Để làm được điều đó, cấp ủy, chính quyền địa phương giữ vai trò quan trọng trong việc xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp, tháo gỡ vướng mắc, huy động nguồn lực và định hướng sinh kế sát với điều kiện thực tế, hướng đến tạo lập nền tảng phát triển ổn định cho cộng đồng.
Chủ trương sát, đúng thực tế
Để hàng nghìn hộ dân vùng thiên tai có nơi ở an toàn, ổn định lâu dài, Gia Lai xác định xây dựng các khu tái định cư (TĐC) là nhiệm vụ cấp bách, gắn với yêu cầu phòng, chống thiên tai và bảo đảm an sinh xã hội.
Tại Hội nghị lần thứ 10 Ban Thường vụ Tỉnh ủy khóa I, vấn đề bố trí, sắp xếp dân cư vùng thiên tai được các đại biểu tập trung thảo luận. Nhiều ý kiến nhấn mạnh tính cấp thiết của việc xây dựng các khu TĐC nhằm bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân trước diễn biến thời tiết ngày càng khó lường.
Trên cơ sở đó, ngày 6-2-2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Kết luận số 103-KL/TU thống nhất chủ trương theo Tờ trình số 553-TTr/ĐU ngày 3-2-2026 của Ban Thường vụ Đảng ủy UBND tỉnh về thông qua Phương án bố trí, ổn định dân cư vùng thiên tai trên địa bàn tỉnh.
Theo kế hoạch, toàn tỉnh triển khai 16 dự án, phương án, với tổng số 1.982 hộ dân cần di dời. Các điểm bố trí dân cư trải rộng tại 13 xã, phường gồm: Cát Tiến, Phù Mỹ Đông, Phù Mỹ Bắc, An Hòa, Đề Gi, Quy Nhơn Đông, Ia Tul, Ia Hiao, Ia Rsai, Uar, Ia Ly, Đăk Song, Ia Dreh.
Trong đó, nhiều địa bàn có số hộ cần di dời lớn như buôn Nu (xã Uar) với 350 hộ (di dời ngay trong buôn); khu TĐC vùng thiên tai xã Phù Mỹ Đông với 220 hộ (từ thôn 8, thôn An Tịnh qua khu TĐC ở thôn An Tịnh); thôn Trà Cong (xã An Hòa) với 208 hộ; xã Ia Tul với 207 hộ; xã Ia Hiao với 180 hộ… Khối lượng công việc lớn, địa bàn trải rộng, trong khi mùa mưa bão năm 2026 cận kề, đặt ra áp lực không nhỏ với các địa phương.
Từ giải phóng mặt bằng, bố trí đất ở, đầu tư hạ tầng đến tổ chức di dời, hỗ trợ người dân ổn định cuộc sống, mỗi khâu đều cần được triển khai đồng bộ, đảm bảo tiến độ. Điều đó đòi hỏi sự chỉ đạo thống nhất từ cấp tỉnh, sự chủ động của chính quyền cơ sở và sự tham gia thực chất của các lực lượng hỗ trợ.
Ở xã Ia Hiao, việc xây dựng khu TĐC được cấp ủy, chính quyền địa phương xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Ông Phạm Văn Phương - Bí thư Đảng ủy xã Ia Hiao - cho biết: “Trong các phiên họp Ban Thường vụ, Ban Chấp hành và hội ý Thường trực, chúng tôi luôn đưa vấn đề này ra thảo luận để đánh giá tình hình, tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc.
Chúng tôi quán triệt toàn bộ cán bộ, đảng viên thực hiện phương châm “4 bám” (bám dân, bám việc, bám địa bàn và bám tiến độ). Các đơn vị thi công được yêu cầu huy động tối đa nhân lực, phương tiện, triển khai ngay khi có mặt bằng. Xã cũng chuẩn bị điện, nước và nơi ở tạm cho những hộ đã tháo dỡ nhà nhưng chưa hoàn thành nhà mới”.
Công tác chỉ đạo, kiểm tra được tỉnh triển khai sát sao nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ các dự án. Ngày 30-5-2026, Bí thư Tỉnh ủy Thái Đại Ngọc đã kiểm tra thực tế và làm việc về tiến độ các dự án, phương án bố trí, ổn định dân cư khẩn cấp vùng thiên tai tại các xã: Đăk Song, Ia Tul, Ia Hiao, Ia Rsai, Uar, Ia Dreh, Đề Gi và Phù Mỹ Đông.
Tại các địa phương, Bí thư Tỉnh ủy yêu cầu cấp ủy, chính quyền xác định đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, cấp bách, trực tiếp liên quan đến an toàn tính mạng, tài sản của nhân dân, nhất là trong mùa mưa bão; đồng thời có ý nghĩa lâu dài trong ổn định đời sống, giảm nghèo bền vững.
Tại Thông báo số 71-TB/TU ngày 11-11-2025 của Tỉnh ủy về việc triển khai xây dựng phương án tổng thể bố trí, ổn định dân cư vùng thiên tai, Bí thư Tỉnh ủy Thái Đại Ngọc yêu cầu: “Về tạo sinh kế bền vững tại nơi ở mới: Xác định việc ổn định đời sống, sản xuất cho người dân sau di dời là yếu tố then chốt để TĐC bền vững.
Phương án phải tích hợp các nội dung về đào tạo nghề, chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi, hỗ trợ vốn sản xuất, kết nối việc làm... phù hợp với điều kiện thực tế tại khu TĐC, giúp người dân sớm “an cư lạc nghiệp”.
Cả hệ thống chính trị phải vào cuộc quyết liệt, đồng bộ, đề cao trách nhiệm người đứng đầu, khẩn trương tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm hoàn thành mục tiêu di dời, bố trí ổn định dân cư theo yêu cầu đề ra.
