Với ông, gìn giữ văn hóa là trách nhiệm để bản sắc dân tộc mình tiếp tục được phát huy trong đời sống hôm nay.
“Còn sức là còn gìn giữ văn hóa cho làng”
Sinh ra trong một gia đình người H’re ở vùng đất An Trung, tuổi thơ của nghệ nhân Đinh Xuân Hải (SN 1960) gắn liền với tiếng cồng chiêng, điệu dân ca ta lêu, ca chôi với âm thanh mộc mạc của đàn ra đong, v’reng, v’roác, sáo ta lía… Những thanh âm ấy ngấm dần vào tâm hồn, trở thành một phần ký ức.
Khi trưởng thành, ông tham gia công tác tại địa phương, từng đảm nhiệm nhiều vị trí, từ Chủ tịch UBND xã đến Bí thư Đảng ủy xã An Trung (huyện An Lão, tỉnh Bình Định trước đây).
Dù bận rộn với công việc, nhưng nỗi trăn trở về văn hóa dân tộc chưa bao giờ nguôi trong ông. Ông chứng kiến lớp trẻ dần xa rời nhạc cụ truyền thống, những người biết diễn xướng ngày một ít đi, không gian văn hóa cộng đồng đứng trước nguy cơ mai một.
Nghỉ hưu vào năm 2020, thay vì chọn cuộc sống an nhàn, ông Hải lại bắt đầu một hành trình mới - hành trình gìn giữ văn hóa truyền thống cho làng. Ông nâng niu từng bộ cồng chiêng, từng nhạc cụ và quyết tâm phải truyền dạy lại cho thế hệ trẻ.
“Còn sức là tôi còn làm. Văn hóa của mình nếu không truyền lại thì sẽ mất. Mình giữ được hôm nay, nhưng phải để lớp trẻ giữ tiếp mai sau” - ông Hải chia sẻ.
Từ suy nghĩ đó, ông bắt đầu tập hợp các nghệ nhân, già làng và thanh niên trong thôn để truyền dạy kiến thức về cồng chiêng, nhạc cụ dân tộc, dân ca, xoang. Những buổi tập ban đầu còn thưa thớt, người học chưa quen, nhưng bằng sự kiên trì và tâm huyết, ông dần khơi dậy niềm yêu thích văn hóa truyền thống trong cộng đồng.
Cuối năm 2025, cùng với các nghệ nhân và người có uy tín, ông Hải vận động thành lập và đảm nhận vai trò Chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) Văn hóa dân gian dân tộc H’re xã An Vinh.
CLB có khoảng 50 thành viên nhiều thế hệ, từ nghệ nhân lớn tuổi đến thanh niên, phụ nữ, nhằm góp phần thực hiện hiệu quả Dự án 6 “Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch”, thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030.
Để lớp trẻ tự nguyện tiếp nối
Nghệ nhân Đinh Xuân Hải không chỉ truyền dạy kỹ thuật. Với mỗi nhạc cụ, mỗi làn điệu dân ca, ông đều giải thích cặn kẽ ý nghĩa, nguồn gốc và vai trò trong đời sống tinh thần của người H’re.
“Cồng chiêng, nhạc cụ dân tộc, dân ca không chỉ là âm thanh, mà là tiếng nói của cộng đồng, gắn với tín ngưỡng, lễ hội và đời sống của người H’re. Tôi thường nói với lớp trẻ như thế, để các cháu hiểu và thêm yêu văn hóa truyền thống của dân tộc mình” - ông Hải tâm tình.
Nhờ cách truyền dạy đó, lớp trẻ không chỉ biết đánh chiêng, xoang, mà còn hiểu và tự hào về bản sắc của dân tộc mình. Anh Đinh Văn Phương (thôn 5 An Trung, thành viên CLB Văn hóa dân gian dân tộc H’re xã An Vinh) chia sẻ: “Chú Hải rất tâm huyết, dạy tận tình. Nhờ chú và các nghệ nhân lớn tuổi, tôi đã nắm được kỹ thuật diễn tấu chinh túc (bộ chiêng 3 lá) và chinh tía (bộ chiêng 5 lá) - những bộ chiêng mang bản sắc riêng của người H’re”.
Dưới sự dẫn dắt của ông, CLB Văn hóa dân gian dân tộc H’re xã An Vinh duy trì sinh hoạt, tích cực tham gia các hoạt động văn hóa tại địa phương, để tiếng cồng chiêng, điệu xoang, lời dân ca hòa cùng tiếng nhạc cụ dân tộc lại vang lên trong đời sống đương đại.
Theo ông Đinh Văn Mẩy - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã An Vinh, nghệ nhân Đinh Xuân Hải không chỉ có uy tín mà còn rất tâm huyết trong việc bảo tồn di sản văn hóa H’re.
“Hoạt động của CLB Văn hóa dân gian dân tộc H’re xã An Vinh đã góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho người dân, đồng thời tạo nền tảng để phát triển du lịch cộng đồng gắn với bản sắc văn hóa địa phương” - ông Mẩy nhận xét.
Giữa tháng 4-2026, nghệ nhân Đinh Xuân Hải được chọn là 1 trong 3 đại diện của tỉnh Gia Lai tham dự hội nghị toàn quốc triển khai công tác văn hóa dân tộc và tuyên dương các già làng, trưởng bản, nghệ nhân, người có uy tín tiêu biểu, tổ chức tại TP. Hà Nội. Ông được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch tặng bằng khen vì thành tích trong bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong cộng đồng.
Trở về sau hội nghị, nghệ nhân Đinh Xuân Hải không xem đó là niềm vinh dự của riêng mình mà còn là sự ghi nhận chung đối với cộng đồng H’re ở địa phương.
“Với tôi, phần thưởng lớn nhất là khi tiếng cồng chiêng, nhạc cụ dân tộc, dân ca, dân vũ vẫn còn trong làng. Khi lớp trẻ vẫn tiếp tục tự nguyện gìn giữ những giá trị cha ông để lại, văn hóa truyền thống mới có sức sống bền vững” - ông Hải chia sẻ.
