Việc hình thành chuỗi liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và thị trường giúp minh bạch nguồn gốc, kiểm soát chất lượng sản phẩm, mở ra cơ hội chinh phục thị trường và nâng cao giá trị kinh tế của dược liệu.
Dược liệu từ trên cạn đến dưới biển
Khu vực phía Tây tỉnh có lợi thế đất đai, khí hậu phù hợp để phát triển nhiều loại dược liệu quý. Trong khi đó, vùng ven biển và hải đảo phía Đông lại sở hữu hệ sinh thái biển đảo phong phú, tiềm năng lớn để nghiên cứu và khai thác dược liệu từ rong biển, tảo, san hô mềm, động vật thân mềm… phục vụ y học, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng và dược phẩm.
Mỗi hệ sinh thái có lợi thế riêng, nếu biết khai thác bền vững thì giá trị kinh tế mang lại rất lớn.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, từ năm 2019 đến nay, tỉnh Gia Lai đã triển khai 9 nhiệm vụ KH&CN (3 nhiệm vụ cấp quốc gia, 6 nhiệm vụ cấp tỉnh), cùng 3 nhiệm vụ cấp cơ sở liên quan đến phát triển cây dược liệu.
Đặc biệt, tỉnh phối hợp với Viện Kiểm nghiệm thuốc TP. Hồ Chí Minh trồng thí điểm 250 cây sâm Ngọc Linh và 50 cây thất diệp nhất chi hoa tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng (xã Sơn Lang).
Bên cạnh đó, tỉnh cũng triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu ứng dụng dược liệu trong chăn nuôi nhằm tạo ra sản phẩm sạch, không kháng sinh, đáp ứng nhu cầu trong và ngoài nước.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Văn Hoan cho biết: Các nhiệm vụ khoa học về phát triển cây dược liệu được triển khai đã góp phần làm phong phú cơ cấu cây trồng, từng bước thay thế những loại cây trồng hiệu quả kinh tế thấp, đồng thời tạo nền tảng để ngành dược liệu phát triển theo hướng bền vững, phù hợp với định hướng nông nghiệp công nghệ cao của tỉnh.
Tính đến cuối tháng 7-2025, Gia Lai có hơn 1.008 ha dược liệu, trong đó, gần 845 ha trên đất nông nghiệp (đinh lăng, nghệ, gừng, sả, cà gai leo, đan sâm, sa chi, nhàu, gấc, hà thủ ô...) và hơn 164 ha khoanh nuôi, bảo tồn phát triển dược liệu dưới tán rừng (nghệ, gừng, sa nhân…).
Thời gian gần đây, nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất và liên kết tiêu thụ, chế biến sâu dược liệu, đạt chuẩn Thực hành tốt sản xuất thuốc (GMP) như: Công ty TNHH Phát triển khoa học Quốc tế Trường Sinh, Công ty CP Phát triển dược liệu Gia Lai, Công ty CP Đông Nam Dược Gia Lai, Nhà máy dược liệu tại Cụm công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp xã Chư Păh...
Gia tăng giá trị nhờ liên kết chuỗi và chế biến sâu
Ông Đinh Văn Cung - Chủ tịch UBND xã An Vinh - cho hay: Tháng 10-2023, dự án trồng cây thìa canh cộng đồng được triển khai tại thôn 2 (địa bàn xã An Dũng cũ).
Đây là mô hình trồng cây dược liệu đầu tiên tại xã, quy mô 3 ha, do HTX Dịch vụ nông - lâm nghiệp tổng hợp An Dũng chủ trì, liên kết tiêu thụ với Công ty TNHH một thành viên Dược liệu hữu cơ Bidiphar. Sau hơn 1 năm triển khai, cây thìa canh đã cho thu hoạch.
“Xã sẽ nhân rộng mô hình này thêm 10 ha trên diện tích lúa kém hiệu quả từ năm 2026 tới để nâng cao thu nhập cho người dân”- ông Cung cho hay.
Công ty TNHH một thành viên Dược liệu hữu cơ Bidiphar cũng đã phát triển 8 ha dược liệu tại xã An Toàn, với các loại dược liệu như: chè dây, ba kích tím, hà thủ ô đỏ, bồ công anh, xạ đen… và bảo tồn loài dược liệu quý hiếm như thổ phục linh, lan kim tuyến.
Công ty đã đầu tư hơn 23,5 tỷ đồng cho vùng nguyên liệu và hệ thống chế biến khép kín, từ máy sấy lạnh đến dây chuyền chiết xuất, đóng gói hiện đại, hướng tới chuẩn hóa sản phẩm để xuất khẩu, với sản lượng 250 tấn dược liệu/năm.
Mỗi năm, Công ty TNHH Phát triển khoa học Quốc tế Trường Sinh (Khu công nghiệp Trà Đa, phường Pleiku) sử dụng khoảng 15.000 tấn dược liệu để sản xuất hơn 200 sản phẩm đa dạng. Đây cũng là một trong những doanh nghiệp tiên phong tại miền Trung - Tây Nguyên đạt chuẩn GMP-WHO trong sản xuất thuốc Đông y, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, đồng thời mở rộng sang nông nghiệp sạch và nuôi trồng thủy sản bằng thảo dược.
“Đây là hướng đi bền vững giúp nâng cao giá trị sản phẩm dược liệu. Chúng tôi mong muốn hợp tác cùng các DN có chung hệ sinh thái để khai thác tối đa lợi thế vùng nguyên liệu, sản xuất phát triển sản phẩm sạch, bền vững, mang lại giá trị cho cộng đồng”- Phó Tổng Giám đốc Võ Thị Tuyết Hà chia sẻ.
Ông Nguyễn Văn Hoan cho rằng, để phát triển cây dược liệu bền vững, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai điều tra, đánh giá, bảo tồn nguồn gen dược liệu quý, bản địa, đặc biệt các loài có nguy cơ suy giảm hoặc biến mất do khai thác quá mức; bảo tồn nguồn gen và phát triển dược liệu dưới tán rừng bền vững.
Bên cạnh đó, Sở hỗ trợ các địa phương có tiềm năng phát triển cây dược liệu (Kbang, Mang Yang, Đak Đoa, An Lão, Vĩnh Thạnh, Hoài Ân...) tiếp cận các công nghệ mới trong sản xuất, sơ chế và tinh chế dược liệu; tạo điều kiện xây dựng các nhiệm vụ KH&CN phù hợp, có tính ứng dụng và khả thi cao. Quy hoạch và phát triển các vùng trồng dược liệu tập trung theo chuỗi giá trị bền vững, gắn với mô hình liên kết “4 nhà”: Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp - nông dân.
Cùng với đó, ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô để nhân giống các loại dược liệu quý hiếm như: sâm Ngọc Linh, tam thất, ba kích, đông trùng hạ thảo, lan kim tuyến, thất diệp nhất chi hoa… Tăng cường nghiên cứu, khai thác và phát triển dược liệu biển trên địa bàn các xã, phường ven biển và đảo, trong đó tập trung vào việc điều tra, đánh giá tiềm năng dược liệu từ sinh vật biển (rong biển, tảo, san hô mềm, động vật thân mềm...) có khả năng sử dụng trong y học, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng và dược phẩm.
Đồng thời, tỉnh sẽ định hướng nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật và chuẩn hóa quy trình sản xuất, thu hái, chế biến và bảo quản theo tiêu chuẩn quốc tế (GACP-WHO, ISO, HACCP...).
