Bảo tồn vũ điệu truyền thống Tây Nguyên

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

(GLO)- Múa dân gian (vũ điệu hay dân vũ) là một trong những thành tố quan trọng tạo nên không gian sinh động, màu sắc trong các lễ hội dân gian ở buôn làng.

Tuy nhiên, hiện nay, có hiện tượng lớp trẻ xa rời với các điệu múa truyền thống của dân tộc mà tiếp thu, cải biên một cách tùy tiện, lai căng. Việc này cần được chấn chỉnh nhằm bảo tồn và phát huy giá trị bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số Tây Nguyên, trong đó có nghệ thuật múa.

1mua-jrai-anh-hhl.jpg
Múa Jrai. Ảnh: Hùng Hoa Lư

Đi tìm nguồn gốc một số vũ điệu truyền thống của các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên, các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian cho rằng, nó xuất phát từ cuộc sống lao động gắn bó với núi rừng, thiên nhiên hoang sơ cùng với tín ngưỡng đa thần của cộng đồng.

Người dân sáng tạo các vũ điệu để dâng lên các đấng thần linh trong các nghi thức lễ hội, sau đó là vui chơi, phô diễn động tác của cơ thể một cách nhịp nhàng theo tiếng nhạc nhằm diễn đạt một ý niệm hay nội dung nào đó.

Còn theo nhà Tây Nguyên học Jacques Dournes: “Hình như múa không phải là một nghệ thuật bản địa của người Tây Nguyên”. Và ông cũng đưa ra luận điểm, có thể người Tây Nguyên học múa của người Chàm (Champa) hay người Campuchia (Khmer). Cá nhân tôi cho rằng, đây là giả thuyết thiếu căn cứ; chưa có công trình nghiên cứu sâu về lĩnh vực này.

Theo di sản Champa thì họ có 80 điệu múa truyền thống, tương ứng với 80 vị thần trong tín ngưỡng dân gian Chăm. Nhưng phổ biến và đặc sắc mà đến nay họ vẫn còn lưu giữ, truyền dạy cho thế hệ sau là: múa quạt, múa đội nước, múa khăn và múa đạp lửa. Đặc biệt và điển hình nhất trong nghệ thuật múa Chăm là vũ điệu Apsara.

Còn người Khmer với các điệu múa dân gian truyền thống khá phổ biến hiện nay trong tộc người là: múa Rom vong, Lăm leo, Saravan. Nếu đem so sánh về động tác, trang phục, âm nhạc thì xoang của các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên nói chung cơ bản không có nhiều điểm tương đồng với múa dân tộc Chăm hay múa của người Khmer.

Vì thế, có thể nói, với các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên, việc sáng tạo nghệ thuật múa dân gian mang bản sắc của cộng đồng là điều đương nhiên và dễ hiểu mà không phải đi “vay mượn” của các dân tộc khác.

Xoang là từ dùng chung phổ biến cho loại nghệ thuật dân vũ truyền thống của các dân tộc thiểu số ở Trường Sơn-Tây Nguyên. Đây là loại hình sinh hoạt không thể thiếu trong các dịp lễ hội đi đôi với nghệ thuật cồng chiêng, là mắt xích quan trọng để kết nối cộng đồng, thể hiện tình đoàn kết, gắn bó.

Có thể nói, xoang là vũ điệu cộng đồng, có cả nam và nữ (không nhất thiết về số lượng người), họ quây quần thành vòng tròn và xoang theo nhịp điệu chiêng trong không gian thoáng rộng ở nhà rông hay ngoài rừng. Điệu xoang có tính đối xứng qua động tác tay-chân trên trục cơ thể với độ lắc nhịp nhàng và được lặp đi lặp lại.

2xoang-bahnar-anh-hung-hoa-lu-kem-bai-mua-tay-nguyen.jpg
Xoang Bahnar. Ảnh: Hùng Hoa Lư

Người M’Nông còn có múa khiêl, múa cầu mùa, múa mời rượu; người Ê Đê có điệu múa chim grứ nổi tiếng… Người Cơ Tu có vũ điệu đẹp mắt là tân tung da dă trong lễ hội cầu mùa, mừng nhà mới. Đây là điệu múa thiêng với động tác cơ bản là 2 tay phụ nữ xòe lên trời để cầu xin Yàng ban cho điều may mắn. Mỗi dân tộc có sắc thái vũ điệu khác nhau.

