Sự thay đổi ấy giúp những sản phẩm như: cà phê, đan đát truyền thống từng bước hoàn thiện, được công nhận đạt chuẩn OCOP, qua đó nâng cao giá trị và thu nhập cho người dân.
Thay đổi cách làm
Ở thôn Hàm Rồng, câu chuyện làm cà phê của bà Nguyễn Thị Thu Hằng - Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Hàm Rồng cho thấy rõ sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người dân.
Năm 2012, sau khi lập gia đình, bà Hằng cùng chồng làm nghề kinh doanh nông sản. Khi ấy, phần lớn sản phẩm mua về vẫn ở dạng thô. Nhận thấy giá trị hạt cà phê có thể nâng lên nếu kiểm soát tốt chất lượng, vợ chồng bà bắt đầu tìm hướng làm cà phê sạch.
Để thay đổi cách sản xuất, bà Hằng tìm đến từng hộ dân, hướng dẫn quy trình chăm sóc, thu hái cà phê. Theo đó, cà phê chỉ thu hái khi đã chín. Những hộ thực hiện đúng quy trình được HTX mua với giá cao hơn thị trường từ 8.000-15.000 đồng/kg cà phê nhân. HTX cũng đầu tư máy móc để phân loại quả chín, quả xanh.
Ông Mai Xuân Miền (thôn Hàm Rồng) chia sẻ: “Trước đây, tôi cứ nghĩ làm ra sản phẩm là được. Nhưng càng làm càng thấy muốn bán được giá cao thì sản phẩm phải bảo đảm chất lượng, có nguồn gốc rõ ràng. Từ ngày liên kết với HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Hàm Rồng sản xuất cà phê sạch, gia đình bán được giá cao hơn nên rất phấn khởi”.
Từ những yêu cầu đó, người dân từng bước thay đổi cách sản xuất cà phê. Những công việc trước đây làm theo thói quen nay được thực hiện theo quy trình cụ thể. Từ khâu thu hái, sơ chế, phơi đến bảo quản đều được chú trọng nhằm nâng chất lượng sản phẩm.
Với HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Hàm Rồng, sự thay đổi ấy mang lại kết quả rõ nét. Nếu năm 2024, doanh thu của HTX đạt khoảng 1,5 tỷ đồng thì năm 2025 tăng lên 5,5 tỷ đồng. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, doanh thu đạt khoảng 12 tỷ đồng.
Một dấu mốc khác là năm 2024, sản phẩm cà phê KRS COFFEE của HTX được chứng nhận OCOP 3 sao. Đây cũng là cơ sở để đơn vị tiếp tục đầu tư, nâng cao chất lượng sản phẩm và hướng đến những yêu cầu cao hơn.
Theo bà Hằng, cà phê dùng để rang xay được lựa chọn từ quả chín trên cây. Sau thu hái, cà phê được rửa sạch, phân loại trước khi đưa vào chế biến. Quá trình sơ chế, phơi được kiểm soát chặt chẽ để giữ hương thơm tự nhiên của hạt cà phê.
“Hiện HTX liên kết với 30 hộ sản xuất cà phê sạch, diện tích gần 100 ha. Muốn sản phẩm có chỗ đứng trên thị trường thì chất lượng phải đặt lên hàng đầu. HTX đang tiếp tục hoàn thiện quy trình sản xuất, đầu tư máy móc và phấn đấu nâng sản phẩm KRS COFFEE lên OCOP 4 sao” - bà Hằng cho biết.
Không chỉ trong canh tác cà phê, sự thay đổi tư duy sản xuất còn được thể hiện qua nghề đan đát truyền thống của người Jrai ở làng Ngơm Thung. Những chiếc gùi đủ kích cỡ hay mô hình nhà rông trước đây chủ yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt gia đình thì nay đã trở thành hàng hóa.
Là nghệ nhân đan đát có tiếng ở làng Ngơm Thung, anh Rinh ngày ngày cặm cụi bên những thanh tre, nứa. Với anh, mỗi sản phẩm đan đát không chỉ là vật dụng mà còn chứa đựng nét văn hóa của cộng đồng.
“Làm mô hình nhà rông lâu lắm, phải 2 ngày mới xong một sản phẩm, bán được từ 1 triệu đồng trở lên. Năm 2023, mô hình nhà rông và gùi của làng Ngơm Thung được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao, mình rất vui. Mình càng cố gắng làm đẹp hơn, chắc hơn” - anh Rinh nói.
