Điểm đáng chú ý là phương thức phân bổ vốn sẽ được đổi mới theo hướng giao vốn trọn gói theo mục tiêu, tăng quyền chủ động cho địa phương.
Giữ nguyên hơn 808.000 tỷ đồng
Tại phiên họp ngày 14-8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về phương án thống nhất 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành một chương trình tổng thể.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc tích hợp nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, dàn trải, thu gọn đầu mối quản lý, giảm thủ tục phối hợp và nâng hiệu quả sử dụng ngân sách, đồng thời vẫn bảo đảm đầy đủ các mục tiêu, nhiệm vụ đã được Quốc hội quyết nghị.
4 chương trình được tích hợp gồm: phát triển văn hóa; giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.
Riêng Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030 tiếp tục thực hiện riêng do có tính chất đặc thù.
Tên chương trình sau tích hợp được đề xuất là “Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035”.
Đáng chú ý, tổng nguồn lực 808.558 tỷ đồng không phải là khoản vốn mới phát sinh. Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, con số này được xác định trên cơ sở cộng và giữ nguyên nguồn vốn của 4 chương trình đã được Quốc hội phê duyệt.
Trong tổng nguồn lực, vốn Trung ương khoảng 345.000 tỷ đồng; phần vốn địa phương khoảng 395.329 tỷ đồng, bên cạnh các nguồn lực khác. Định hướng cơ cấu vốn là khoảng 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên, nhưng đây được xác định là mục tiêu phấn đấu, không áp dụng cứng cho tất cả địa phương.
Địa phương được gì?
Thay đổi lớn nhất nằm ở cách giao và điều hành nguồn vốn.
Thay vì Trung ương phân bổ quá chi tiết theo từng dự án, từng nội dung, định hướng mới là chuyển sang giao vốn trọn gói theo mục tiêu. Trung ương tập trung xác định mục tiêu đầu ra, tiêu chí và định mức ngân sách; địa phương được chủ động điều hòa nguồn vốn giữa các dự án thành phần phù hợp với nhu cầu thực tế trên địa bàn.
Theo định hướng được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu tại phiên họp, cần giao thẩm quyền điều hành danh mục cho HĐND cấp tỉnh, trong đó địa phương có quyền điều chỉnh, chuyển đổi vốn giữa các dự án thành phần trong phạm vi được giao.
Nói cách khác, địa phương sẽ có dư địa lớn hơn để quyết định tiền được ưu tiên vào đâu, thay vì phải thực hiện cứng theo từng khoản mục được phân bổ từ Trung ương.
Tinh thần xuyên suốt là “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cũng đồng tình với định hướng giao vốn trọn gói, tăng quyền chủ động cho địa phương. Trung ương sẽ ban hành định mức và thống nhất về kết quả đầu ra để địa phương chủ động tổ chức thực hiện.
Linh hoạt hơn trong lồng ghép nguồn lực
Một điểm khác có ý nghĩa với địa phương là cơ chế lồng ghép vốn.
Theo định hướng mới, cần có quy trình, thủ tục rõ ràng để địa phương có thể kết hợp nguồn vốn của chương trình với ngân sách địa phương và các nguồn lực xã hội, tránh tình trạng muốn lồng ghép nhưng sau đó lại phát sinh vướng mắc trong thanh tra, kiểm tra, kiểm toán.
Việc tích hợp cũng hướng tới một cơ chế quản lý thống nhất, giảm đầu mối trung gian. Chính phủ dự kiến ban hành một nghị quyết quy định chung về khung nội dung, cơ chế, chính sách, tiêu chí, định mức và trách nhiệm tổ chức thực hiện; qua đó hạn chế tình trạng nhiều bộ, ngành cùng ban hành hướng dẫn riêng cho từng chương trình.
Quyền lớn hơn đi cùng trách nhiệm lớn hơn
Tăng quyền chủ động không đồng nghĩa địa phương được sử dụng vốn tùy ý.
Theo kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nghị quyết mới phải thể hiện rõ nguyên tắc phân cấp mạnh nhưng địa phương phải thực hiện trong phạm vi tổng nguồn lực được giao và bảo đảm mục tiêu cuối cùng của chương trình.
Kết luận phiên họp ngày 14-8, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành việc tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành một chương trình tổng thể giai đoạn 2026-2035.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, trình Quốc hội xem xét, quyết định. Nội dung này dự kiến được Quốc hội thảo luận tại tổ vào sáng 19-8-2026 và thảo luận tại hội trường vào sáng 20-8-2026.
Cùng với đó, cơ chế theo dõi, điều chuyển vốn sẽ được thiết lập; trách nhiệm của người đứng đầu gắn với tiến độ hoàn thiện cơ chế, phân bổ, phê duyệt nhiệm vụ, giải ngân và kết quả đầu ra.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng yêu cầu xây dựng hệ thống giám sát số hóa, cập nhật thường xuyên tình hình giải ngân và kết quả thực hiện để có thể điều chuyển vốn từ nơi triển khai chậm sang nơi thực hiện tốt.
Đây được kỳ vọng sẽ giúp nguồn lực đến đúng nơi cần thiết hơn, giảm tình trạng manh mún, chồng chéo và rút ngắn thời gian triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia.
