Với đồng bào Jrai, Bahnar tại các xã phía Tây tỉnh Gia Lai, mì là cây trồng truyền thống mang lại nguồn thu nhập quan trọng. Hộ có ít thì khoảng 2-3 sào mì, hộ nhiều có thể lên tới hàng chục héc ta.
Đa phần diện tích mì nằm trên các triền đồi. Đất đai cằn cỗi, nhiều sỏi đá, đường sá đi lại khó khăn nên đến vụ thu hoạch, tranh thủ thời tiết nắng ráo, bà con thường gọt mì, xắt lát phơi khô ngay trên núi rồi mới chở về bán cho thương lái. Cách làm này vừa giảm công vận chuyển, vừa bán được giá cao hơn.
Mùa thu hoạch mì trên núi còn là dịp gắn kết tình thân, tình làng nghĩa xóm. Do các khâu đều làm thủ công, cần nhiều nhân công nên bà con thường làm đổi công cho nhau.
Thu hoạch xong nhà này lại tiếp tục sang nhà khác. Những bữa cơm ăn vội của người gọt mì ngay dưới tán cây với canh rau rừng, chút cá khô nhưng luôn rộn rã tiếng cười. Mùa thu hoạch mì trên núi thường kéo dài khoảng 2 tháng, từ trước đến sau Tết Nguyên đán.
Tranh thủ cuối tuần, vợ chồng anh Siu Quyên (buôn Chư Băh B, xã Ia Rbol) đưa cả con cái đến khu vực chân núi Chư Băh thu hoạch 4 sào mì. Đi cùng phụ giúp vợ chồng anh Quyên còn có 3 gia đình khác ở cùng buôn.
Anh Quyên chia sẻ: “Giá mì tươi hiện chỉ 2.400 đồng/kg (mì 30 độ bột), trong khi mì khô tới 5.000 đồng/kg. Vì vậy, tôi quyết định bán mì khô. Nhà cách rẫy chừng 7 km nên vợ chồng tôi ở lại trên rẫy để tiện trông coi, phơi mì”.
Mấy ngày qua, vợ chồng anh Siu Luk (buôn Tul, xã Ia Tul) cũng tất bật thu hoạch 5 sào mì của gia đình. Cậu con trai hơn 3 tuổi hồn nhiên chơi đùa ngay bên cạnh xua tan đi mọi mệt nhọc của đôi vợ chồng trẻ. Việc thu hoạch mì của vợ chồng anh được cha mẹ và gia đình người anh trai tập trung hỗ trợ.
“Nhờ khoản thu nhập từ cây mì, chúng tôi có tiền để dành cho con ăn học, mua sắm vật dụng gia đình và tái sản xuất vụ sau” - anh Luk nói.
Tại xã Pờ Tó, mùa thu hoạch mì trên rẫy bắt đầu từ trước Tết Nguyên đán. Chị Đinh Su (thôn 5) vừa nhanh tay gọt mì, vừa vui vẻ cho biết: “5 sào mì của gia đình ước thu được khoảng 11 tấn mì tươi, phơi khô còn khoảng 8 tấn. Sau khi trừ chi phí, gia đình lãi khoảng 25 triệu đồng”.
Xã Pờ Tó hiện có hơn 1.000 ha mì, trong đó, khoảng 1/3 diện tích nằm trên núi. Ông Trần Đình Đức - Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Pờ Tó - cho biết: Diện tích mì canh tác trên triền núi và xung quanh chân núi phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước mưa, lại ít được đầu tư chăm bón nên năng suất không cao.
Tuy nhiên, do địa hình phức tạp, đất đai khô cằn nên rất khó chuyển đổi sang các cây trồng khác. Bà con trồng mì và chọn bán mì khô để lấy công làm lời. Mùa thu hoạch mì trên núi cũng trở thành nét đặc trưng trong canh tác nông nghiệp của đồng bào dân tộc thiểu số địa phương.