Các nhà chuyên môn về nghệ thuật múa cho rằng: Xoang của người Jrai có độ lắc cơ thể mạnh; xoang Bahnar thì nhẹ nhàng, uyển chuyển; xoang Xê Đăng, M’Nông thì mời gọi, quyến rũ…

Thời gian qua, múa truyền thống của dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên được các nhà biên đạo múa Việt Nam, trong đó có nhiều biên đạo múa nổi tiếng trên mảnh đất đầy nắng gió này như: Nghệ sĩ Nhân dân Y Brơm, Nghệ sĩ Nhân dân Xuân La, Nghệ sĩ Ưu tú Quang Tâm… kế thừa, sáng tạo, phát huy giá trị bản sắc dân tộc, đưa nghệ thuật múa Tây Nguyên lên tầm cao mới.

Một số tác phẩm như: “Múa trống Tây Nguyên”, “Múa giã gạo đêm trăng” của Nghệ sĩ Nhân dân Y Brơm, “Múa hồn cồng”, “Múa vui nhà mới” của Nghệ sĩ Nhân dân Xuân La, “Múa cầu mưa”, “Múa tiếng đàn đêm trăng” của Nghệ sĩ Ưu tú Quang Tâm… đã giữ được “hồn cốt” của múa truyền thống dân tộc Jrai, Bahnar.

Tuy nhiên, hiện nay, có hiện tượng lớp trẻ xa rời với các điệu múa truyền thống của dân tộc mà tiếp thu, cải biên một cách tùy tiện, lai căng. Việc này cần được chấn chỉnh nhằm bảo tồn và phát huy giá trị bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số Tây Nguyên, trong đó có nghệ thuật múa.

Theo Nghệ sĩ Ưu tú Đặng Công Hưng-Phó Chủ tịch phụ trách Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh: “Xã hội ngày một phát triển, nhiều loại hình nghệ thuật mới lạ xuất hiện. Đây là cơ hội, cũng là thách thức không chỉ với nghệ thuật múa mà với cả nhiều loại hình nghệ thuật khác.

Hiện nay, các tác phẩm múa độc lập hoặc đỉnh cao như thơ múa mang bản sắc dân tộc tại tỉnh nhà gần như rất ít. Sự xuất hiện của các biên đạo trẻ giờ đây dường như mang hơi hướng hiện đại, không có tác phẩm nào mang dáng dấp, hồn cốt văn hóa bản địa Tây Nguyên”.

Có thể bạn quan tâm

Phường An Nhơn Nam truyền dạy bài chòi dân gian

Phường An Nhơn Nam khai mạc lớp truyền dạy nghệ thuật bài chòi dân gian

(GLO)- Ngày 14-11, tại Hội trường UBND phường An Nhơn Nam (tỉnh Gia Lai), UBND phường khai mạc lớp truyền dạy nghệ thuật bài chòi dân gian năm 2026, với sự tham gia của 84 học viên là thành viên Câu lạc bộ (CLB) bài chòi phường, giáo viên và học sinh các trường tiểu học, THCS trên địa bàn.

Lan tỏa vẻ đẹp Gia Lai qua cuộc thi ảnh, video

Lan tỏa vẻ đẹp Gia Lai qua chuỗi sự kiện Festival cồng chiêng

(GLO)- Cuộc thi ảnh đẹp, video clip trong chuỗi sự kiện Festival cồng chiêng - Tuần lễ Hoa Dã quỳ - Núi lửa Chư Đang Ya năm 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai tổ chức là dịp để mọi người ghi lại những khoảnh khắc đẹp góp phần quảng bá thiên nhiên, văn hóa và con người Gia Lai.

