Cách làm này không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ tài nguyên rừng mà còn tạo thêm sinh kế, từng bước cải thiện đời sống người dân miền núi.
Cộng đồng chung tay, rừng thêm người giữ
Trong những ngày đầu xuân Bính Ngọ, chúng tôi theo chân người dân làng Canh Tiến (xã Canh Vinh) cùng cán bộ Trạm quản lý bảo vệ rừng Canh Tiến - Hồ Núi Một (Ban Quản lý rừng phòng hộ Vân Canh) tuần tra những cánh rừng già tại tiểu khu 325 - diện tích rừng có nhiều nhóm hộ trong làng nhận khoán bảo vệ.
Giữa đại ngàn xanh thẳm, sự hiện diện thường xuyên của người dân bên cạnh lực lượng chuyên trách cho thấy công tác bảo vệ rừng đã thực sự có thêm điểm tựa từ cộng đồng.
Gia đình ông Đinh Văn Lam (52 tuổi) nhận khoán bảo vệ 28 ha rừng. Mỗi tháng, ông dành từ 5 - 10 ngày cùng phối hợp tuần tra. Nhờ bám sát địa bàn, nhiều năm qua khu vực không xảy ra tình trạng chặt phá, lấn chiếm đất hay cháy rừng.
“Được Ban tin tưởng giao rừng thì mình phải có trách nhiệm giữ như tài sản của mình. Giữ được rừng hôm nay cũng là giữ nguồn sống lâu dài cho con cháu” - ông Lam chia sẻ.
Theo ông Nguyễn Văn Chiến-Trưởng Trạm Quản lý bảo vệ rừng Canh Tiến - Hồ Núi Một, đơn vị đang quản lý hơn 5.456 ha rừng phòng hộ thuộc 6 tiểu khu ở các xã Canh Liên, Canh Vinh và An Nhơn Tây. Trong điều kiện địa bàn rộng, lực lượng chuyên trách còn mỏng, việc huy động người dân tham gia giữ rừng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Riêng làng Canh Tiến có 170 hộ nhận khoán bảo vệ 3.709 ha rừng tự nhiên; nhờ đó, các nguy cơ xâm hại được phát hiện sớm, xử lý kịp thời, tình hình an ninh rừng ổn định.
Tại xã An Toàn, mô hình giao khoán bảo vệ rừng đặc dụng cũng phát huy hiệu quả rõ nét. Những năm qua, 278 hộ ở các thôn 1, 2 và 3 nhận khoán bảo vệ trên 4.000 ha rừng đặc dụng từ Ban Quản lý rừng đặc dụng An Toàn. Người dân tại các thôn không chỉ phối hợp tuần tra, mà còn xây dựng quy ước, nhắc nhở nhau chấp hành quy định, từng bước hình thành ý thức tự quản, bảo vệ rừng trong cộng đồng.
Ông Khiếu Đức Thịnh - Giám đốc Ban Quản lý rừng đặc dụng An Toàn - cho biết: “Khi cộng đồng được giao trách nhiệm và hưởng lợi rõ ràng, ý thức tự quản được khơi dậy mạnh mẽ. Người dân trở thành chủ thể giữ rừng, cùng lực lượng chức năng bảo vệ tài nguyên rừng một cách bền vững”.
Nâng cao thu nhập cho người dân
Cùng với hiệu quả bảo vệ tài nguyên, chính sách giao khoán bảo vệ rừng còn mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Thực hiện Dự án 3, các chủ rừng trong tỉnh tổ chức hỗ trợ khoán bảo vệ rừng với tổng diện tích 506.662 ha, thu hút hàng nghìn hộ gia đình và các cộng đồng trong tỉnh tham gia.
Tại xã Canh Liên, hơn 540 hộ dân ở các làng Chồm, Cát, Kà Bông, Kà Nâu, Kà Bưng, Hà Giao và Kon Lót đang nhận giao khoán bảo vệ gần 6.485 ha rừng phòng hộ thuộc Ban Quản lý rừng phòng hộ Vân Canh. Không chỉ góp phần giữ rừng bền vững, chính sách này còn tạo nguồn thu nhập ổn định cho người dân với mức hỗ trợ 600 nghìn đồng/ha/năm; cuối năm 2025, Ban đã chi trả gần 3,9 tỷ đồng cho các cộng đồng và hộ nhận khoán.
Riêng làng Chồm có 104 hộ nhận khoán 1.476,5 ha rừng; đợt chi trả cuối năm 2025, tổng số tiền hơn 880 triệu đồng được phân bổ kịp thời đến từng hộ. Theo ông Mai Thanh Phương - Trưởng Ban quản lý làng, Tổ trưởng Tổ quản lý bảo vệ rừng làng Chồm, khoản hỗ trợ này trở thành nguồn lực quan trọng, giúp nhiều gia đình có vốn mua trâu, bò, mở rộng chăn nuôi, chủ động kế hoạch làm ăn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nương rẫy. Khi thu nhập được cải thiện, người dân càng ý thức hơn trong việc gìn giữ diện tích rừng được giao, hạn chế tình trạng vào rừng khai thác trái phép để mưu sinh.
Tương tự, tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng, sau 5 năm triển khai phương án giao khoán bảo vệ rừng theo Dự án 3, hiện tổng diện tích rừng được giao khoán bảo vệ trên 2.038 ha cho 17 nhóm hộ và 1 cộng đồng gồm 330 hộ ở các làng Kon Von 2 (xã Đak Rong) và các thôn, làng Điện Biên, Trạm Lập, Hà Lâm, Đăk Tơ Nglông (xã Sơn Lang), với mức khoán 600 nghìn đồng/ha/năm.
Chủ tịch UBND xã Đak Rong Mã Văn Tình cho biết, riêng làng Kon Von 2 có 63 hộ nhận khoán bảo vệ hơn 320 ha rừng đặc dụng. Việc trực tiếp quản lý diện tích được giao đã giúp người dân nâng cao ý thức, trách nhiệm; các hộ chủ động tuần tra, kịp thời phát hiện và ngăn chặn hành vi xâm hại rừng. Bên cạnh đó, nguồn thu từ giao khoán tạo thêm điều kiện để nhiều gia đình cải thiện đời sống, làm nền tảng cho mục tiêu giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới bền vững của địa phương.
Theo ông Trương Thanh Hà - Quyền Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh, việc triển khai giao khoán rừng cho nhóm hộ và cộng đồng đã tạo chuyển biến tích cực, khi cộng đồng trở thành lực lượng nòng cốt trong quản lý, bảo vệ rừng; diện tích rừng được giữ ổn định, vi phạm giảm rõ rệt. Thời gian tới, Chi cục sẽ tiếp tục rà soát, mở rộng diện tích giao khoán phù hợp, tăng cường tập huấn kỹ năng tuần tra, PCCC rừng và đẩy mạnh kiểm tra, giám sát nhằm bảo đảm chính sách phát huy hiệu quả bền vững.
