Nửa thế kỷ đi tìm chị liệt sĩ

Mang trong mình nỗi đau của một gia đình có nhiều người ngã xuống vì Tổ quốc, ông còn lặng lẽ trở thành người dẫn đường, giúp đỡ cho hàng trăm thân nhân liệt sĩ trên hành trình tìm lại những cái tên đã nằm lại sau chiến tranh.

Những ký ức không thể nguôi

Con đường dẫn vào tổ dân phố 2, phường Đăk Cấm (tỉnh Quảng Ngãi) yên ắng trong buổi sáng tháng Bảy. Căn nhà của thương binh Lê Văn Đáo (68 tuổi) nằm ngay bên Nhà bia ghi danh liệt sĩ trên đường Nguyễn Thiện Thuật.

Nhiều năm qua nơi đây trở thành điểm dừng chân của không ít thân nhân liệt sĩ từ khắp mọi miền đất nước tìm đến dò hỏi thông tin về người thân. Ông Đáo gần như thuộc tên từng nghĩa trang, từng nhà bia trên địa bàn, bởi chính ông cũng là một người đã dành hơn nửa thế kỷ đi tìm chị gái liệt sĩ.

Trong căn nhà nhỏ, bàn thờ mẹ được đặt ở vị trí trang trọng nhất. Trên đó có bát hương, những tấm huân chương, bằng khen của Đảng và Nhà nước ghi nhận sự hy sinh của gia đình nhưng lại không có lấy một tấm di ảnh.

Mẹ ông là bà Trần Thị Giàu sinh năm 1927, ở xã Xuyên Thọ, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam (cũ). Từ năm 1947 bà đã tham gia cách mạng, làm công tác vận động quần chúng, nuôi giấu cán bộ, tiếp tế lương thực và bảo vệ cơ sở hoạt động bí mật. Đó cũng là quãng thời gian những đứa con của bà lớn lên trong tiếng bom đạn, quen với cảnh mẹ đi hoạt động từ sáng đến tối.

Đến hôm nay, mỗi lần nhắc đến ngày 13/7/1969, đôi mắt người thương binh già vẫn đỏ hoe. Hôm ấy, trong thôn diễn ra một cuộc họp quan trọng của cách mạng. Theo chỉ đạo, nhiều phụ nữ, trong đó có mẹ ông Đáo, ở lại tìm cách cầm chân quân địch để bảo vệ cuộc họp.

“Khi xe tăng tiến vào làng, địch dồn người dân xuống hầm rồi ném lựu đạn. Mẹ tôi cùng nhiều đồng chí hy sinh ngay lúc đó. Hai em tôi mới 7 tuổi và 5 tuổi cũng không qua khỏi. Chỉ trong một ngày, hơn 40 người dân trong thôn bị sát hại”, ông Đáo nghẹn giọng.

Ít ai biết, chính một quyết định bất ngờ của người cha đã cứu sống 4 anh chị em còn lại. Hôm ấy, cha ông quay về đưa những đứa con lớn đi lánh nạn, còn hai em út ở lại với mẹ. Không ai ngờ đó là lần cuối cùng họ được nhìn thấy mẹ và các em còn sống.

Trong hoàn cảnh chiến tranh khốc liệt, gia đình chỉ kịp cúng mẹ và hai em bằng hai quả trứng rồi chôn cất ngay trên mảnh đất gần nhà. Sau này, Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng cho bà Trần Thị Giàu cùng nhiều phần thưởng cao quý ghi nhận những cống hiến của gia đình trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Nửa thế kỷ mòn mỏi tìm người chị

Mất mẹ chưa được bao lâu, chiến tranh tiếp tục cướp đi người chị gái mà ông hết mực yêu thương. Bà Lê Thị Hường (sinh năm 1948), là du kích địa phương kiêm giao liên. Sau khi mẹ hy sinh, bà Hường gửi ông Đáo cho người chú đưa lên vùng núi Trà My vừa tránh sự càn quét của địch, vừa tiếp tục học tập.

Những ngày ấy, cậu bé Đáo vừa chăn bò, vừa làm giao liên, lùa đàn bò qua các cánh đồng để che mắt địch, mang theo thư từ và tài liệu của cách mạng.

