Nguyên sơ kiến trúc nhà mồ của người Bahnar ở làng Bôn

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

(GLO) - Hiện nay, kiến trúc nhà mồ truyền thống đã gần như biến mất tại khu vực phía Tây tỉnh Gia Lai. Song đáng chú ý là kiến trúc này tại làng Bôn (xã Kbang) vẫn giữ được nét nguyên sơ.

Trong quan niệm của đồng bào Bahnar, Jrai, lễ pơ thi (bỏ mả) là cuộc chia tay vĩnh viễn giữa người sống với người đã khuất. Sau nghi lễ này, người sống sẽ không còn lui tới thăm nom nhà mồ. Nhà mồ mục nát dần qua năm tháng và chìm lấp vào cỏ dại, nắng mưa. Tất cả được trả về với lãng quên.

Vậy thì vì sao lại phải kỳ công dựng lên công trình là tổng hòa của các loại hình nghệ thuật như kiến trúc, hội họa và điêu khắc này?

anh-3-092549.jpg
Khu nhà mồ đậm nét nguyên sơ của làng Bôn (xã Kbang). Ảnh: Phương Duyên

Cùng chúng tôi đến thăm khu nhà mồ làng Bôn, anh Đinh Mỡi, viên chức Trung tâm Văn hóa - Thông tin và Thể thao xã Kbang, lý giải: Lễ bỏ mả là một nghi thức quan trọng và thiêng liêng trong đời sống tâm linh của đồng bào Tây Nguyên. Bởi đây là cuộc chia tay cuối cùng để đưa tiễn linh hồn người đã khuất nên nhà mồ được dựng nên bằng tất cả tâm huyết và tài hoa.

Trước khi lễ bỏ mả được tổ chức, người ta tin rằng người chết vẫn chưa thực sự rời khỏi thế giới này. Do vậy, hằng ngày, gia đình thường xuyên lui tới nhà mồ (được dựng tạm bằng tranh tre) để mang thức ăn và đốt củi sưởi ấm cho người chết. Khi đã chuẩn bị đủ trâu bò, gà, rượu ghè để làm lễ bỏ mả, gia đình người quá cố sẽ thông báo cho già làng huy động người dân cùng tham gia.

anh-4-092549.jpg
Tượng nhà mồ được đẽo tạc để bầu bạn với người đã khuất. Ảnh: Phương Duyên

Anh Đinh Mỡi cho hay: Tờ mờ sáng, khi tiếng trống, tiếng cồng chiêng nổi lên, mọi người ai vào việc nấy. Nhóm phụ trách việc tháo dỡ nhà mồ tạm để dựng lên một công trình công phu hơn; nhóm tạc tượng để đặt quanh nhà mồ, thể hiện sự đồng hành bầu bạn với người đã khuất; nhóm đan đát và trang trí; nhóm nấu nướng…

Dường như âm vang cồng chiêng, lao xao những lời hát kể xen giữa men rượu cần… trong buổi tiễn biệt vẫn còn vang vọng đâu đây, khi chúng tôi nhìn ngắm khu nhà mồ hầu như hoàn toàn nguyên bản với gỗ, tranh, mây, tre. Trước mỗi nhà mồ có 1 chiếc cột gưng được trang trí cầu kỳ, tượng trưng cho sự thông linh. Bên trong nhà mồ là một số vật dụng “chia của” cho người đã chết để họ có thể bắt đầu cuộc sống ở thế giới bên kia như: ché, gùi, bầu nước, nồi nấu, dụng cụ lao động...

56325e43d81656480f07.jpg
Các vật dụng được gia đình "chia" cho người chết. Ảnh: Phương Duyên

Những bức tượng đậm chất phồn thực được dựng lên xung quanh nhà mồ, bày tỏ quan niệm về sự tiếp nối không ngừng giữa cái chết và sự sống. Mái nhà mồ sơn vẽ công phu các hoa văn, họa tiết đẹp mắt như trên thổ cẩm. Có thể nói, bao nhiêu tài hoa của nghệ nhân dân gian đều tập trung ở kiến trúc nhà mồ.

Anh Đinh Akrôn-Bí thư Chi bộ làng Bôn-cho biết: Làng có 107 hộ với trên 450 khẩu. Quy mô lễ bỏ mả tùy thuộc vào điều kiện kinh tế của mỗi gia đình, song anh thường vận động bà con duy trì theo phong tục truyền thống để bảo tồn bản sắc văn hóa thay vì xây dựng nhà mồ kiên cố bằng bê tông.

anh-9.jpg
Anh Đinh Akrôn thường xuyên vận động bà con trong làng gìn giữ bản sắc thông qua kiến trúc nhà mồ truyền thống. Ảnh: Phương Duyên

Là người am hiểu văn hóa và có “nghề tay trái” là làm du lịch cộng đồng, anh Đinh Mỡi nhận định, khu nhà mồ còn giữ nét nguyên bản như ở làng Bôn là rất hiếm. Vì vậy, tới đây, anh sẽ chọn nơi đây làm điểm đến để giới thiệu với du khách về văn hóa tâm linh của đồng bào dân tộc Bahnar vùng Đông Trường Sơn.

