Ngày 28-10, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) thảo luận tại hội trường về các dự án: Luật Nhà ở (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Phát triển nhà ở sát nhu cầu, khả năng chi trả
Thảo luận về dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi), các đại biểu đề nghị chuyển tư duy phát triển nhà ở từ gia tăng nguồn cung sang đáp ứng đúng nhu cầu và khả năng chi trả của người dân; bảo đảm ưu đãi của Nhà nước thực sự giúp giảm giá nhà, đồng thời nâng cao hiệu quả chính sách nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê.
Đại biểu (ĐB) Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng) cho rằng, vấn đề hiện nay không chỉ là thiếu nhà ở mà còn là mất cân đối cơ cấu sản phẩm và khả năng tiếp cận của người dân. Trong khi nhiều dự án nhà ở thương mại có giá vượt xa khả năng chi trả của người lao động, nhu cầu nhà ở giá phù hợp, nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê dài hạn vẫn rất lớn.
Đại biểu đề nghị bổ sung quy định xác định nhu cầu, cơ cấu phát triển nhà ở dựa trên thu nhập, khả năng chi trả, nhu cầu thuê hoặc mua nhà, biến động dân số, thị trường lao động và khả năng đáp ứng của hạ tầng. Việc đánh giá kết quả cần chú trọng các chỉ tiêu về nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, thay vì chỉ tính tổng diện tích sàn hoặc số lượng căn hộ được xây dựng.
Đối với nghĩa vụ phát triển nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê của chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại, đại biểu đề nghị ưu tiên bố trí quỹ đất, quỹ nhà thực tế tại khu vực có nhu cầu cao. Trường hợp bố trí quỹ đất ngoài dự án phải bảo đảm kết nối giao thông, việc làm, trường học, cơ sở y tế và các dịch vụ thiết yếu. Phương pháp xác định giá trị tương đương, phương án sử dụng nguồn tiền và tiến độ hình thành quỹ nhà ở thay thế cũng cần được công khai.
Trong khi đó, ĐB Thạch Phước Bình (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) tán thành việc mở rộng đối tượng thuê nhà ở xã hội thông qua cơ quan, doanh nghiệp để bố trí cho cán bộ, công chức, viên chức, công nhân và người lao động, nhất là người làm việc xa nơi cư trú tại các khu công nghiệp.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị kiểm soát chặt chẽ người sử dụng nhà thực tế; yêu cầu cơ quan, doanh nghiệp cập nhật danh sách người thuê, thời điểm bắt đầu và chấm dứt sử dụng nhà ở lên hệ thống thông tin, tránh bố trí sai đối tượng hoặc giữ nhà khi người lao động không còn nhu cầu.
Về giá nhà ở xã hội, đại biểu nhấn mạnh các ưu đãi về đất đai, thuế, tín dụng phải được chuyển hóa thành mức giá thấp hơn cho người mua, thuê mua. Dự thảo cần quy định rõ thời hạn hoàn trả phần chênh lệch cho người mua, thuê mua khi giá quyết toán thấp hơn giá hợp đồng; trách nhiệm và lãi phát sinh nếu chủ đầu tư chậm hoàn trả, đồng thời công khai kết quả quyết toán.
Đối với giá thuê nhà ở xã hội, đại biểu đề nghị khi xây dựng khung giá phải bảo đảm các khoản đã được Nhà nước ưu đãi, hỗ trợ không bị tính lại vào giá thuê; công khai những cấu phần cơ bản hình thành giá để người dân giám sát.
Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu tối đa ý kiến của ĐBQH để tiếp tục hoàn thiện dự án luật, trong đó chú trọng chính sách phát triển nhà ở cho thuê gắn với bảo đảm an sinh xã hội.
Siết kỷ cương thị trường, bảo đảm quyền lợi nhà đầu tư
Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, ĐB Tô Ái Vang (Đoàn ĐBQH TP. Cần Thơ) đề nghị phân định rõ chức năng quản trị chiến lược và nhiệm vụ điều hành chuyên môn tại công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ.
