Bảo đảm tốt hơn quyền lợi, sức khỏe và điều kiện làm việc của người lao động

Sáng 9-11, Quốc hội khóa XVI tiếp tục thảo luận tại hội trường về 4 dự án luật: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động.

Không để người lao động chịu thiệt vì doanh nghiệp vi phạm

Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, nhiều đại biểu đề nghị hoàn thiện cơ chế bảo vệ người lao động trước tình trạng doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội; đồng thời mở rộng diện bao phủ và nâng cao hiệu quả quản lý quỹ.

Đại biểu (ĐB) Nguyễn Văn Huy (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) cho rằng, cần bổ sung cơ chế bảo vệ người lao động đã bị khấu trừ tiền lương để đóng bảo hiểm xã hội nhưng doanh nghiệp không nộp hoặc chậm nộp khoản tiền này. Bởi hành vi vi phạm của doanh nghiệp có thể khiến người lao động bị gián đoạn quá trình đóng bảo hiểm, ảnh hưởng đến quyền hưởng các chế độ ốm đau, thai sản, thất nghiệp và lương hưu.

Đại biểu đề nghị ghi nhận, bảo vệ quyền lợi đối với thời gian người lao động thực tế làm việc thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội và đã bị khấu trừ tiền lương; đồng thời quy định rõ trách nhiệm truy đóng, khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại của doanh nghiệp.

Liên quan đến chính sách hưu trí, ĐB Phạm Hùng Thắng (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) đề nghị làm rõ quy định về mức lương hưu thấp nhất đối với người đã nghỉ hưu trước ngày luật sửa đổi có hiệu lực. Theo đại biểu, cần bổ sung quy định chuyển tiếp, bảo đảm những người có cùng điều kiện, thời gian đóng bảo hiểm xã hội được hưởng chính sách công bằng, không phụ thuộc vào thời điểm nghỉ hưu.

Trong khi đó, ĐB Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) đề nghị nghiên cứu bỏ điều kiện không hưởng lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng khi xác định đối tượng được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Theo đại biểu, đây là chính sách an sinh do Nhà nước bảo đảm, có mục tiêu hỗ trợ người cao tuổi duy trì mức sống tối thiểu, khác với quyền lợi hình thành từ quá trình tham gia bảo hiểm xã hội. Vì vậy, cần xem xét mở rộng đối tượng thụ hưởng theo hướng không phân biệt người cao tuổi có hay không có lương hưu.

Về mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội, ĐB Lê Hữu Trí (Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa) đồng tình đưa lao động phi chính thức, người giao hàng, lái xe công nghệ và người có thu nhập từ nền tảng số vào diện tham gia. Tuy nhiên, cần xác định rõ nghĩa vụ đóng, căn cứ tính mức đóng, phương thức thực hiện và trách nhiệm của các bên, phù hợp đặc thù làm việc theo chuyến, đơn hàng hoặc trên nhiều nền tảng.

Đại biểu đề nghị đánh giá kỹ tác động đối với từng nhóm lao động; trường hợp chưa đủ điều kiện triển khai ngay, có thể nghiên cứu lộ trình từ năm 2028 để hoàn thiện quy định và kết nối dữ liệu giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan thuế với các nền tảng số.

Đối với quỹ bảo hiểm xã hội, ĐB Lê Hữu Trí dẫn số liệu đến ngày 30-4-2026, số dư đầu tư quỹ đã vượt 1,5 triệu tỷ đồng; lãi suất đầu tư bình quân năm 2025 đạt 3,72%, trong khi chỉ số giá tiêu dùng tăng 3,31%. Đại biểu đề nghị nâng cao hiệu quả đầu tư nhưng phải đặt yêu cầu an toàn, bảo toàn quỹ lên hàng đầu; đồng thời công khai định kỳ cơ cấu đầu tư, lợi suất, chi phí quản lý và mức độ rủi ro để người lao động giám sát.

