Theo phương án đang được Bộ Công Thương lấy ý kiến, Nhà nước không trực tiếp công bố giá cơ sở và mức giá bán lẻ tối đa theo từng kỳ như hiện nay. Thay vào đó, doanh nghiệp sẽ căn cứ công thức, nguyên tắc được quy định trong nghị định để tự tính toán và quyết định giá bán.
Công thức dự kiến gồm giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và các khoản thuế, phí. Trong đó, giá mua và chi phí tạo nguồn được xác định theo thực tế; lợi nhuận do doanh nghiệp tự quyết định, còn các khoản thuế, phí vẫn thực hiện theo quy định của Nhà nước. Chi phí kinh doanh định mức tiếp tục thuộc phạm vi quản lý của Nhà nước.
Theo ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), khi cơ chế mới được áp dụng, doanh nghiệp sẽ hoàn toàn quyết định giá bán lẻ. Điều này đồng nghĩa giá bán tại các doanh nghiệp, hệ thống phân phối và cửa hàng có thể khác nhau, tùy thuộc giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh, lợi nhuận và chính sách chiết khấu.
Với cơ chế mới, cách vận hành sẽ chuyển mạnh sang thị trường. Một cửa hàng có nguồn hàng, chi phí vận chuyển, chi phí kinh doanh hoặc chính sách lợi nhuận khác cửa hàng bên cạnh có thể đưa ra mức giá khác.
Chẳng hạn, cùng một loại xăng, một cửa hàng có nguồn cung với chi phí thấp hơn có thể lựa chọn mức giá cạnh tranh để thu hút khách hàng; trong khi cửa hàng có chi phí vận chuyển, mặt bằng hoặc các khoản chi phí khác cao hơn có thể niêm yết giá cao hơn.
Giá cũng có thể được điều chỉnh linh hoạt hơn. Theo Bộ Công Thương, khi cơ chế mới có hiệu lực, không loại trừ khả năng một cửa hàng buổi sáng áp dụng một mức giá và điều chỉnh vào buổi chiều theo diễn biến thị trường và quyết định kinh doanh của doanh nghiệp.
Theo dự thảo, doanh nghiệp phải thực hiện công khai, kê khai và kết nối dữ liệu với cơ quan quản lý. Bộ Công Thương dự kiến xây dựng hệ thống quản lý xăng dầu quốc gia, trong đó dữ liệu từ các cửa hàng bán lẻ, bao gồm thông tin xuất hóa đơn bán hàng, được kết nối với cơ quan thuế và Bộ Công Thương để phục vụ công tác giám sát, hậu kiểm.
Bên cạnh đó, dự thảo hướng tới tinh gọn hệ thống phân phối, giảm các khâu trung gian và tăng tính chủ động của doanh nghiệp. Bộ Công Thương cho rằng việc chuyển sang cơ chế thị trường phải đi kèm minh bạch dữ liệu, tăng trách nhiệm của doanh nghiệp và khả năng giám sát của cơ quan quản lý.
Nếu chính sách được ban hành, người tiêu dùng có thể không còn nhìn vào một mức giá chung được điều chỉnh đồng loạt để quyết định nơi mua xăng. Thay vào đó, giá giữa các cửa hàng có thể trở thành một yếu tố cạnh tranh.
Điều này có thể tạo thêm lựa chọn cho người mua, đồng thời buộc các doanh nghiệp và cửa hàng phải cân nhắc giá bán, chất lượng dịch vụ, nguồn hàng và chi phí vận hành để giữ khách.