Từ một công việc tranh thủ lúc nông nhàn, đan đát giờ trở thành nghề tạo thêm thu nhập cho hơn 200 hộ làng Ngơm Thung. Sản phẩm cũng không dừng ở những vật dụng quen thuộc mà được phát triển thêm nhiều mẫu mã phục vụ trang trí, làm quà tặng.
Những chiếc gùi, mô hình nhà rông được làm công phu hơn. Người làm nghề quan tâm đến kích thước, kiểu dáng, độ bền và thị hiếu khách hàng. Sản phẩm vì thế không chỉ được bán trong xã mà còn theo những đơn hàng đến nhiều địa phương khác.
Theo anh Rinh, việc tham gia Chương trình OCOP tạo thêm động lực để người dân chú trọng chất lượng sản phẩm. “Muốn sản phẩm đi xa thì trước hết mình phải làm cho tốt. Từ nguyên liệu đến cách làm, cách thể hiện đều phải bảo đảm. Được công nhận sản phẩm OCOP thì mình có thêm điều kiện quảng bá, tiêu thụ” - anh Rinh bày tỏ.
Nâng giá trị, mở rộng thị trường
Theo ông Trần Hưng Nghiệp - Trưởng Phòng Nông nghiệp - Hạ tầng xã Ia Băng, sau sắp xếp đơn vị hành chính, xã có quy mô dân số và lực lượng lao động lớn. Trong đó, sản xuất nông nghiệp vẫn giữ vai trò quan trọng đối với đời sống người dân.
“Muốn nâng cao thu nhập cho người dân thì không thể chỉ dựa vào việc mở rộng diện tích mà quan trọng là phải nâng giá trị sản xuất. Địa phương khuyến khích người dân thay đổi tư duy sản xuất theo hướng an toàn, nâng cao chất lượng, tăng cường liên kết và từng bước xây dựng thương hiệu sản phẩm. Hiện trên địa bàn xã có 5 sản phẩm đạt OCOP 3 sao” - ông Nghiệp cho hay.
Theo ông Nghiệp, OCOP không chỉ là câu chuyện của một sản phẩm được công nhận. Để có sản phẩm OCOP, chủ thể phải quan tâm đến chất lượng, quy trình sản xuất, bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và thị trường tiêu thụ.
“Điều quan trọng hơn cả là qua quá trình xây dựng sản phẩm OCOP, người dân phải thay đổi được phương thức sản xuất, nâng cao chất lượng và hướng đến thị trường ổn định” - ông Nghiệp nhấn mạnh.
Cùng quan điểm, ông Y Đức Thành, Bí thư Đảng ủy xã Ia Băng, cho rằng, nâng giá trị sản phẩm phải bắt đầu từ việc thay đổi nếp nghĩ, cách làm của người dân.
Những năm gần đây, xã khuyến khích người dân chuyển đổi cây trồng phù hợp, ứng dụng KHKT vào sản xuất, từng bước hình thành những sản phẩm có chất lượng cao và lợi thế riêng.
“Đối với sản phẩm cà phê KRS COFFEE của HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Hàm Rồng và sản phẩm đan đát, mô hình nhà rông của làng Ngơm Thung, xã tiếp tục hướng dẫn các chủ thể hoàn thiện quy trình, thủ tục để đăng ký đánh giá, phân hạng OCOP 4 sao trong năm 2027” - ông Thành thông tin.
Từ hạt cà phê đến chiếc gùi, mô hình nhà rông ở xã Ia Băng cho thấy một hướng đi đang hình thành trong sản xuất nông nghiệp và phát triển sản phẩm địa phương.
Người dân không còn chỉ tính chuyện làm được bao nhiêu sản phẩm mà bắt đầu quan tâm sản phẩm làm ra có chất lượng thế nào, bán cho ai và giá trị được nâng lên ra sao.
Đó cũng là bước chuyển từ sản xuất theo kinh nghiệm sang sản xuất có quy trình, từ làm ra sản phẩm đến chú trọng chất lượng và thị trường. Khi những yêu cầu về chất lượng, nguồn gốc, bao bì, nhãn mác và truy xuất nguồn gốc được quan tâm, sản phẩm không chỉ đáp ứng nhu cầu trước mắt mà còn có thêm cơ hội mở rộng thị trường.