Bảo vệ người lao động trước những rủi ro mới

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động, các ý kiến tập trung hoàn thiện cơ chế bảo vệ người lao động khi phản ánh nguy cơ mất an toàn, điều chỉnh quy định phù hợp với mô hình làm việc từ xa và tăng cường ứng dụng dữ liệu trong phòng ngừa tai nạn, bệnh nghề nghiệp.

ĐB Nguyễn Vũ Trung (Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh) đề nghị bổ sung quy định cấm người sử dụng lao động đe dọa, gây sức ép, kỷ luật, hạ lương, điều chuyển công việc bất lợi hoặc sa thải người lao động vì đã khai báo tai nạn, cung cấp thông tin hay làm chứng.

Đối với nguy cơ trực tiếp đe dọa tính mạng, sức khỏe, người lao động cần được quyền báo ngay cho cơ quan có thẩm quyền, không phải chờ hoàn tất quy trình kiến nghị nội bộ. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm của người sử dụng lao động và vai trò của tổ chức Công đoàn trong tiếp nhận, xử lý thông tin, khắc phục nguy cơ.

Trước sự phát triển của kinh tế số, ĐB Phạm Anh Tuấn (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) đề nghị bổ sung quy định về an toàn, vệ sinh lao động đối với người làm việc từ xa. Bởi thực tế, lao động từ xa không chỉ diễn ra tại nhà mà còn ở không gian làm việc chung hoặc nhiều địa điểm có kết nối mạng, khiến việc xác định tính chất tai nạn lao động và trách nhiệm của các bên gặp khó khăn.

Đại biểu đề xuất chuyển từ cách tiếp cận kiểm tra trực tiếp sang hướng dẫn, tập huấn và tự đánh giá rủi ro; đồng thời bổ sung căn cứ xác định tai nạn lao động dựa trên địa điểm, thời gian làm việc đã thỏa thuận và dữ liệu quản lý công việc điện tử. Những rủi ro sức khỏe đặc thù như bệnh cơ xương khớp do tư thế làm việc kéo dài, kiệt sức tâm lý cũng cần được quan tâm.

Ở góc độ phòng ngừa, ĐB Trần Mạnh Huy (Đoàn ĐBQH TP. Đà Nẵng) đề nghị khai thác dữ liệu để cảnh báo sớm nguy cơ tai nạn, bệnh nghề nghiệp thay vì chỉ dừng ở thu thập, lưu trữ thông tin. Tại những nơi có nguy cơ cao, cần khuyến khích ứng dụng thiết bị giám sát tự động và trí tuệ nhân tạo phù hợp với điều kiện doanh nghiệp.

Đại biểu cũng đề nghị ngành Y tế chủ động phân tích các dấu hiệu bất thường về sức khỏe người lao động, phối hợp kiểm tra môi trường làm việc và tổ chức khám phát hiện sớm bệnh nghề nghiệp; đồng thời bảo mật thông tin, tránh phân biệt đối xử với người lao động.

Liên quan đến điều tra tai nạn lao động, ĐB Nguyễn Thị Sửu (Đoàn ĐBQH TP. Huế) lưu ý cần bảo đảm tính khách quan, tránh tình trạng doanh nghiệp vừa chịu trách nhiệm về an toàn lao động, vừa trực tiếp điều tra vụ việc. Thành phần đoàn điều tra cần có đại diện Công đoàn và người có chuyên môn phù hợp; trường hợp có căn cứ cho thấy việc điều tra thiếu khách quan, cơ quan chuyên môn cấp tỉnh cần kiểm tra, quyết định điều tra lại.

Đặc biệt, việc chuyển hồ sơ vụ tai nạn có dấu hiệu tội phạm để xử lý hình sự không đồng nghĩa với việc tạm dừng giải quyết quyền lợi của người bị nạn. Cần quy định rõ trách nhiệm thông báo kết quả, chia sẻ hồ sơ và giải quyết chế độ cho người bị nạn, thân nhân.