Có thể bạn quan tâm

Ra mắt cuốn sách “Rạng rỡ Việt Nam - Dấu ấn thành tựu nhiệm kỳ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng”

Ra mắt cuốn sách “Rạng rỡ Việt Nam - Dấu ấn thành tựu nhiệm kỳ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng”

(GLO)- Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phối hợp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương tổ chức Lễ giới thiệu cuốn sách “Rạng rỡ Việt Nam - Dấu ấn thành tựu nhiệm kỳ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng”.

Trên từng giọt rượu quê nhà

Trên từng giọt rượu quê nhà

(GLO)- Dưới lũy tre làng, khi mặt trời đã thôi gay gắt, ánh nắng muộn lùi dần khỏi những mái nhà thấp, gió từ cánh đồng thổi về mang theo mùi lúa non tháng Chạp, mùi phù sa ủ lâu trong đất, ngọt lành như hơi thở của làng quê.

Thượng chòi vui hội ngày xuân.

Thượng chòi vui hội ngày xuân

(GLO)- Không chỉ có trăm hoa khoe sắc, hương bánh mứt nồng nàn, mùa xuân xứ Nẫu còn có tiếng hô hát bài chòi ngân vang, tiếng phách gõ nhịp rộn rã, hòa cùng tiếng cười giòn tan của trẻ nhỏ và niềm háo hức của những người mộ điệu.

Sức sống mới từ các đội cồng chiêng nữ

Sức sống mới từ các đội cồng chiêng nữ

(GLO)- Từ làng Leng, Kgiang (xã Tơ Tung), thôn Suối Đá (xã Vĩnh Sơn)…, nhiều phụ nữ Bahnar ở Gia Lai đang lặng lẽ nhưng quyết liệt bước ra khỏi những khuôn mẫu cũ để làm sống dậy di sản văn hóa cồng chiêng.

Tết tàn

Tết tàn

Người về cố hương muộn trong một buổi sáng mưa phùn. Thứ mưa không thành giọt mà chỉ lửng lơ trong không khí, đủ để làm áo ướt lúc nào không hay. Đúng hôm tết vừa hết.

Ngàn năm bóng ngựa

Ngàn năm bóng ngựa

(GLO)- Ai về đường ấy hôm nay/Ngựa hồng ai cưỡi, dù tay ai cầm?… Khi ruổi rong ở xứ Nẫu Bình Định - Phú Yên, thỉnh thoảng lại nghe lóc cóc tiếng vó ngựa kéo xe đưa khách, chở hàng và như một kiểu tự động “au tô” phát, miệng tôi lại lẩm nhẩm mấy câu ca dao này.

Nghệ sĩ Mỹ Lý Huỳnh với “cuộc đời thứ hai”

Nghệ sĩ Mỹ Lý Huỳnh với “cuộc đời thứ hai”

(GLO)- Đến với thư pháp khi đã gần 50 tuổi, hơn 20 năm qua, nghệ sĩ thư pháp Mỹ Lý Huỳnh (SN 1954, ở TP. Hồ Chí Minh) là một người bạn, người thầy đặc biệt của Câu lạc bộ Thư pháp Pleiku (tỉnh Gia Lai). Bền bỉ đi cùng bộ môn nghệ thuật này, với nghệ thuật thư pháp, bà có “cuộc đời thứ hai”.

Hàng ngàn người dân và du khách nô nức tham gia lễ hội Chợ Gò tại Tuy Phước vào sáng mùng Một Tết Bính Ngọ 2026 để mua lộc đầu năm và tham gia các trò chơi dân gian truyền thống.

Mùng 1 Tết: Rủ nhau trẩy hội xuân Chợ Gò

(GLO)- Trong làn sương xuân của sáng mùng một Tết, người dân rủ nhau tìm về một phiên chợ chỉ họp đúng vào buổi đầu năm. Ở đó, chuyện mua bán không nặng lời lãi mà là gửi gắm ước nguyện và chút lộc xuân cho một năm mới đủ đầy.

Cụm linh vật năm Bính Ngọ 2026 tại Quảng trường Nguyễn Tất Thành trở thành điểm nhấn nghệ thuật thu hút người dân và du khách du xuân. Ảnh: Đoan Ngọc

Năm Ngọ nói về ngựa: Từ tranh Bát tuấn đồ đến Mã đáo thành công

(GLO)- Trong hệ thống can chi Á Đông, Ngọ không chỉ là mốc thời gian mà còn là biểu tượng văn hóa gắn với con ngựa. Từ tranh Bát tuấn đồ đến các thành ngữ Bát tuấn hùng phong, Mã đáo thành công, hình tượng này cho thấy cách người xưa gửi gắm quan niệm về con người, tập thể và thời thế qua vó ngựa.

Tiến sĩ Lê Quang Lâm cùng câu chuyện tù và Jrai

Tiến sĩ Lê Quang Lâm cùng câu chuyện tù và Jrai

(GLO)- Hiểu về văn hóa Tây Nguyên bắt đầu từ những hiện vật dân tộc học, đó cũng là một trong những cách tiếp cận của TS. Lê Quang Lâm (phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) khi nghiên cứu về văn hóa của người Jrai. Trong hàng nghìn hiện vật mà ông dày công sưu tầm, có bộ sưu tập tù và Jrai độc đáo.

null