Theo đại biểu, Chủ tịch Hội đồng quản trị chủ yếu thực hiện nhiệm vụ định hướng, hoạch định chiến lược, kết nối đối tác và thu hút vốn; trong khi hoạt động điều hành nghiệp vụ chứng khoán đòi hỏi kiến thức chuyên môn và chứng chỉ hành nghề phù hợp. Vì vậy, không nên áp dụng đồng nhất các điều kiện về kinh nghiệm, nghiệp vụ và chứng chỉ hành nghề đối với người làm công tác quản trị chiến lược và người trực tiếp điều hành chuyên môn.
Đại biểu kiến nghị chỉ bắt buộc có chứng chỉ hành nghề phù hợp đối với tổng giám đốc (giám đốc) và các phó tổng giám đốc phụ trách chuyên môn trực tiếp. Người đại diện theo pháp luật không kiêm nhiệm điều hành cần đáp ứng điều kiện về năng lực hành vi dân sự và trình độ đại học trở lên thuộc các chuyên ngành kinh tế, tài chính, ngân hàng hoặc luật.
Ở chiều ngược lại, ĐB Bùi Xuân Hải (Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng) đề nghị cân nhắc việc dự thảo lược bỏ điều kiện về lịch sử xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán đối với tổng giám đốc công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ.
Cùng quan điểm, các ĐB Đỗ Đức Hiển (Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh) và Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) cho rằng, cắt giảm thủ tục hành chính cần đi đôi với duy trì những điều kiện cần thiết để bảo đảm trách nhiệm tuân thủ pháp luật của người quản lý. Việc loại bỏ điều kiện liên quan đến lịch sử vi phạm có thể tạo khoảng trống pháp lý, gia tăng rủi ro và ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư.
Các đại biểu cũng đề nghị chính sách phát triển thị trường chứng khoán cần xác định rõ đối tượng được hưởng ưu đãi, đánh giá đầy đủ nguồn lực tài chính và khả năng cân đối ngân sách. Chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao phải phù hợp, tránh tạo ra sự thiếu công bằng giữa các lĩnh vực.
Kiểm soát cạnh tranh không lành mạnh trên nền tảng số
Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cạnh tranh, ĐB Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) cho rằng bổ sung phương pháp xác định thị phần theo số lượng và giá trị giao dịch trên nền tảng số là cần thiết. Bởi doanh thu riêng lẻ chưa phản ánh đầy đủ vị trí cạnh tranh của doanh nghiệp trong các nền tảng có nhiều nhóm người dùng và đối tượng tham gia.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị quy định rõ nguyên tắc xác định thị phần, bảo đảm dữ liệu gắn với đúng thị trường liên quan và kỳ tính. Chỉ nên tính các giao dịch thực tế đã hoàn tất, loại trừ giao dịch bị hủy, hoàn trả hoặc giả tạo, đồng thời tránh cộng trùng giao dịch nội bộ giữa các doanh nghiệp liên kết.
Đại biểu cũng kiến nghị xây dựng tiêu chí nhận diện nhóm doanh nghiệp liên kết, quy trình đối soát, bảo mật dữ liệu và cơ chế kiểm tra độc lập khi phát sinh tranh chấp về số liệu, bảo đảm quyền giải trình của doanh nghiệp.
Quan tâm đến các hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong môi trường số, ĐB Nguyễn Minh Đức (Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh) đề nghị bổ sung quy định cấm hành vi tự ưu đãi bằng thuật toán, khóa chặt dữ liệu và tổ chức chiến dịch đánh giá giả mạo nhằm cạnh tranh.
Theo đại biểu, cần xác định rõ những hành vi thiết kế giao diện số làm sai lệch ý chí tự nguyện của khách hàng, như tạo cảm giác khan hiếm giả hoặc làm mờ nút hủy giao dịch, là hành vi cạnh tranh không lành mạnh cần bị nghiêm cấm. Quy định phải đủ rõ để bảo vệ người tiêu dùng, đồng thời tránh đặt ra yêu cầu chứng minh quá khó thực hiện khiến hành vi vi phạm dễ bị bỏ lọt.
Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, dự thảo đã hoàn thiện các tiêu chí xác định vị trí thống lĩnh và sức mạnh thị trường đáng kể. Theo đó, doanh nghiệp có thị phần từ 10% trở lên, đồng thời có sức mạnh thị trường đáng kể, vẫn có thể được xác định là có vị trí thống lĩnh.
Việc xác định sức mạnh thị trường cần tính đến những yếu tố đặc thù của môi trường số như dữ liệu người tiêu dùng, hiệu ứng mạng lưới, chi phí chuyển đổi và hệ sinh thái số. Một số doanh nghiệp dù có thị phần không lớn nhưng nắm giữ lợi thế đáng kể về dữ liệu và công nghệ vẫn có khả năng chi phối thị trường hoặc cản trở doanh nghiệp khác tham gia.
Bảo vệ người tiêu dùng, làm rõ trách nhiệm giải quyết tranh chấp
Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, ĐB Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng) cho rằng, người tiêu dùng thường ở thế bất lợi khi giao dịch theo hợp đồng điện tử và các điều kiện giao dịch soạn sẵn, nhất là những điều khoản liên quan đến gia hạn tự động, hủy dịch vụ, xử lý dữ liệu và trách nhiệm bồi thường.
Đại biểu đề nghị tăng cường hậu kiểm theo mức độ rủi ro để kịp thời phát hiện, xử lý các điều khoản bất lợi, đồng thời tránh mở rộng không cần thiết thủ tục đăng ký hợp đồng theo mẫu.
Đối với tranh chấp trên nền tảng số, người mua, người bán và đơn vị vận hành nền tảng có thể ở những địa phương khác nhau. Vì vậy, cần quy định rõ cơ quan chủ trì, trách nhiệm chuyển hồ sơ và cơ chế phối hợp giữa cấp xã, cấp tỉnh, tránh tình trạng đùn đẩy, kéo dài thời gian xử lý.
Cùng quan tâm vấn đề này, ĐB Trần Mạnh Huy (Đoàn ĐBQH TP. Đà Nẵng) đề nghị bổ sung nguyên tắc người tiêu dùng chỉ phải gửi yêu cầu hỗ trợ một lần. Cơ quan tiếp nhận có trách nhiệm xác định hoặc chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền chủ trì, thông báo cho người tiêu dùng và theo dõi kết quả giải quyết. Việc chuyển hồ sơ giữa các cơ quan không được trở thành lý do yêu cầu người dân nộp lại hồ sơ hoặc kéo dài thời gian xử lý không cần thiết.
Còn ĐB Nguyễn Thị Sửu (Đoàn ĐBQH TP. Huế) cho rằng phân cấp chỉ khả thi khi đi kèm đầu mối chịu trách nhiệm, nguồn lực và cơ chế chuyển hồ sơ rõ ràng. Dự thảo cần quy định cụ thể trách nhiệm tập huấn, bố trí nhân lực, kinh phí, hạ tầng; đồng thời làm rõ quy trình chuyển các vụ việc phức tạp, liên tỉnh hoặc vượt thẩm quyền.
Giải trình nội dung này, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, dự thảo quy định doanh nghiệp phải tạo điều kiện để người tiêu dùng chủ động đồng ý hoặc từ chối việc sử dụng dữ liệu cá nhân theo từng mục đích riêng biệt, không được ép buộc người tiêu dùng chấp nhận tất cả các mục đích sử dụng dữ liệu.
Về hỗ trợ thương lượng, dự thảo phân định trách nhiệm theo phạm vi địa bàn: vụ việc trong một xã do UBND cấp xã xử lý; vụ việc liên xã thuộc trách nhiệm của UBND cấp tỉnh; vụ việc liên quan nhiều tỉnh thuộc trách nhiệm của các bộ quản lý theo phân công của luật. Bộ Công Thương đang phát triển các kênh tiếp nhận thông tin và nền tảng số nhằm tạo thuận lợi cho người dân, hạn chế việc đi lại.
