTX đang chuyển từ vai trò trung gian tiêu thụ sang tham gia sâu hơn vào tổ chức vùng nguyên liệu, hướng dẫn kỹ thuật, sơ chế, đóng gói và truy xuất nguồn gốc, qua đó nâng chất lượng và giá trị nông sản.
Ở phường Hoài Nhơn Đông, HTX Nông nghiệp Hoài Mỹ đang đẩy mạnh liên kết với DN trong sản xuất lúa giống. HTX hiện có hơn 1.800 thành viên, sản xuất trên 1.489 ha. Từ đầu năm 2026, HTX liên kết với DN sản xuất 5 loại lúa giống trên 65 ha, được thu mua bình quân 7.500 đồng/kg lúa tươi, cao hơn lúa thương phẩm 2.000 - 2.200 đồng/kg.
Theo ông Trần Anh Kiệt - Giám đốc HTX: Nhờ liên kết nông dân có đầu ra ổn định, đồng thời tạo điều kiện để HTX nâng chất lượng giống và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị hạt lúa.
Từ những mô hình trên có thể thấy, liên kết đang dần vượt khỏi quan hệ “ai mua - ai bán”. DN, HTX ngày càng tham gia sâu vào tổ chức sản xuất, chế biến, thương hiệu và thị trường; nông dân trở thành một mắt xích của chuỗi giá trị. Đây là hướng đi quan trọng để nông nghiệp chuyển từ tăng sản lượng sang nâng chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh.
Công nghệ tạo lực cho sản xuất
Cùng với liên kết, đổi mới phương thức sản xuất là một động lực quan trọng để nâng hiệu quả nông nghiệp. Từ hệ thống tưới tự động, thiết bị bay không người lái, theo dõi độ ẩm đến cơ giới hóa và quản lý dữ liệu, công nghệ đang từng bước tham gia vào nhiều khâu sản xuất.
Một lĩnh vực có dư địa ứng dụng lớn là quản lý, sử dụng nước. Theo ông Ngô Vĩnh Khánh - Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi (Sở Nông nghiệp và Môi trường), toàn tỉnh hiện có khoảng 78.065 ha áp dụng các giải pháp tưới tiết kiệm, trong đó khu vực phía Tây tỉnh khoảng 62.630 ha.
Cùng với tiết kiệm nước, ngành thủy lợi sẽ đẩy mạnh số hóa dữ liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, theo dõi mưa, mực nước theo thời gian thực; từng bước đưa viễn thám, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo vào dự báo, điều hành nguồn nước.
Đối với cà phê, việc quản lý dữ liệu và truy xuất càng trở nên quan trọng khi thị trường xuất khẩu, nhất là châu Âu, ngày càng chú trọng nguồn gốc, tính hợp pháp và sản xuất không gây mất rừng theo Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).
Theo ông Huỳnh Việt Hùng - Giám đốc Trung tâm Khuyến nông (Sở Nông nghiệp và Môi trường): Để thích ứng với yêu cầu mới, cần tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, tổ chức hỗ trợ, DN, HTX và người trồng, trong đó khuyến nông giữ vai trò cầu nối. Thời gian tới, Trung tâm Khuyến nông sẽ phối hợp với Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Chi cục Kiểm lâm xây dựng dữ liệu vùng trồng, hệ thống truy xuất nguồn gốc, bản đồ số và các công cụ phục vụ quản lý.
Cùng với chuyển đổi số, cơ giới hóa giúp giảm lao động, chi phí và nâng hiệu quả sản xuất. HTX có thể làm đầu mối cung cấp dịch vụ cơ giới, tưới tiết kiệm và ứng dụng công nghệ cho nông dân.
Theo TS. Vũ Văn Khuê - Phó Viện trưởng Viện KHKT Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung Bộ, cần đổi mới chuyển giao kỹ thuật theo hướng sát thực tiễn, phù hợp từng vùng và cây trồng. Đồng thời, ưu tiên giống chống chịu nóng, hạn, mặn, sâu bệnh và áp dụng kỹ thuật quản lý dinh dưỡng, nước tưới để thích ứng biến đổi khí hậu.
Ông Cao Thanh Thương - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường - cho hay: Để tạo “lực mới” giúp nông nghiệp Gia Lai phát triển theo hướng sinh thái, hiện đại và bền vững, tỉnh định hướng chuyển mạnh từ tư duy “sản xuất rồi mới tìm thị trường” sang “thị trường đặt hàng - chuỗi tổ chức sản xuất - người nông dân thực hiện”, từng bước hình thành các vùng sản xuất tập trung gắn với các cơ sở chế biến và hệ thống phân phối.
Thời gian tới, ngành tiếp tục nhân rộng các quy trình canh tác tiên tiến, sử dụng giống có năng suất, chất lượng và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu; đẩy mạnh tưới tiết kiệm, cơ giới hóa, công nghệ cao và sản xuất an toàn, hữu cơ.
Từ khơi thông nguồn lực, chuẩn hóa vùng sản xuất đến tổ chức lại chuỗi liên kết, nông nghiệp Gia Lai đang từng bước chuyển từ tư duy sản xuất theo sản lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị.
Khi đất đai, vùng nguyên liệu, công nghệ và thị trường được kết nối chặt chẽ hơn, “trụ đỡ” nông nghiệp sẽ có thêm nền tảng để phát huy lợi thế, tạo giá trị bền vững và sức cạnh tranh cho nông sản Gia Lai.
