Bát tuấn đồ - từ điển tích đến mỹ học hội họa
Bát tuấn đồ (八骏图) - tranh vẽ tám tuấn mã - bắt nguồn từ điển tích Chu Mục Vương (Trung Hoa) với tám con ngựa quý có thể ngày đi nghìn dặm, theo nhà vua chu du thiên hạ. Ngay từ khởi nguyên, ngựa không chỉ là vật cưỡi mà mang ý nghĩa biểu tượng: phương tiện để chí lớn được thực thi, điều kiện vật chất giúp quyền lực và lý tưởng vượt khỏi giới hạn không gian.
Khi đi vào hội họa, đề tài này trở thành sự thị giác hóa khát vọng chinh phục và khai mở. Trong lịch sử mỹ thuật Trung Hoa, Bát tuấn đồ được thể hiện qua nhiều triều đại, đặc biệt trong tranh thủy mặc cận - hiện đại, nơi trọng tâm không còn là mô tả chi tiết mà là diễn tả thần thái: bờm tung, gân cơ căng, vó đạp mạnh, hướng đến “khí” hơn là “hình”.
Bố cục tranh thường thể hiện tám con ngựa trong vận động khác biệt: con phi nhanh, con quay đầu, con hí vang, con lấy đà. Không đồng dạng nhưng cùng liên kết bởi một dòng lực chung, tạo nên cảm giác chuyển động đồng hướng. Cấu trúc ấy phản ánh quan niệm hài hòa trong khác biệt của tư duy Á Đông - đề cao sức mạnh cộng hưởng từ đa dạng cá tính.
Vì vậy, Bát tuấn đồ vượt khỏi phạm vi tranh động vật để trở thành ẩn dụ về tập thể anh tài. Tám con ngựa tượng trưng cho nhiều năng lực hội tụ vào mục tiêu chung - hình ảnh lý tưởng của một cộng đồng mạnh không đồng phục hóa cá nhân mà tạo sức mạnh từ cộng hưởng. Con số tám còn gợi bát phương, bát hướng, không gian mở ra nhiều khả năng khai phá. Chính ý nghĩa này khiến tranh thường được treo nơi làm việc hay khởi sự như lời chúc bằng hình ảnh cho chí lớn và hành trình dài.
Từ điển tích đến mỹ học, Bát tuấn đồ hình thành một hệ biểu tượng hoàn chỉnh: quyền lực, lý tưởng, tập thể, hành trình. Nói về tranh trong năm Ngọ cũng là nói về tinh thần lên đường và khát vọng bứt phá - những giá trị vẫn còn sức sống trong đời sống hiện đại.
Bát tuấn hùng phong - khí thế của tập thể
Nếu Bát tuấn đồ chuyển hóa hình tượng ngựa thành ngôn ngữ thị giác thì thành ngữ Bát tuấn hùng phong (八骏雄风) kết tinh nó trong ngôn ngữ biểu tượng. “Tuấn” là ngựa quý, “hùng phong” là luồng gió mạnh, hàm nghĩa khí vận đang lên và đà tiến cuồn cuộn.
Trong văn hóa truyền thống, thành ngữ này hiếm khi ca tụng cá nhân mà thường chỉ một tập thể nhân tài sung sức. Quan niệm ấy phản ánh tư duy Á Đông: Sức mạnh đích thực nằm ở sự đồng tốc của nhiều tài năng. Mỗi tuấn mã mạnh theo cách riêng, nhưng chỉ khi hòa vào một “hùng phong”, sức mạnh mới tạo chuyển động cục diện.
Ẩn sau đó là triết lý cộng hưởng: Thành công lớn xuất hiện khi nhân lực, trí lực và thời cơ gặp nhau. Thành ngữ Bát tuấn hùng phong thường dùng trong bối cảnh ca ngợi thời thế thuận lợi, khí thế khởi nghiệp hoặc sự vươn lên của cộng đồng, tổ chức, quốc gia.
Đặt cạnh Bát tuấn đồ, ta thấy sự bổ sung giữa chữ và hình: Tranh cho thấy vó ngựa vận động, thành ngữ Bát tuấn hùng phong biểu đạt năng lượng vô hình của “khí”. Cả hai cùng truyền đạt thông điệp thời vận hưng thịnh gắn với vận động hài hòa và định hướng chung. Trong bối cảnh năm Ngọ, đây vừa là lời ca ngợi vừa là lời nhắc: Khí thế lớn không thể thiếu sự đồng hành.
Mã đáo thành công - mỹ học hành trình
Nếu Bát tuấn hùng phong nhấn mạnh khí thế thì thành ngữ Mã đáo thành công (马到成功) tập trung vào kết quả hành trình. Nghĩa đen là ngựa đến nơi liền thành công - lời chúc thuận lợi, hanh thông.
Điều đáng chú ý là thành ngữ ca ngợi hành động hơn kết quả. Phải “lên ngựa”, xuất phát, vượt đường xa mới có thành công. Ẩn sau lời chúc giản dị là triết lý: Thành công đến với người dám lên đường. Ngựa vừa là phương tiện vừa là biểu tượng ý chí.
Hình ảnh ngựa trong tranh, câu chúc trong ngôn ngữ và năm Ngọ trong lịch pháp tạo nên tam giác biểu tượng: thời gian, hình ảnh, lời nói - tất cả hướng con người tới tinh thần chủ động tiến thủ.
Năm Ngọ - biểu tượng của khởi hành
Trong mười hai địa chi, Ngọ là thời điểm dương khí đạt đỉnh - biểu tượng vận động mạnh mẽ. Gắn năm Ngọ với Bát tuấn đồ và các thành ngữ cho thấy người xưa không chỉ gửi lời cát tường mà còn định hướng tinh thần sống: năm của khởi hành và bứt phá.
Nói về ngựa trong năm Ngọ không phải để hoài niệm mà để soi chiếu vị thế con người trong dòng vận động thời đại: đứng nhìn vó ngựa hay sẵn sàng lên đường? Đi đơn độc hay tạo hùng phong cộng hưởng?
Từ hội họa đến ngôn ngữ đời sống, hình tượng ngựa trở thành hệ biểu tượng văn hóa hoàn chỉnh, vừa mỹ học vừa đạo lý, nhắc rằng muốn đi xa phải hành động và đồng hành.
