Tuy nhiên, được công nhận OCOP mới chỉ là bước khởi đầu. Để sản phẩm đi đường dài, các chủ thể phải duy trì chất lượng, tuân thủ quy định và kiểm soát chặt chẽ quá trình sản xuất, kinh doanh.
“Đạt sao” là bước khởi đầu
Rà soát của Sở Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, toàn tỉnh hiện có 846 sản phẩm OCOP được chứng nhận từ 3-5 sao còn hạn, gồm 750 sản phẩm 3 sao, 85 sản phẩm 4 sao và 11 sản phẩm 5 sao.
Với 6 nhóm sản phẩm OCOP gồm: thực phẩm; đồ uống; dược liệu và sản phẩm từ dược liệu; thủ công mỹ nghệ; sinh vật cảnh; dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch, yêu cầu về quản lý, tiêu chuẩn và chất lượng được đặt ra theo đặc thù từng nhóm sản phẩm.
Từ thực tế sản xuất, bà Trần Thị Bé - Giám đốc Công ty TNHH MTV Trần Lâm Gia Phát (phường Hội Phú) cho rằng, hành vi tiêu dùng thay đổi nhanh, kéo theo yêu cầu ngày càng cao về chất lượng và tính minh bạch của sản phẩm.
Vì vậy, chủ thể OCOP không thể chỉ tập trung hoàn thiện hồ sơ để được công nhận OCOP mà phải nâng cao năng lực sản xuất và kiểm soát chất lượng ngay từ đầu.
Theo bà Bé, trong quá trình xây dựng hồ sơ OCOP, doanh nghiệp đã được tập huấn, hướng dẫn về tiêu chuẩn chất lượng, công bố sản phẩm, nhãn hàng hóa, bao bì và truy xuất nguồn gốc.
“Chứng nhận OCOP không thay thế các giấy phép, chứng nhận hay điều kiện kinh doanh chuyên ngành. Do đó, việc nắm bắt và tuân thủ quy định pháp luật là điều kiện để doanh nghiệp chuẩn hóa sản phẩm, duy trì chất lượng sau khi được công nhận” - bà Bé nói.
Với những sản phẩm có yêu cầu quản lý chuyên ngành như sản phẩm rượu, việc tuân thủ quy định càng quan trọng. Ông Dương Văn Hành - Giám đốc Công ty TNHH BIDIR Hoàng Long (phường Bình Định) cho biết, đối với các sản phẩm mang nhãn hiệu Rượu Bàu Đá - nhãn hiệu tập thể gắn với giá trị văn hóa và nghề truyền thống vùng đất Bình Định trước đây, giữ ổn định chất lượng phải đi cùng chuẩn hóa quy trình sản xuất, bao bì và tem nhãn.
Đây cũng là cách doanh nghiệp bảo vệ uy tín sản phẩm OCOP 4 sao, hạn chế nguy cơ hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc và từng bước tiếp cận các kênh phân phối, bán lẻ hiện đại.
Cùng với việc chuẩn hóa sản xuất, mạng lưới cửa hàng, điểm giới thiệu sản phẩm OCOP cũng ngày càng được mở rộng từ nguồn hỗ trợ của Nhà nước và nỗ lực của doanh nghiệp. Tuy nhiên, để duy trì giá trị sản phẩm, các chủ thể OCOP còn phải chú ý đến thời hạn chứng nhận.
Sau 36 tháng, sản phẩm phải được đánh giá, công nhận lại nếu tiếp tục đáp ứng các yêu cầu của chương trình.
Giữ chuẩn để đi đường dài
Theo ông Trần Quốc Trường - Trưởng Phòng Quản lý Tiêu chuẩn Chất lượng, Chi cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng (Sở KH&CN), để duy trì giá trị sản phẩm sau khi được công nhận OCOP, các chủ thể cần đặc biệt quan tâm đến 3 nhóm yêu cầu gồm tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật; chất lượng sản phẩm, hàng hóa; nhãn hàng hóa.
Trong đó, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật là cơ sở định hình yêu cầu đối với sản phẩm trong quá trình sản xuất, chế biến; chất lượng sản phẩm, hàng hóa quyết định khả năng duy trì niềm tin của người tiêu dùng và sức cạnh tranh; còn nhãn hàng hóa cung cấp thông tin trực tiếp giúp người tiêu dùng nhận diện sản phẩm, biết rõ nguồn gốc, thành phần, đơn vị chịu trách nhiệm và các thông tin cần thiết trước khi lựa chọn.
Thực tế kiểm tra cho thấy, một số chủ thể OCOP vẫn còn lúng túng trong thực hiện quy định về nhãn hàng hóa. Ông Lê Hồng Hà - Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường (Sở Công Thương) cho biết, có trường hợp ghi thiếu nội dung bắt buộc, ghi sai lệch ngày sản xuất, hạn sử dụng hoặc chưa kịp thời cập nhật các quy định mới liên quan đến nhãn điện tử, mã QR và truy xuất nguồn gốc.
Bên cạnh đó, một số cơ sở sản xuất nhỏ lẻ còn tự ý gắn nhãn OCOP cho sản phẩm chưa được công nhận; hoặc giấy chứng nhận đã hết thời hạn 36 tháng nhưng vẫn tiếp tục sử dụng thông tin về số sao trên nhãn sản phẩm.
Vì vậy, việc hướng dẫn các quy định liên quan đến tiêu chuẩn, chất lượng, ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc; điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm; các hành vi bị cấm trong lĩnh vực giá, thương mại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng… sẽ giúp chủ thể hiểu đúng quy định, chủ động phòng ngừa rủi ro ngay từ cơ sở.
Yêu cầu về tính chính xác, minh bạch của thông tin càng rõ khi sản phẩm OCOP ngày càng được đưa lên thương mại điện tử. Theo ông Hà, khoảng cách giữa người bán và người mua được rút ngắn, nhưng yêu cầu về khả năng kiểm chứng thông tin lại cao hơn.
Nội dung quảng bá trên môi trường số vì thế không thể tách rời chất lượng thực tế của sản phẩm. Sản phẩm thảo dược không thể tùy tiện quảng cáo như thuốc chữa bệnh; hay những tuyên bố như “hữu cơ”, “sản phẩm xanh”… cũng phải có tài liệu, hồ sơ kiểm chứng.
Khi sản phẩm từ phạm vi tiêu thụ nhỏ bước vào hệ thống phân phối lớn, bán hàng trực tuyến hoặc hướng đến xuất khẩu, thông tin về nguyên liệu, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng và nguồn gốc phải có khả năng kiểm chứng.
Đây cũng là yêu cầu đặt ra khi Gia Lai đẩy mạnh phát triển hệ thống cửa hàng, điểm giới thiệu OCOP và xúc tiến thương mại trong Năm Du lịch quốc gia - Gia Lai 2026.
Sản phẩm càng hiện diện trên nhiều kênh, yêu cầu về chất lượng và minh bạch càng cao. Giữ chuẩn vì thế không chỉ để duy trì một chứng nhận, mà còn để bảo vệ uy tín sản phẩm và tài sản thương hiệu của địa phương.