Về định hướng xây dựng các khu TĐC, Bí thư Tỉnh ủy yêu cầu: Các khu TĐC phải được đầu tư đồng bộ, phù hợp điều kiện từng địa phương, vừa bảo đảm an toàn trước thiên tai, vừa tạo điều kiện ổn định lâu dài cho người dân.
Quá trình quy hoạch, xây dựng cần chú trọng cảnh quan, môi trường, sinh kế, văn hóa cộng đồng; bố trí hợp lý không gian nhà ở, khu sản xuất, chăn nuôi, cây xanh, khuyến khích trồng hàng rào xanh và cây ăn quả phù hợp, hướng đến hình thành các “làng kiểu mẫu”, “khu dân cư kiểu mẫu”.
Tạo sinh kế dài lâu
Tỉnh xác định bố trí, ổn định dân cư vùng thiên tai theo quan điểm “trao cần câu chứ không trao con cá”, lấy người dân làm chủ thể, khuyến khích chủ động vươn lên bằng sức lao động.
Vì vậy, chính sách không chỉ hỗ trợ đất ở, nhà ở mà còn chú trọng sinh kế lâu dài thông qua cung cấp cây, con giống, vật tư, máy móc sản xuất, tập huấn kỹ thuật, vay vốn, đào tạo nghề và chuyển đổi việc làm phù hợp với từng địa bàn.
Ông Bùi Hữu Tâm - Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Ia Hiao - cho biết, địa phương định hướng lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia để hỗ trợ cây giống, con giống, hướng dẫn các mô hình sản xuất phù hợp, giúp người dân từng bước ổn định cuộc sống.
Với những hộ khó khăn, địa phương có thể áp dụng phương án ghi nợ tiền đất trong 5 năm, giúp giảm áp lực tài chính khi các gia đình phải cùng lúc lo việc di dời, xây dựng nhà ở và tổ chức lại cuộc sống.
Tại xã Ia Tul, sinh kế gắn với giữ đất sản xuất và bảo tồn văn hóa truyền thống. Theo kế hoạch, trước ngày 30-11-2026, 207 hộ dân buôn Jứ sẽ chuyển đến khu TĐC tại buôn Tơ Khế.
Trong đó, 55 hộ nghèo, cận nghèo có nhà xuống cấp được hỗ trợ xây nhà sàn mới với kinh phí 220 triệu đồng/căn, gồm 113 triệu đồng từ ngân sách nhà nước, phần còn lại do người dân đóng góp và huy động.
Địa phương cũng vận động hỗ trợ 32 hộ nghèo đổ nền xi măng, kinh phí gần 10 triệu đồng/nền; mỗi hộ góp 5 triệu đồng, phần còn lại do địa phương hỗ trợ.
Chủ tịch UBND xã Ia Tul Phạm Văn Đức cho biết, địa phương dự kiến kết nối nghệ nhân làng Chư Mố để truyền dạy nghề, từng bước thành lập các tổ nghề nghiệp, khôi phục nghề dệt thổ cẩm, đan đát, tạc tượng. Qua đó, gìn giữ văn hóa bản địa, tạo thêm sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân.
Xa hơn, Ia Tul định hướng phát triển khu TĐC thành điểm du lịch cộng đồng, kết nối lòng hồ Ia Thul và thác 3 tầng, hình thành chuỗi điểm đến. Địa phương cũng dự kiến xây dựng không gian trưng bày văn hóa, giới thiệu sản phẩm thủ công và phát triển dịch vụ du lịch, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân.
Để thực hiện, cần có lộ trình phù hợp, gắn với hạ tầng, khả năng tham gia của cộng đồng và nhu cầu thị trường, bảo đảm hiệu quả lâu dài.
Đáng chú ý, tại những khu vực đất cũ đã được Nhà nước thu hồi nhưng chưa triển khai dự án mới, người dân vẫn có thể tiếp tục canh tác, duy trì sinh kế trong quá trình chuyển đến nơi ở mới.
Điều này góp phần tháo gỡ tâm lý e ngại khi di dời, bởi với nhiều hộ dân, rời nơi ở quen thuộc còn đồng nghĩa với thay đổi trong sinh hoạt và phương thức mưu sinh.
Bên cạnh việc bố trí nơi ở và tạo điều kiện duy trì sinh kế, các chính sách hỗ trợ trước mắt cũng được triển khai nhằm giúp người dân từng bước vượt qua giai đoạn chuyển tiếp.
Theo Phương án số 02/PA-UBND ngày 25-2-2026 của UBND tỉnh, những hộ chưa tự túc được lương thực trong 3 tháng đầu tại nơi TĐC được hỗ trợ 15 kg gạo thường/người/tháng.
Chính sách này góp phần giảm bớt áp lực chi tiêu, giúp các gia đình ổn định sinh hoạt trong lúc vừa dựng nhà, vừa sắp xếp lại cuộc sống và tổ chức sản xuất tại nơi ở mới.
Dù cách triển khai khác nhau, các địa phương đều hướng đến mục tiêu bảo đảm nơi ở an toàn, tạo nền tảng để người dân ổn định cuộc sống lâu dài. Khi chính sách TĐC gắn liền với việc làm, sinh kế và cơ hội phát triển, nơi ở mới không chỉ là chốn an cư mà còn mở ra hy vọng về một cuộc sống ổn định, bền vững, giúp người dân vững tin xây dựng tương lai trên vùng đất mới.
--------------------------------
Kỳ cuối: Từ ứng phó với thiên tai đến chủ động phòng ngừa
