Tối hậu thư từ Nhà Trắng
Ngày 22-8, phát biểu tại Phòng Bầu dục, Tổng thống Donald Trump cho biết Washington đang chuẩn bị một quyết định quan trọng liên quan đến triển vọng chấm dứt xung đột Nga-Ukraine. Theo ông, trong vòng hai tuần tới, Mỹ có thể áp đặt gói trừng phạt mới, thuế quan khổng lồ hoặc kết hợp cả hai nếu Moscow tiếp tục cứng rắn.
Ông Trump tỏ ra bức xúc khi Nga liên tục tiến hành các đợt tấn công bằng tên lửa và UAV, gây thiệt hại nhiều mục tiêu dân sự, trong đó có một nhà máy của Mỹ tại Ukraine. “Điều đó khiến tôi cực kỳ không hài lòng. Trong hai tuần tới, chúng ta sẽ thấy rõ hướng đi của cuộc chiến”, ông nhấn mạnh.
Dù vậy, Trump vẫn để ngỏ khả năng Mỹ “không hành động, để các bên tự giải quyết”. Tuy nhiên, việc đưa ra một mốc thời gian cụ thể cho thấy Nhà Trắng thực sự muốn gia tăng sức ép ngoại giao và kinh tế, buộc Moscow phải cân nhắc lại lựa chọn chiến lược.
Con bài trừng phạt thứ cấp
Theo nhà báo Jonathan Martin (Politico), Nhà Trắng đang cân nhắc một mốc thời hạn cứng có thể đến ngày 15-9 để buộc Nga ngồi vào bàn đàm phán với Ukraine. Nếu không, Washington sẽ kích hoạt làn sóng trừng phạt thứ cấp với phạm vi rộng hơn nhiều so với trước đây.
Khác với các biện pháp trực tiếp đánh vào ngành năng lượng, tài chính hay ngân hàng Nga, trừng phạt thứ cấp sẽ nhằm vào những đối tác thương mại then chốt của Moscow như: Trung Quốc, Ấn Độ và Brazil. Một khi chuỗi cung ứng, dòng vốn và các kênh thanh toán quốc tế bị gián đoạn, Nga sẽ khó duy trì nguồn lực cho một cuộc chiến tiêu hao kéo dài.
Chuyên gia kinh tế quốc tế Hannah Brown nhận định: “Nếu Washington buộc các quốc gia khác phải giảm giao dịch với Moscow, thiệt hại không chỉ là mất thị trường xuất khẩu mà còn khiến Nga khó tiếp cận công nghệ và vốn quốc tế. Đây là đòn giáng có thể làm lung lay nền kinh tế Nga trong trung hạn”.
Martin nhấn mạnh, khác với những cảnh báo chung chung trước đây, lần này việc gắn các biện pháp trừng phạt với thời hạn cụ thể sẽ tạo sức ép lớn hơn, khiến Moscow khó có thể phớt lờ. Đây được coi là “con át chủ bài” mà ông Trump muốn sử dụng để thúc đẩy tiến trình hòa bình.
Moscow giữ lập trường cứng rắn
Bất chấp sức ép từ Washington, Nga chưa cho thấy dấu hiệu nhượng bộ. Ngày 21-8, Ngoại trưởng Sergei Lavrov khẳng định Tổng thống Vladimir Putin chỉ sẵn sàng gặp ông Zelensky nếu “toàn bộ các vấn đề cần thảo luận ở cấp cao nhất” được thống nhất từ trước.
Chuyên gia an ninh Mark Galeotti (Anh) bình luận: “Nga có thể coi tối hậu thư của Trump là sự áp đặt, nhưng nếu Mỹ mở rộng trừng phạt sang đối tác then chốt, khả năng chịu đựng của Moscow sẽ bị thử thách đến cực hạn”.
Một số nhà phân tích khác lưu ý rằng Nga vẫn còn dư địa dựa vào quan hệ chặt chẽ với Trung Quốc để giảm thiểu tác động. Tuy nhiên, nếu các nền kinh tế mới nổi như Ấn Độ hay Brazil bị cuốn vào vòng xoáy trừng phạt, Nga sẽ khó duy trì thế cân bằng.
Tiến sĩ Klaus Meyer (Đức) nhận định: “Đây là canh bạc kép của ông Trump. Nếu tối hậu thư thành công, Mỹ sẽ khẳng định vị thế trung tâm trong việc định hình an ninh châu Âu. Nhưng nếu thất bại, uy tín của Washington và cá nhân Tổng thống sẽ chịu tổn thất lớn”.
Trong bối cảnh đó, dư luận quốc tế đang hướng về cuộc gặp ba bên mà Washington dự kiến tổ chức, với sự tham dự của ông Trump, ông Putin và ông Zelensky. Đây có thể là cơ hội ngoại giao mang tính quyết định, nhưng cũng có nguy cơ trở thành điểm bùng phát căng thẳng mới nếu Moscow kiên quyết từ chối.
Tối hậu thư mà ông Trump đưa ra được coi là bước đi mang tính răn đe chiến lược, có thể mở ra cơ hội hòa bình nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro đối đầu sâu hơn. Phản ứng của Moscow trong những tuần tới sẽ quyết định liệu đây là bước ngoặt ngoại giao hay chỉ là khởi đầu cho một vòng xoáy căng thẳng mới.
