Bảo đảm chất lượng dịch vụ ngay từ hợp đồng
Theo đại biểu (ĐB) Vũ Hồng Quân (thành viên Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai), kế toán có tính liên tục và tích lũy. Một khoản chi ghi nhận sai hoặc sai lệch hàng tồn kho không được phát hiện có thể kéo theo những hệ quả đối với giá thành, kết quả kinh doanh và nghĩa vụ thuế. Những sai sót ban đầu tưởng nhỏ nhưng nếu kéo dài sẽ gây tốn kém khi phải rà soát, điều chỉnh cả chuỗi số liệu.
Trong khi đó, đối tượng sử dụng dịch vụ kế toán chủ yếu là hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Nhiều chủ cơ sở có thế mạnh về sản xuất, kinh doanh nhưng hạn chế kiến thức kế toán, tài chính nên khó đánh giá chất lượng dịch vụ. Những thiếu sót có thể chỉ bộc lộ sau một thời gian hoạt động, khi phát sinh vấn đề về thuế hoặc doanh nghiệp có nhu cầu mở rộng.
ĐB Quân cho rằng kế toán là nền móng, đồng hành với doanh nghiệp trong suốt quá trình phát triển. Vì vậy, mục tiêu sửa đổi luật không chỉ là mở rộng đối tượng cung cấp dịch vụ, mà còn phải tạo nền tảng để doanh nghiệp phát triển chuẩn mực, bền vững. Từ đó, đại biểu kiến nghị 3 nhóm giải pháp.
Đối với quy định về điều kiện cung cấp dịch vụ kế toán, đại biểu đồng tình với việc phân tầng tiêu chuẩn tại Điều 57. Tuy nhiên, cần làm rõ hơn các yêu cầu thực hành tối thiểu tại Điều 67 và trong nghị định hướng dẫn, nhất là đối với dịch vụ cung cấp cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp và hộ kinh doanh.
Các yêu cầu cần tập trung vào việc kiểm tra tính đầy đủ của tài liệu, thông báo những chênh lệch phát hiện được, lưu dấu vết xử lý và bảo đảm số liệu có thể bàn giao, truy xuất. Những quy định này càng cần thiết đối với cá nhân cung cấp dịch vụ kế toán nhưng không ký báo cáo tài chính.
ĐB Quân cũng đề nghị Bộ Tài chính quy định cụ thể các nội dung trọng yếu của hợp đồng dịch vụ kế toán, tối thiểu phải xác định rõ phạm vi công việc được thực hiện và không được thực hiện; người trực tiếp thực hiện, người chịu trách nhiệm chuyên môn; trách nhiệm cung cấp, xác nhận thông tin của khách hàng.
Đặc biệt, khi bàn giao kết quả dịch vụ, bên cung cấp không chỉ giao hồ sơ, dữ liệu mà cần giải thích những số liệu chủ yếu, các chênh lệch và công việc còn tồn đọng. Qua đó, khách hàng có thể nắm được tình hình tài chính, kế toán của đơn vị, thay vì chỉ tiếp nhận một bộ hồ sơ mà không hiểu rõ nội dung.
Phân định trách nhiệm, tăng hiệu quả hậu kiểm
Về trách nhiệm của các bên, ĐB Vũ Hồng Quân cho rằng bên cung cấp dịch vụ phải có trách nhiệm cảnh báo những thiếu sót phát hiện trong quá trình thực hiện; bên thuê dịch vụ phải cung cấp thông tin trung thực, đầy đủ.
Đại biểu đề nghị Chính phủ nghiên cứu làm rõ việc áp dụng khoản 2 Điều 51 Luật Kế toán đối với bên cung cấp dịch vụ, trong đó có quyền độc lập về chuyên môn, quyền bảo lưu ý kiến bằng văn bản và báo cáo khi phát hiện vi phạm. Đồng thời, cần quy định rõ quyền từ chối, chấm dứt hợp đồng và nghĩa vụ bàn giao khi khách hàng yêu cầu thực hiện công việc trái pháp luật.