7 cuốn sách của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật chính thức lên Amazon

7 cuốn sách của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật chính thức lên Amazon

(GLO)- Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật vừa đưa 7 cuốn sách tiếng Anh đầu tiên lên nền tảng thương mại điện tử Amazon, mở rộng cơ hội tiếp cận độc giả toàn cầu, góp phần quảng bá lịch sử, văn hóa, tư tưởng và hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới.

“Gia Lai - Những sắc màu văn hóa”

“Gia Lai - Những sắc màu văn hóa”

(GLO)- Những nét đẹp trong đời sống, văn hóa truyền thống cùng nhiều di sản đặc sắc của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn tỉnh Gia Lai được giới thiệu trong triển lãm tại Bảo tàng Pleiku (phường Pleiku, tỉnh Gia Lai) từ ngày 6 đến 8-11, hứa hẹn mang đến cho người xem nhiều điều thú vị.

Âm vang Festival Cồng chiêng 2026

Âm vang Festival Cồng chiêng 2026

(GLO)- Sau 10 ngày diễn ra, Festival Cồng chiêng - Tuần lễ Hoa dã quỳ - Núi lửa Chư Đang Ya năm 2026 đã bế mạc vào ngày 8-11. Sự kiện để lại dư âm khó quên về một cuộc hội tụ di sản quy mô, mang chiều sâu bản sắc cùng nhiều hoạt động giao lưu văn hóa - nghệ thuật, triển lãm, trải nghiệm hấp dẫn.

Ban Tổ chức Festival Cồng chiêng Gia Lai 2026 tri ân những đóng góp vào sự thành công của lễ hội

Ban Tổ chức Festival Cồng chiêng Gia Lai 2026 tri ân những đóng góp vào sự thành công của lễ hội

(GLO)- Báo và phát thanh, truyền hình Gia Lai trân trọng giới thiệu Thư cảm ơn của Ban Tổ chức Festival Cồng chiêng Gia Lai 2026 gửi đến các đại biểu, đoàn nghệ nhân, tổ chức, cá nhân, cơ quan báo chí và nhân dân đã quan tâm, đồng hành, góp phần làm nên thành công cho lễ hội.

Dấu xưa miền nhớ

Dấu xưa miền nhớ

(GLO)- Đầu ngõ, gió mai ùa về, thốc từng cơn mát lạnh. Một ngày cuối tháng, ông tôi vác rựa vào làng đồng bào dân tộc thiểu số. Tôi lon ton chạy theo ông, bóng nắng băng ngang qua con đường nhựa dẫn vào ngõ đất dài lêu nghêu. Gió mơn man, nắng ấm vàng nhảy nhót trên tán lá xào xạc.

Các địa phương tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026

Các địa phương tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam

(GLO)- Từ ngày 5 đến 7-11, nhiều địa phương của tỉnh Gia Lai đã tổ chức điểm Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với các hoạt động giao lưu văn hóa, thể thao hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 và phục dựng nghi lễ truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số.

Rapper Đen cùng nhiều nghệ sĩ khuấy động đêm nhạc “Pleiku ơi”

NSND Thanh Lam, rapper Đen cùng nhiều nghệ sĩ khuấy động đêm nhạc “Pleiku ơi”

(GLO)- Tối 8-11, tại Quảng trường Đại Đoàn Kết (phường Pleiku, tỉnh Gia Lai), đêm nhạc “Pleiku ơi” diễn ra sôi động với sự góp mặt của NSND Thanh Lam, rapper Đen cùng nhiều nghệ sĩ, góp thêm sắc màu cho chuỗi sự kiện Festival Cồng chiêng – Tuần lễ Hoa dã quỳ – Núi lửa Chư Đăng Ya năm 2026.

Phố Núi âm vang cồng chiêng

Phố Núi âm vang cồng chiêng

(GLO)- Từ ngày 6 đến 8-11, trong khuôn khổ Festival Cồng chiêng - Tuần lễ Hoa dã quỳ - Núi lửa Chư Ðang Ya năm 2026, 39 đội nghệ nhân trong và ngoài tỉnh Gia Lai cùng góp mặt trong chương trình “Giao lưu văn hóa truyền thống các dân tộc”, lễ hội đường phố và “Ðêm hội cồng chiêng”.

null