Ngày 7/10/1972, trong một lần chuyển công văn, bà Hường bị địch phục kích bằng mìn và hy sinh khi mới 24 tuổi. Theo lời kể của những người cùng thời, sau khi hy sinh, thi thể bà bị địch mang đi nên gia đình không biết nơi an táng. Đó cũng là khởi đầu cho hành trình đi tìm chị kéo dài hơn nửa thế kỷ của ông Đáo.

Năm 1976, cầm trên tay giấy báo tử ghi địa điểm an táng tại khu vực đường Công Hương, xã Phú Thạnh (nay là xã Quế Phú, huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam cũ), ông cùng người thân lặn lội nhiều ngày đi tìm. Nhưng những người biết chuyện hoặc đã mất, hoặc ký ức không còn trọn vẹn. Chuyến đi kết thúc trong sự lặng lẽ.

Bốn mươi năm sau, nỗi day dứt ấy vẫn chưa nguôi. Năm 2016, ông quyết định trở lại Quế Sơn thêm một lần nữa. Lần này, nhờ sự giúp đỡ của người dân địa phương, đặc biệt là lời kể của ông Trương Ngọc Sanh về lời trăn trối của cha mình trước lúc mất, gia đình xác định được một khu vực nghi có nơi chôn cất bà Hường dưới gò núi Ông Vui.

Thông tin nhanh chóng được báo cho Ban Chỉ huy Quân sự huyện Quế Sơn. Mười cán bộ, chiến sĩ được huy động tham gia tìm kiếm, xã Quế Phú cử thêm 10 dân quân. Từ Kon Tum, ông Đáo gọi con cháu trong gia đình trở về cùng tham gia.

Ba mươi con người chia nhau rà từng mét đất, dựng lều bám hiện trường suốt ba ngày ba đêm với hy vọng tìm được một dấu vết nhỏ nhất của bà Hường. Thế nhưng sau nhiều ngày đào tìm, mặt đất vẫn lặng im.

Rời Quế Sơn, gia đình ông xin phép chính quyền lập một ngôi mộ gió đúng nơi ghi trong giấy báo tử. Từ đó đến nay, mỗi lần thắp hương trước ngôi mộ không có hài cốt, ông lại tự nhủ sẽ không từ bỏ hành trình tìm chị.

Ði tìm người khác để nuôi hy vọng cho mình

Nhiều năm làm Bí thư Chi bộ, Tổ trưởng tổ dân phố 2 (phường Đăk Cấm) ông đã dẫn đường cho hàng trăm thân nhân liệt sĩ từ khắp nơi từ Thái Bình, Hải Phòng, Nghệ An… miền Tây về Đăk Cấm tìm kiếm thông tin.

Chính trên một chuyến đi như thế, một tia hy vọng bất ngờ lại đến với ông. Ngày 26/6 vừa qua, trong lúc đưa hai thân nhân liệt sĩ ở miền Bắc đến Nghĩa trang liệt sĩ phường Đăk Cấm, ông bất chợt dừng lại trước một phần mộ mang tên Lê Thị Hường.

Ông sững người khi thấy không chỉ trùng tên mà năm sinh và quê quán trên bia mộ cũng trùng khớp với người chị gái đã hy sinh hơn nửa thế kỷ trước. Chỉ có ngày hy sinh ghi trên bia là tháng 3/1971, khác với giấy báo tử. Điều khiến ông trăn trở là đây lại đúng vào khoảng thời gian chị ông thoát ly tham gia cách mạng.

“Nếu đúng là chị tôi thì vì sao giấy báo tử ghi hy sinh ở Quế Sơn, còn mộ lại ở Đăk Cấm? Nếu không phải, vì sao lại trùng hợp đến vậy?”, ông Đáo trầm ngâm. Ông đang tiếp tục liên hệ với các cơ quan chức năng, đối chiếu hồ sơ, tìm nhân chứng và chờ đợi kết quả xác minh.

Ở tuổi 68, sau hơn nửa thế kỷ mòn mỏi tìm chị, người thương binh già vẫn chưa thôi hy vọng. Mỗi ngày, ông vẫn dõi theo từng bước của Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, bởi ông tin rằng mỗi hài cốt được tìm thấy, mỗi hồ sơ được kết nối sẽ mở thêm một cơ hội để những người đã ngã xuống được trở về đúng với tên tuổi, quê hương và gia đình của mình.

Theo Nguyễn Ngọc (TPO)