“Đối với chế tài, dự thảo nghị định đã đề cập xử phạt hành vi thuê người không đủ tiêu chuẩn cung cấp dịch vụ kế toán. Tuy nhiên, cần làm rõ trách nhiệm kiểm tra của người thuê dịch vụ và bảo đảm công cụ để họ thực hiện việc kiểm tra. Trường hợp người thuê đã kiểm tra hợp lý, ngay tình thì cần có cơ chế phù hợp; ngược lại, người biết rõ nhưng vẫn thuê hoặc thông đồng làm sai lệch số liệu phải bị xử lý nghiêm” - ĐB Quân đề nghị.
Đối với công tác hậu kiểm, đại biểu nhấn mạnh việc kiểm tra kế toán tại doanh nghiệp thuê dịch vụ là cần thiết nhưng không thể thay thế giám sát chất lượng tại chính đơn vị, cá nhân cung cấp dịch vụ. Vì vậy, cần bảo đảm khả năng truy xuất người lập và người chịu trách nhiệm chuyên môn thông qua hồ sơ, dữ liệu điện tử, không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính.
Đại biểu cũng đề nghị sử dụng dữ liệu sẵn có của cơ quan thuế để lựa chọn đối tượng kiểm tra theo mức độ rủi ro, thay vì dựa vào tiêu chí doanh thu như dự thảo thông tư; đồng thời làm rõ cơ chế phối hợp giữa Bộ Tài chính, UBND cấp tỉnh, cơ quan tài chính và cơ quan thuế, tránh tình trạng kiểm tra trùng lặp.
ĐB Quân cũng đề nghị Bộ Tài chính rà soát các dự thảo nghị định, thông tư trình cùng thời điểm Quốc hội thông qua luật, bảo đảm việc khai báo không trở thành thủ tục chấp thuận trước, không đặt lại những điều kiện mà luật đã bãi bỏ.
Gỡ vướng cho doanh nghiệp siêu nhỏ, thúc đẩy kế toán số
Một nội dung khác được ĐB Vũ Hồng Quân kiến nghị là bổ sung trường hợp người quản lý, điều hành doanh nghiệp siêu nhỏ không có vốn nhà nước được kiêm nhiệm làm kế toán vào khoản 4 Điều 52 Luật Kế toán.
Theo đại biểu, pháp luật hiện hành đã cho phép người quản lý, điều hành kiêm làm kế toán trong một số trường hợp nhất định. Tuy nhiên, ngoại lệ đối với doanh nghiệp siêu nhỏ không có vốn nhà nước hiện mới được quy định tại nghị định theo thẩm quyền luật giao, dẫn đến phản ánh về cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất.
Việc bổ sung trực tiếp quy định này vào luật sẽ giúp doanh nghiệp dễ thực hiện, cơ quan quản lý có căn cứ áp dụng thống nhất, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu về chuyên môn và trách nhiệm của người làm kế toán.
Bên cạnh đó, ĐB Quân đề nghị Chính phủ sớm tổng kết những vướng mắc trong thực hiện kế toán số, nhất là khả năng khai thác dữ liệu hóa đơn điện tử để giảm thao tác nhập liệu nhưng vẫn bảo đảm việc đối chiếu đầy đủ. Trên cơ sở đó, cần đánh giá khả năng đẩy sớm lộ trình sửa đổi toàn diện Luật Kế toán.
“Mở rộng thị trường dịch vụ kế toán là cần thiết để tạo thêm lựa chọn, giảm chi phí cho doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh. Tuy nhiên, cải cách chỉ thực sự hiệu quả khi chất lượng dịch vụ được bảo đảm, trách nhiệm của các bên được xác định rõ và doanh nghiệp có nền tảng kế toán minh bạch ngay từ đầu” - ĐB Quân nhấn mạnh.
